Przejdź do zawartości

Madonna (album)

Artykuł na Medal
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Madonna
Okładka
Wykonawca albumu studyjnego
Madonna
Wydany

27 lipca 1983

Nagrywany

1982–1983, Sigma Sound Studios(inne języki)[a]

Gatunek

synthpop · dance-pop · post disco

Długość

40:47

Wydawnictwo

Sire · Warner Bros.

Producent

Reggie Lucas(inne języki) · John „Jellybean” Benitez(inne języki) · Mark Kamins(inne języki)

Album po albumie
— Madonna
(1983) 		Like a Virgin
(1984)
Single z albumu Madonna
  1. „Everybody”
    Wydany: 6 października 1982
  2. „Burning Up” / „Physical Attraction”
    Wydany: 9 marca 1983
  3. „Holiday”
    Wydany: 7 września 1983
  4. „Lucky Star”
    Wydany: 9 września 1983
  5. „Borderline”
    Wydany: 15 lutego 1984

Madonna – debiutancki album studyjny amerykańskiej piosenkarki Madonny, wydany 27 lipca 1983 nakładem wytwórni Sire Records i Warner Bros. Records. W 1985 został wznowiony pod zmienionym tytułem The First Album.

Album powstał na bazie utworów, które Madonna napisała i nagrała w wersjach demo, usiłując zapoczątkować w Nowym Jorku karierę muzyczną. Dzięki pomocy Marka Kaminsa(inne języki) podpisała w 1982 kontrakt z Sire Records, początkowo tylko na trzy single. Po sukcesie pierwszego z nich, „Everybody”, przystąpiła do prac nad albumem z producentem muzycznym Reggiem Lucasem(inne języki), nagrywając piosenki autorstwa swojego lub Lucasa. Wskutek nieporozumień Lucas zrezygnował z dalszej współpracy, a resztę nagrań wyprodukował John „Jellybean” Benitez(inne języki). Ostatecznie na albumie znalazło się osiem piosenek, łączących elementy popu i muzyki tanecznej, z zastosowaniem nowoczesnych syntezatorów.

Album zebrał pierwotnie pozytywne recenzje krytyków muzycznych. Po „Everybody” był promowany jeszcze czterema singlami: „Burning Up” / „Physical Attraction”, „Holiday”, „Lucky Star” i „Borderline”, a także występami na żywo w klubach nocnych i programach telewizyjnych. W Stanach Zjednoczonych zdobywał sukcesywnie popularność, docierając do ósmego miejsca listy sprzedaży Billboard 200 i pokrywając się pięciokrotną platyną. Sukces odniosły także promujące go single, z czego dwa ostatnie uplasowały się w pierwszej dziesiątce notowania Hot 100. W Europie album zyskał na popularności w 1985 po premierze reedycji The First Album, docierając wówczas do 14. miejsca notowania European Top 100 Albums. Na przestrzeni lat zdobył w kilkunastu państwach certyfikaty złotej, platynowej i multiplatynowej płyty, a jego światowa sprzedaż przekroczyła 10 milionów egzemplarzy.

W ocenie badaczy, album spopularyzował muzykę taneczną w mainstreamie lat 80. oraz miał wpływ na kariery innych piosenkarek. Po latach znalazł się w prasowych rankingach najlepszych albumów lat 80. i najlepszych debiutów fonograficznych.

Geneza

[edytuj | edytuj kod]
Madonna wykonująca „Everybody” podczas koncertu w Paryżu w ramach trasy The Celebration Tour (2023)

W 1979 Madonna, ucząca się tańca w Nowym Jorku, podjęła decyzję o rozpoczęciu kariery muzycznej. Od maja do sierpnia przebywała w Paryżu, gdzie lokalni producenci organizowali jej zajęcia ze śpiewu i tańca oraz usiłowali zainicjować jej działalność jako piosenkarki. Była jednak niezadowolona z proponowanych piosenek, więc powróciła do Nowego Jorku[2][3][4]. Wraz z Danem Gilroyem(inne języki) założyła zespół muzyczny Breakfast Club, w którym śpiewała oraz grała na gitarze i perkusji[5]. Jako że pozostali członkowie grupy nie pozwolili jej zostać główną wokalistką, wiosną 1980 opuściła Breakfast Club i założyła nowy zespół, Madonna and the Sky, który szybko się rozpadł[6]. Następnie założyła ze Stephenem Brayem(inne języki) zespół Emmy (czasami nazywany Emmy & the Emmys)[7][8]. W marcu 1981 podpisała kontrakt z wytwónią Gotham Records(inne języki). Jako że jej przedstawiciele chcieli wypromować ją jako artystkę solową, rozwiązała Emmy, a w czerwcu 1981 zaczęła z Brayem nagrywać demo. Co najmniej dziewięć wytwórni wyraziło wstępne zainteresowanie podpisaniem z nią kontraktu[9][10]. W lutym 1982 zerwała współpracę z Gotham Records, ponieważ jej przedstawiciele chcieli wypromować ją jako artystkę rockową, zaś ona chciała się ukierunkować na muzykę taneczną[11].

We współpracy z Brayem nagrała demo z czterema piosenkami: „Everybody”, „Stay”, „Don’t You Know” i „Ain’t No Big Deal”. Aby się wypromować, zaczęła samodzielnie prezentować nagrania DJ-om w klubach nocnych i prosić ich o organizowanie spotkań z przedstawicielami wytwórni muzycznych[11][12]. Mark Kamins(inne języki), pracujący jako DJ w klubie Danceteria(inne języki) i w dziale A&R wytwórni Island Records, zagrał „Everybody” podczas imprezy w Danceterii, gdzie piosenka spotkała się z pozytywnym odbiorem[13][14]. Obiecał Madonnie pomoc w zdobyciu kontraktu pod warunkiem, że będzie mógł wyprodukować nagranie „Everybody”[14]. Zaprezentował demo wytwórni Island Records, ale jej prezes, Chris Blackwell, nie wyraził zainteresowania współpracą. Demo odrzucili także przedstawiciele Geffen Records[15][16]. Michael Rosenblatt, pracujący w dziale A&R wytwórni Sire Records, oddziału Warner Bros. Records, ocenił nagrania pozytywnie i zaoferował Madonnie wstępnie umowę na dwa single, obejmującą 5 tysięcy dolarów zaliczki i honoraria autorskie[16].

Seymour Stein, prezes Sire Records, posłuchał demo w szpitalu Lenox Hill Hospital(inne języki), gdzie przebywał po operacji serca[15]. Po latach wspominał: „Podobał mi się hook, podobał mi się głos Madonny, podobał mi się klimat i podobało mi się imię Madonna. Podobało mi się wszystko, więc puszczałem sobie to w kółko”. Madonna i Kamins odwiedzili go w szpitalu, gdzie zaoferował im współpracę. Choć przedstawiciele Warner Bros. Records byli początkowo niechętni, ostatecznie Sire Records podpisało z Madonną umowę na trzy single w formie 12-calowej płyty gramofonowej, z zaliczką w wysokości 15 tysięcy dolarów za każdy oraz z 2,5 tysiącami dolarów zaliczki za każdą napisaną piosenkę, ale ze zobowiązaniem do samodzielnego pokrycia kosztów nagrania, a także z opcją przedłużenia na album[16][17]. Początkowo Rosenblatt chciał wydać singel z „Ain’t No Big Deal” i „Everybody”, kolejno na stronie A i stronie B. Bray chciał objąć rolę producenta, ale Stein powierzył ją Kaminsowi. Kamins, który wolał się skupić na pracy w A&R, zaoferował produkcję Kashifowi(inne języki), jednak on odmówił, w związku z czym Kamins zgodził się zostać producentem. Nagranie odbyło się przez trzy dni w kwietniu 1982 w Blank Tape Recording Studios. Jako że „Ain’t No Big Deal” nie spodobało się przedstawicielom Sire Records, zapadła decyzja o pominięciu go i wydaniu na dwóch stronach różnych wersji „Everybody” (oryginalnej i dubu). Premiera singla odbyła się w październiku 1982[16][18][1]. W związku z jego sukcesem w klubach nocnych, wytwórnia Sire Records podpisała z Madonną kontrakt na album[18].

Powstawanie

[edytuj | edytuj kod]

Rosenblatt chciał, by album miał brzmienie R&B, więc zaoferował wyprodukowanie go Reggiemu Lucasowi(inne języki), który współpracował dotychczas między innymi z Robertą Flack, Stephanie Mills(inne języki) i Phyllis Hyman(inne języki). Po latach argumentował: „Madonna potrzebowała kogoś, kto mógłby jej pomóc z wokalem. Mark Kamins potrafił wprowadzić groove, ale nie pracować z dziewczyną, która nigdy nie była w studio nagraniowym”. Lucas podjął się zlecenia[19][20]. Nagrania odbywały się w studiu Sigma Sound Studios(inne języki) w Nowym Jorku[21]. Jeszcze przed ich rozpoczęciem Madonna napisała trzy nowe piosenki: „Lucky Star”, „Think of Me” i „I Know It”[22]. Melodię „Lucky Star” skomponowała na keyboardzie Casiotone(inne języki), a tekst napisała jako podziękowanie dla Kaminsa za wypromowanie jej[15]. Pierwsza wersja demo piosenki była w stylu R&B, a w drugiej zostały dodane gitary, jednak ze względu na negatywne wspomnienia Madonny z bycia rockową gitarzystką wersja ta nie została nigdy dokończona[23][19]. Jako że przygotowane dotychczas sześć utworów nie wystarczało na album, Lucas napisał dwa nowe: „Borderline” i „Physical Attraction”[14][21]. „Borderline” był pierwszym utworem, nad którym pracował na automacie perkusyjnym, a nie perkusji[19].

Była niezadowolona z całego albumu, więc się pojawiłem i nieźle dla niej napociłem. Dodałem trochę gitar do „Lucky Star”, trochę głosów, trochę magii… Chciałem wykonać dla niej jak najlepszą robotę. Gdy puszczaliśmy „Holiday” i „Lucky Star”, widać było, że jest przytłoczona tym, jak to świetnie brzmi. Aż się chciało jej pomóc. Co prawda potrafi być suką, ale jak już wpadnie się z nią w rytm, jest naprawdę super, bardzo kreatywnie.

John „Jellybean” Benitez(inne języki)[14][24]

W trakcie nagrań narastały napięcia. Madonna uważała, że brzmienie zaczyna za bardzo odbiegać od oryginalnych wersji demo i jest zbyt podobne do wcześniejszych piosenek Lucasa z Flack i Hyman. Lucas zrezygnował z dalszej współpracy, a Madonna zwróciła się z prośbą o zremiksowanie trzech piosenek do swojego ówczesnego partnera, Johna „Jellybeana” Beniteza(inne języki)[20]. W międzyczasie Bray sprzedał zespołowi Barracuda prawa do piosenki „Ain’t No Big Deal”, w związku z czym umieszczenie jej na albumie stało się niemożliwe. Przedstawiciele Sire Records zgodzili się zaangażować Beniteza pod warunkiem, że znajdzie ósmą piosenkę, która mogłaby zostać nagrana[14]. Do „Burning Up” i „Lucky Star” dodał gitarowe riffy i dodatkowe wokale, a do drugiej z nich dodatkowo syntezatorowy beat w stylach disco, soul i nowej fali[14][25].

O ósmy utwór zwrócił się do Curtisa Hudsona i Lisy Stevens z zespołu Pure Energy(inne języki). Zaoferowali mu napisaną przez siebie piosenkę „Holiday”, na której wydanie przez Pure Energy nie chciała się zgodzić ich wytwórnia, wskutek czego usiłowali ją sprzedać. Podczas sesji nagraniowej Hudson zagrał na gitarze, jego brat Raymond na gitarze basowej, zaś Madonna na krowim dzwonku, natomiast Benitez podjął się produkcji. Następnie wersję demo otrzymał Fred Zarr(inne języki), który dodał do niej partię solo na pianinie[26][27].

Pierwotnie album miał nosić tytuł Lucky Star. Madonna zmieniła go jednak na własne imię, uznając, że w ten sposób bardziej zaakcentuje swoją „gwiazdorską moc”, a także w hołdzie dla matki, która nosiła to samo imię[13].

Charakterystyka muzyczna

[edytuj | edytuj kod]

Madonna reprezentuje gatunki takie jak synthpop, dance-pop i post disco[28][29][30]. Rikky Rooksby, biograf Madonny, scharakteryzował jego brzmienie jako „dysonansowe, optymistyczne, syntetyczne disco”. Zaznaczył, że w skład zastosowanego instrumentarium weszły jedne z najnowocześniejszych wówczas syntezatorów: LinnDrum(inne języki), bas Mooga i Oberheim OB-X(inne języki)[14].

Według opisu redaktorów portalu Slant Magazine, otwierający album utwór „Lucky Star” rozpoczyna się od „migoczących, zaprogramowanych glissando”, które następnie przechodzą w „brzęczące gitary rytmiczne, atmosferyczne dźwięki syntezatora i dudniącą linię basu”[29]. W interpretacji redaktorów czasopisma „Rolling Stone”, słowa opierają się na dwuznacznym znaczeniu „niebiańskiego ciała” adresata[23]. W tekście pojawia się klasyczna rymowanka „Star Light, Star Bright(inne języki)” („światło gwiazd, jasnych gwiazd”)[14]. Druga piosenka, „Borderline”, reprezentuje pop z elementami post disco. W opinii biografia Madonny, J. Randy’ego Taraborrelliego(inne języki), artystka śpiewa w nim w bardziej niż zazwyczaj „wyrafinowany i ekspresyjny” sposób, narzekając na szowinizm swojego ukochanego[31]. Reggie Lucas(inne języki) porównał jej brzmienie do piosenki Stephanie Mills(inne języki) „Never Knew Love Like This Before(inne języki)” (1980), którą także współtworzył[19], zaś Rookbsy wskazał na podobieństwo inwersji do brzmienia muzyki lat 70., w szczególności disco, filadelfijskiego soulu i twórczości Eltona Johna[14]. Trzecia piosenka, „Burning Up”, reprezentuje muzykę taneczną z elementami nowej fali[32], a jej aranżacja, oparta o bas, gitary i automat perkusyjny, została przez Taraborrelliego scharakteryzowana jako „bardziej surowa” niż reszta albumu[31]. Rooksby zwrócił uwagę na beaty na tom-tom w stylu Phila Collinsa, a tekst zinterpretował jako serię dwuznaczności na temat gotowości do zrobienia różnych rzeczy dla ukochanego[33]. W ocenie Sala Cinquemani, redaktora Slant Magazine, czwarty utwór, „I Know It”, przywołuje na myśl „melodramatyczność kobiecych zespołów z lat 60.”[29]. Zostały w nim wykorzystane pianino i saksofon, a Madonna śpiewa o odrzuceniu ukochanego, który ją wcześniej odrzucił[33][29].

Madonna wykonująca „Holiday” podczas koncertu w Paryżu w ramach trasy Rebel Heart Tour (2015)

Piąta piosenka, „Holiday”, dotyczy potrzeby odpoczynku od codziennego życia. Rooksby porównał jej progresję do utworu Cyndi Lauper „Time After Time”, ponadto wypunktował jej gitary w stylu zespołu Chic, elektroniczne klaskanie i syntezatorowe smyczki[33]. Stewart Mason z portalu AllMusic ocenił: „Madonna śpiewa refren (…) z tak kamienną twarzą, że brzmi to jak sarkazm, ale zwrotki są śpiewane w jej uwodzicielskim, niższym rejestrze, co nadaje im nieco bardziej pozytywny wydźwięk”[34]. Szósty utwór, „Think of Me”, rozpoczyna się od syntezatorowego staccato, które przechodzi w brzmienie funkowo-synthpopowe, zaś w jego środku pojawia się partia solowa na saksofonie[33][35]. W tekście Madonna uprzedza, że jeśli nie otrzyma od ukochanego uwagi, to go opuści[33]. W ocenie Erica Hendersona ze Slant Magazine, w siódmej piosence, „Physical Attraction”, Madonna „udziela pozwolenia, by przenieść sprawy na wyższy poziom”[29]. Joe Lynch z czasopisma „Billboard” scharakteryzował jej linię basu jako „pulsującą i lubieżną”[35], zaś Rooksby porównał partie perkusyjne do twórczości Collinsa[33]. Album wieńczy utwór „Everybody”, który według Madonny jest „o zachęcaniu ludzi, by zaczęli tańczyć i pozbyli się zahamowań”[36]. W ocenie Lyncha „Madonna porzuca jasne, radosne wibracje, które charakteryzowały resztę albumu, i zamyka go mroczną, zmysłową nutą”[35].

Wydanie i oprawa graficzna

[edytuj | edytuj kod]

Album został wydany przez Sire Records 27 czerwca 1983[37]. Znalazła się w nim dedykacja dla ojca artystki, Tony’ego Ciccone[38]. Pierwotną sesję zdjęciową do albumu wykonał fotograf Edo Bertoglio(inne języki). Seymour Stein wspominał, że Madonna zrezygnowała z wykorzystania jej, uznając ją za „niedostatecznie ikoniczną”[39]. Oprawę graficzną, która została ostatecznie wykorzystana, przygotowała Carin Goldberg(inne języki) na podstawie zdjęć Gary’ego Heery’ego. Zdjęcie na okładce przedstawia Madonnę w krótko przyciętych platynowych włosach, z czarnymi, gumowymi bransoletkami na rękach i łańcuchem na szyi[40]. W ocenie dziennikarza czasopisma „Radio & Records(inne języki)”, artystka wygląda na niej jak skrzyżowanie Marilyn Monroe z Jean Harlow[41]. Madonna wypowiedziała się: „Zdjęcie wewnątrz mojego pierwszego albumu przedstawia mnie w pozie na Betty Boop z widocznym pępkiem. Potem, kiedy ludzie recenzowali album, ciągle mówili o moim uroczym pępku”[40]. Heery wspominał: „[Madonna] przybyła do mojego studia na Broadwayu w Nowym Jorku z małą torbą ubrań i biżuterii, bez żadnej świty. Potem, przed kamerą, była wybuchowa, niczym świetna modelka, ale z własnym, niepowtarzalnym stylem. Przyszła następnego dnia, żeby obejrzeć odbitki i proofy, mieliśmy do wyboru ujęcie za ujęciem. Zgodziliśmy się co do każdego wyboru i wystrugaliśmy zdjęcia na okładkę albumu. Nie miałem pojęcia, czego właśnie dokonałem”[42].

W 1985, na fali popularności Madonny, album został wznowiony w wybranych państwach poza Stanami Zjednoczonymi pod tytułem The First Album. Na potrzeby reedycji została przygotowana nowa oprawa graficzna, ze zdjęciami autorstwa George’a Holy’ego, przedstawiającymi Madonnę z kolczykami w kształcie krzyży[13].

22 maja 2001 wytwórnia Warner Bros. Records wydała zremasterowaną edycję albumu z oryginalną oprawą graficzną i tytułem. Znalazły się na niej dodatkowo remiksy utworów „Burning Up” i „Lucky Star”[43][44].

8 listopada 2019 album został wznowiony na przezroczystej płycie gramofonowej[45].

Promocja

[edytuj | edytuj kod]

Single

[edytuj | edytuj kod]
Madonna wykonująca „Burning Up” podczas koncertu w Antwerpii w ramach trasy The Celebration Tour (2023)

„Everybody”, pierwszy singel zwiastujący album, został wydany 6 października 1982[46]. Ze względu na jego brzmienie w stylu R&B, na okładce nie znalazło się zdjęcie Madonny, ponieważ Rosenblatt chciał trafić z piosenką do czarnoskórej publiczności[19]. W nowojorskim klubie nocnym Paradise Garage(inne języki) został nakręcony teledysk, przedstawiający występ Madonny z dwójką tancerzy[13]. Singel zdobył popularność w klubach nocnych, dzięki czemu dotarł do trzeciego miejsca listy przebojów Dance Club Songs „Billboardu”[37]. Osiągnął też siódmą pozycję na Bubbling Under Hot 100, poczekalni głównego amerykańskiego notowania Hot 100[47].

9 marca 1983 został wydany drugi zwiastujący album singel z podwójną stroną A, zawierający utwory „Burning Up” i „Physical Attraction”[48]. Steve Barron wyreżyserował teledysk do „Burning Up”, przedstawiający Madonnę wijącą się na środku ulicy[49]. Singel, podobnie jak poprzedni, dotarł do trzeciego miejsca Dance Club Songs[37]. Odniósł także sukces w Australii, gdzie uplasował się na 13. miejscu notowania Kent Music Report(inne języki)[50].

Latem 1983 do klubów został wysłany singel promocyjny z utworami „Holiday” i „Lucky Star”, który dotarł do pierwszego miejsca na Dance Club Songs[37]. Jako że „Holiday” zdobył popularność w radio, wytwórnia Sire Records postanowiła wydać go na trzecim singlu promującym album[51]. Jego premiera odbyła się 7 września 1983[52]. Piosenka stała się pierwszym mainstreamowym przebojem Madonny i już w październiku 1983 dostała się na listę Hot 100, gdzie w styczniu 1984 osiągnęła swoją najwyższą, 16. pozycję[37]. Odniosła także sukces w innych państwach, docierając między innymi do szóstego miejsca w Wielkiej Brytanii[53], czwartego w Australii[50], siódmego w Nowej Zelandii[54] oraz 14. na ogólnoeuropejskim notowaniu European Hot 100[55]. Latem 1985, na fali popularności Madonny, singel został wydany ponownie i dotarł do drugiego miejsca w Wielkiej Brytanii[53][56]. W 1991 został wydany po raz trzeci w ramach promocji kompilacji The Immaculate Collection[57][56]. Wówczas dotarł do piątego miejsca w Wielkiej Brytanii[56] i 13. na European Hot 100[58]. W Wielkiej Brytanii został certyfikowany platyną[59].

9 września 1983 „Lucky Star” został wydany jako czwarty singel promujący album, początkowo tylko w Europie[60]. Dotarł do 14. miejsca w Wielkiej Brytanii[56] i 29. na European Hot 100[61]. W czerwcu 1984 na antenie MTV zadebiutował teledysk do piosenki, przedstawiający taniec Madonny z dwoma tancerzami na białym tle[62][63]. 8 sierpnia 1984 singel został wydany w Stanach Zjednoczonych[64], gdzie dotarł do czwartego miejsca na Hot 100[37].

15 lutego 1984 „Borderline” został wydany w Stanach Zjednoczonych jako czwarty singel promujący album[65]. W marcu 1984 w MTV zadebiutował nagrany do niego teledysk w reżyserii Mary Lambert. Madonna wcieliła się w nim w dziewczynę Hiszpana, do którego powraca po pozowaniu dla brytyjskiego fotografa[66][67]. Otrzymała za niego nominację do pierwszej edycji nagród MTV Video Music Awards w kategorii najlepszy nowy artysta[68]. Utwór dotarł do 10. miejsca na Hot 100[37]. 2 czerwca 1984 został wydany poza Stanami Zjednoczonymi jako piąty i ostatni singel promujący album[22]. Dotarł do 56. miejsca w Wielkiej Brytanii[56] i 12. w Australii[50]. W styczniu 1986 został wydany w Europie ponownie[69]. Wówczas uplasował się na drugim miejscu w Wielkiej Brytanii[56] i 29. na European Hot 100[70]. Został certyfikowany złotem w Stanach i Wielkiej Brytanii[71][72].

Występy na żywo

[edytuj | edytuj kod]

Aby się wypromować, Madonna zaczęła grać krótkie koncerty w klubach nocnych, głównie w Nowym Jorku. Nie towarzyszył jej zespół instrumentalistów, ale grupa tancerzy (w tym jej brat Christopher Ciccone), z którymi wykonywała układy choreograficzne[73]. Po raz pierwszy zaprezentowała „Everybody” na żywo 16 grudnia 1982 podczas imprezy kabaretowej No Entiendes w nowojorskim klubie Danceteria(inne języki)[74]. 9 stycznia 1983 został wyemitowany odcinek lokalnego programu telewizyjnego Dancin’ On Air, w którym wykonała piosenkę; był to jej pierwszy w karierze występ w telewizji[75]. W lutym 1983 zagrała kilka koncertów w Anglii, między innymi w klubach Camden Palace w Londynie i The Haçienda(inne języki) w Manchesterze[76]. 4 czerwca 1983 zagrała w nowojorskim Studio 54[77], a 13 października 1983 ponownie w Camden Palace[78]. W styczniu 1984 wykonała „Holiday” w popularnych programach telewizyjnych: amerykańskim American Bandstand(inne języki) oraz brytyjskich Top of the Pops(inne języki) i The Tube(inne języki)[79].

Uwzględniła pięć utworów z albumu: „Holiday”, „Everybody”, „Borderline”, „Lucky Star” i „Burning Up” podczas swojej pierwszej trasy koncertowej, The Virgin Tour. Odbyła się ona od kwietnia do lipca 1985 w ramach promocji jej drugiego albumu, Like a Virgin[80]. Mimo mieszanych recenzji, trasa odniosła sukces w sprzedaży biletów, przynosząc 3,3 miliona dolarów dochodu[81]. Jeden z występów w Detroit został sfilmowany i wydany na albumie wideo Madonna Live: The Virgin Tour[82].

Odbiór krytyków

[edytuj | edytuj kod]
Oceny krytyków
Źródło Ocena
AllMusic[28] 5/5 gwiazdek
„Blender”[83] 3/5 gwiazdek
„Entertainment Weekly”[84] A
„Orlando Sentinel(inne języki)”[85] 3/5 gwiazdek
Pitchfork[86] 8,2/10
„Rolling Stone”[87] 3/5 gwiazdek
The Rolling Stone Album Guide[88] 3.5/5 gwiazdek
Slant Magazine[89] 3.5/5 gwiazdek
Spin Alternative Record Guide[90] 8/10 gwiazdek
„Smash Hits(inne języki)”[91] 6/10 gwiazdek

Pierwotny

[edytuj | edytuj kod]

Po premierze album zebrał głównie pozytywne recenzje krytyków muzycznych[92][93][94]. Don Shewey z czasopisma „Rolling Stone” skomplementował głos Madonny, „chwytliwe i szczere do bólu” utwory oraz produkcję muzyczną Reggiego Lucasa(inne języki)[87]. Krytyk z magazynu „Billboardu” ocenił: „Piosenki to raczej standardowe kawałki taneczne, ale głos i prezencja Madonny czynią je wyjątkowymi”[95]. Krytyk z czasopisma „The London Gazette” opisał album jako produkcję wysokiej jakości[96]. Marcia Smith z dziennika „The Boston Globe” nazwała go „pozycją obowiązkową dla fanów muzyki tanecznej” i pochwaliła energię w wokalu Madonny[97]. Recenzent czasopisma „Montreal Gazette” napisał: „Weź osiem solidnych piosenek, mnóstwo chwytliwych tekstów i nieodpartą twardo-wrażliwą osobowość Madonny, a otrzymujesz wystarczająco, by chcieć mieć ten album na własność”[98]. Roger Le Lievre z gazety „The Ann Arbor News(inne języki)” nazwał album „doskonałym” i pochwalił „gładką” produkcję Lucasa, zaś Johna „Jellybeana” Beniteza(inne języki) nazwał „najlepszym czarodziejem miksowania muzyki tanecznej w Nowym Jorku”[99].

Dave Rimmer z magazynu „Smash Hits(inne języki)” napisał, że Madonna „ma zabójczy głos i garść angażujących piosenek”, ale skrytykował jej próby upodobnienia się do Donny Summer[91]. Jeff Simon z czasopisma „The Buffalo News(inne języki)” nazwał Madonnę „najnowszą kandydatkę na następczynię Debbie Harry w roli blond królowej dance-rocka” oraz skomplementował brzmienie muzyczne, ale skrytykował teksty piosenek[100]. Richard Defendorf z magazynu „Orlando Sentinel(inne języki)” napisał: „Madonna nie tylko tworzy przyzwoite utwory (…) w prostym i czystym stylu muzycznym, ale jej teksty – zazwyczaj w stylu prostego disco – zgrabnie wplatają się w nieustannie wirujące dźwięki wydawane przez jej muzyków wspierających”, jednak skrytykował jej śpiew[85]. Negatywną recenzję napisał Woody Wilson z dziennika „The Arizona Republic(inne języki)”, który zarzucił Madonnie brak talentu i prostotę muzyczną, a także opisał efekt końcowy jako „tamiini w discolandzie”[101].

Retrospektywny

[edytuj | edytuj kod]

Stephen Thomas Erlewine z portalu AllMusic wystawił albumowi pięć gwiazdek na pięć, komentując: „To muzyka, w której wszystkie elementy same w sobie mogą nie robić większego wrażenia – aranżacje, syntezatory i programowanie perkusji są dość prymitywne, śpiew Madonny nie jest szczególnie mocny, a piosenki, choć wpadające w ucho i zapadające w pamięć, niekoniecznie obroniłyby się same bez produkcji – ale wszystko to wzięte razem jest absolutnie zniewalające”[28]. W 2001 Sal Cinquemani z serwisu Slant Magazine napisał w recenzji zremasterowanej reedycji, że album „brzmi równie świeżo dziś, jak prawie dwie dekady temu”[89]. W tym samym roku Jim Farber z magazynu „Entertainment Weekly” wystawił mu najwyższą ocenę A, dodając, że Madonna „mogłaby skończyć jako kolejna lalka post disco, gdyby te piosenki nie świadczyły o jej zdolności łączenia klubowych rytmów z niezrównanym popem”[84].

Autorzy książki The Rolling Stone Album Guide napisali: „Jej debiutancki album zestarzał się lepiej niż przebojowy następca z kolejnego roku, Like a Virgin”[88]. W 2013 Matthew Lindsay z portalu The Quietus ocenił: „Pierwszy album pozostaje jednym z jej najlepszych dzieł, a rzekomy «brak różnorodności» w rzeczywistości nadał mu spójność i koncentrację, których często brakuje jej późniejszej muzyce (…). To jest wspaniała popowa płyta, prosta ścieżka dźwiękowa do skomplikowanych czasów”[102]. W 2017 Jill Mapes z portalu Pitchfork oceniła: „Madonna (…) krytykowała paletę brzmieniową swojego debiutu, ale to właśnie jego skupienie sprawia, że ​​album jest tak niezapomniany oraz tak bardzo pasuje do tamtych czasów i miejsca. Wkrótce Madonna zasłynęła z rytualnych metamorfoz, ale właśnie dzięki wyraźnie zdefiniowanemu muzycznemu kontekstowi mogła wydobyć na światło dzienne swój największy atut: siebie samą”[86].

W 2015 dziennikarze magazynu „Billboard” przyznali mu trzecie miejsce w rankingu albumów Madonny od najgorszego do najlepszego, argumentując: „Choć z pewnością nie jest to jej najbardziej dojrzały album, (…) ukazuje wschodzącą gwiazdę popu w jej najbardziej żywiołowej odsłonie. Madonna to jeden z najbardziej ekscytujących debiutanckich albumów w historii muzyki pop (…) – jej głos na tym ponadczasowym klasyku trzeszczy radością, pragnieniem i nieograniczoną energią”[103]. W 2023 El Hunt z czasopisma „Evening Standard” przyznała mu ósme miejsce w analogicznym rankingu, komentując, że album „zawiera wszystkie cechy synthpopu lat 80., ale wciąż brzmi futurystycznie”[104]. Również w 2023 redaktorzy magazynu „Paste” ocenili: „To najlepszy debiutancki album lat 80. nagrany przez kobietę, a być może jeden z najlepszych debiutów wszech czasów”[105].

Odbiór komercyjny

[edytuj | edytuj kod]
Madonna wykonująca „Lucky Star” podczas koncertu we Fresno w ramach trasy Confessions Tour (2006)

W Stanach Zjednoczonych album zadebiutował 3 września 1983 na 190. miejscu listy sprzedaży Billboard 200 czasopisma „Billboard”[37]. Swoją najwyższą, ósmą, osiągnął ponad rok później, 20 października 1984[106]. Był także notowany na liście Top Black Albums[b] dedykowanej albumom R&B, gdzie 21 lipca 1984 zajął swoje najwyższe, 20. miejsce[107]. Stowarzyszenie Recording Industry Association of America (RIAA) certyfikowało go: w maju 1984 złotem za 500 tysięcy sprzedanych egzemplarzy w Stanach, w sierpniu 1984 platyną za milion, w grudniu 1984 podwójną platyną za 2 miliony, a w październiku 1985 potrójną platyną za 3 miliony[108]. Zajął 25. miejsce w opublikowanym przez „Billboard” zestawieniu najlepiej sprzedających się albumów w Stanach w 1985[109]. W marcu 1988 RIAA certyfikowało go poczwórną platyną za 4 miliony sprzedanych egzemplarzy, zaś w październiku 2000 pięciokrotną platyną za 5 milionów[108]. Łącznie spędził na Billboard 200 168 tygodni, najdłużej spośród wszystkich albumów Madonny[106].

W Wielkiej Brytanii zadebiutował 11 lutego 1984 na 85. miejscu listy UK Albums Chart. W 1984 dotarł maksymalnie do 37. pozycji w notowaniu z 21 kwietnia. Na listę powrócił w 1985 po premierze reedycji The First Album. Swoje najwyższe, szóste miejsce, osiągnął przez dwa tygodnie w sierpniu[56]. Stowarzyszenie British Phonographic Industry (BPI) certfikowało go za sprzedaż w Wielkiej Brytanii: srebrem w lipcu 1985, złotem w sierpniu 1985 i platyną w grudniu 1985[110]. W Niemczech był pierwotnie notowany na liście albumów GfK Entertainment w 1984, docierając do miejsca 44. Po premierze The First Album powrócił do rankingu, osiągając maksymalnie 28. pozycję w październiku 1985[111]. W 1994 został certyfikowany przez Bundesverband Musikindustrie (BVMI) złotem[112]. W Austrii zadebiutował w październiku 1985 na 15. miejscu listy Ö3 Austria Top 40 i przebywał na niej łącznie dwa tygodnie[113]. W Holandii pojawił się na notowaniu Album Top 100 po raz pierwszy w kwietniu 1984, a w marcu 1986 osiągnął maksymalną, siódmą pozycję[114]. W 1986 został przez NVPI certyfikowany platyną[115] i był 12. pod względem sprzedaży albumem roku w Holandii[116]. W Szwecji był notowany przez jeden tydzień w październiku 1985 na 43. miejscu listy Veckolista Album[117]. Na publikowanym przez „Eurotipsheet” ogólnoeuropejskim notowaniu European Top 100 Albums osiągnął najwyższą, 14. pozycję w październiku 1985[118]. We Francji pojawił się na liście Top Albums dopiero w sierpniu 1987 i w trakcie kilkutygodniowego pobytu na niej dotarł maksymalnie do dziewiątego miejsca. W kwietniu 2008 na nią powrócił, przebijając swój pierwotny wynik i osiągając ósmą pozycję[119]. W 1987 został certyfikowany przez Syndicat national de l’édition phonographique (SNEP) złotem, zaś w 1993 platyną[120]. We Włoszech stowarzyszenie Federazione Industria Musicale Italiana (FIMI) przyznało mu w 1987 złotą płytę[121]. W Hiszpanii Productores de Música de España (PROMUSICAE) certyfikowało go złotem w 1999[122].

W Kanadzie album zadebiutował 10 marca 1984 na 87. miejscu notowania czasopisma „RPM”[123]. 17 listopada 1984 osiągnął na nim 16. pozycję[124], ponadto był w Kanadzie 50. najlepiej sprzedającym się albumem roku 1984[125]. W Australii dotarł do 10. pozycji listy Kent Music Report(inne języki)[50] i był 10. pod względem sprzedaży albumem roku 1984[126]. W 1996 został przez Australian Recording Industry Association (ARIA) certyfikowany potrójną platyną[127]. W Nowej Zelandii zadebiutował na notowaniu Top 40 Albums w marcu 1984, a swoją najwyższą, szóstą pozycję, osiągnął w lipcu 1985[128]. Stowarzyszenie Recorded Music NZ (RMNZ) certyfikowało go platyną[129].

Światowa sprzedaż albumu przekroczyła (do 2007) 10 milionów egzemplarzy[130][45].

Dziedzictwo

[edytuj | edytuj kod]
W ocenie redaktorów czasopisma „Rolling Stone”, album wyznaczył kierunek dla artystek lat 80., takich jak Janet Jackson i Debbie Gibson

Krytycy muzyczni i dziennikarze zwracali uwagę na fakt, że album Madonna miał wkład w popularyzację muzyki tanecznej w mainstreamie. Stephen Thomas Erlewine z portalu AllMusic wskazał w recenzji: „Madonna zaczynała karierę jako diwa disco w czasach, w których diwy disco nie istniały. Były to czasy, gdy disco było w mainstreamowym popie ekskomunikowane, a ona odegrała ogromną rolę w popularyzacji muzyki tanecznej jako muzyki popularnej, przebijając się przez drzwi, które otwarł Michael Jackson albumem Thriller”. Ocenił także, że Madonna „ustanowił standard dla muzyki dance-pop na następne 20 lat”[28]. Dziennikarz Michaelangelo Matos z czasopisma „Spin” wymienił album w kanonie klasyków disco, argumentując, że „ożywił disco dla pokolenia, które nie chciało mieć nic wspólnego z garniturami z poliestru, kończąc pewną erę i dając początek nowej”[131].

Redaktorzy magazynu „Rolling Stone” ocenili, że album „wyniósł nowojorski electro groove na listy top 40(inne języki)”[132]. Redaktorzy czasopisma „Vice” napisali, że „zapewnił nowojorskiej scenie tanecznej bardzo potrzebną odtrutkę po disco i nakreślił plan przyszłego dance-popu”[133]. Redaktorzy magazynu „Paste” ocenieli: „Dominacja Madonny w muzyce pop sięga właśnie tego albumu. Bez Madonny krajobraz muzyki tanecznej bardzo by ucierpiał”[105]. Michael Rosenblatt, który zainicjował współpracę Madonną z Sire Records, wspominał: „Było disco i była nowa fala. I nie było nic pomiędzy (…). Madonna naprawdę wychodziła z klubów nowofalowych w niespotykany wcześniej sposób. Debbie Harry była wielka, ale nikt nie robił połączenia disco, nowej fali i R&B tak jak Madonna. Stworzyliśmy nowy format”[18].

W 1989 dziennikarze „Rolling Stone’a” wyrazili opinię, że album „wskazał kierunek dla całej gamy wokalistek, od Janet Jackson po Debbie Gibson”[134]. Jill Mapes z portalu Pitchfork oceniła: „Madonna był seksownym, nowatorskim albumem, który nadał popowi nowy kierunek. Jego sukces pokazał, że z odpowiednią diwą u steru, muzyka podobna do disco może znaleźć miejsce w białym mainstreamie – na wezwanie na parkiet odpowiedziały wszystkie, od Kylie [Minogue], przez Robyn i [Lady] Gagę, aż po samą Madonnę”[86]. Zdaniem Andrew Mortona, biografa Madonny, album uczynił z niej powszechnie znaną postać i udowodnił jej moc jako artystki[135]. Mark Lore z czasopisma „Portland Mercury(inne języki)” wspominał: „Madonna miała pewność siebie i seksualność, których nie udało się uświadczyć od czasów Donny Summer. Właśnie tego potrzebowała muzyka pop, ponieważ w tamtym czasie listy przebojów były zagracone artystami płci męskiej”[136]. Kyle Anderson z czasopisma „Entertainment Weekly” ocenił: „Pomimo muzycznych walorów, triumf Madonny tkwi nie tyle w samym albumie, co w stworzonej przez niego supergwieździe. Jak w przypadku wszystkich wizjonerskich pomysłów, zajęło nam trochę czasu, by za nią nadążyć”[137].

Rankingi

[edytuj | edytuj kod]
Autor Rok Ranking Miejsce Źr.
Classic Pop(inne języki) 2021 40 najlepszych debiutanckich albumów lat 80. 15 [138]
„Entertainment Weekly” 2007 100 najlepszych albumów z lat 1983–2008 5 [139]
2020 10 najlepszych albumów 43 [140]
„Paste” 2023 100 najlepszych debiutanckich albumów w historii 8 [105]
„Rolling Stone” 1989 100 najlepszych albumów lat 80. 50 [134]
2013 100 najlepszych debiutanckich albumów w historii 96 [132]
2022 16 [141]
Slant Magazine 2012 100 najlepszych albumów lat 80. 33 [142]
2020 10 najlepszych albumów 1983 6 [143]
„Vice” 2015 99 najlepszych albumów tanecznych w historii 26 [133]

Lista utworów

[edytuj | edytuj kod]
Edycja podstawowa[144]
NrTytuł utworuAutorzyProducenciDługość
1.„Lucky Star”MadonnaReggie Lucas(inne języki) · John „Jellybean” Benitez(inne języki)[c]5:30
2.„Borderline”LucasLucas5:18
3.„Burning Up”MadonnaLucas · Benitez[c]3:41
4.„I Know It”MadonnaLucas3:45
5.„Holiday”Curtis Hudson(inne języki) · Lisa Stevens(inne języki)Benitez6:08
6.„Think of Me”MadonnaLucas4:53
7.„Physical Attraction”LucasLucas · Benitez[c]6:35
8.„Everybody”MadonnaMark Kamins(inne języki)4:57
40:47
Reedycja z 2001[44]
NrTytuł utworuAutorzyProducenciDługość
1.„Lucky Star”MadonnaReggie Lucas(inne języki) · John „Jellybean” Benitez(inne języki)[c]5:30
2.„Borderline”LucasLucas5:18
3.„Burning Up”MadonnaLucas · Benitez[c]3:41
4.„I Know It”MadonnaLucas3:45
5.„Holiday”Curtis Hudson(inne języki) · Lisa Stevens(inne języki)Benitez6:08
6.„Think of Me”MadonnaLucas4:53
7.„Physical Attraction”LucasLucas · Benitez[c]6:35
8.„Everybody” (wersja rozszerzona)MadonnaMark Kamins(inne języki)6:02
9.„Burning Up” (wersja 12″)MadonnaLucas · Benitez[c]5:59
10.„Lucky Star” (nowy miks)MadonnaLucas · Benitez[c]7:15
55:06
Edycja cyfrowa[145]
NrTytuł utworuAutorzyProducenciDługość
1.„Lucky Star”MadonnaReggie Lucas(inne języki) · John „Jellybean” Benitez(inne języki)[c]5:37
2.„Borderline”LucasLucas5:20
3.„Burning Up”MadonnaLucas · Benitez[c]3:45
4.„I Know It”MadonnaLucas3:47
5.„Holiday” (wersja alternatywna)Curtis Hudson(inne języki) · Lisa Stevens(inne języki)Benitez3:51
6.„Think of Me”MadonnaLucas4:54
7.„Physical Attraction”LucasLucas · Benitez[c]6:39
8.„Everybody” (wersja rozszerzona)MadonnaMark Kamins(inne języki)6:02
9.„Burning Up” (wersja 12")MadonnaLucas · Benitez[c]5:59
10.„Lucky Star” (nowy miks)MadonnaLucas · Benitez[c]7:15
53:09

Personel

[edytuj | edytuj kod]

Opracowano na podstawie poligrafii dołączonej do albumu[144]. Liczby w nawiasach oznaczają numery utworów.

Pozycje na listach sprzedaży

[edytuj | edytuj kod]

Certyfikaty sprzedaży

[edytuj | edytuj kod]
Państwo Stowarzyszenie Certyfikat Egzemplarze[d] Źr.
Australia ARIA 3× Platyna 210 000 [127]
Francja SNEP Platyna 300 000 [120]
Holandia NVPI Platyna 100 000 [115]
Hiszpania PROMUSICAE Złoto 50 000 [160]
Hongkong IFPI Hong Kong Platyna 20 000 [161]
Niemcy BVMI Złoto 250 000 [112]
Nowa Zelandia RMNZ Platyna 15 000 [129]
Południowa Afryka RISA(inne języki) Złoto 25 000 [149]
Stany Zjednoczone RIAA 5× Platyna 5 000 000 [108]
Wielka Brytania BPI Platyna 300 000 [110]
Włochy FIMI Złoto 100 000 [121]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Z wyjątkiem utworu „Everybody”, nagranego w Blank Tape Recording Studios[1].
  2. ↑ a b c Współcześnie Top R&B/Hip-Hop Albums.
  3. ↑ a b c d e f g h i j k l m Dodatkowa produkcja / remiks.
  4. ↑ Ekwiwalenty sprzedanych egzemplarzy, zgodnie z zasadami lokalnych stowarzyszeń producentów fonogramów.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Peter Magennis: Everything from ‘Everybody’. Record Collector, 2013-01-27. [dostęp 2023-07-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-15)]. (ang.).
  2. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 102–104.
  3. ↑ Christopher Anderson. Madonna Rising. „New York”, s. 40–51, 1991-10-14. [dostęp 2021-05-15]. [zarchiwizowane z adresu 2023-07-27]. (ang.). 
  4. ↑ Christopher Connelly: Madonna goes all the way. Rolling Stone, 1984-11-22. [dostęp 2021-04-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-04-10)]. (ang.).
  5. ↑ Morton 2001 ↓, s. 47.
  6. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 116–124.
  7. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 127–128.
  8. ↑ Gary Graff: Bray’s loyalty to Madonna pays off. Chicago Tribune, 1987-04-25. [dostęp 2021-04-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-06-03)]. (ang.).
  9. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 130–134.
  10. ↑ Jordan Runtagh: 30 fascinating early bands of future music legends. Rolling Stone, 2019-09-07. [dostęp 2021-04-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-04-27)]. (ang.).
  11. ↑ a b Gabriel 2024 ↓, s. 134–141.
  12. ↑ Gnojewski 2008 ↓, s. 60–63.
  13. ↑ a b c d Cross 2007 ↓, s. 23–26.
  14. ↑ a b c d e f g h i Rooksby 2004 ↓, s. 10–11.
  15. ↑ a b c Morton 2001 ↓, s. 106–107.
  16. ↑ a b c d Gabriel 2024 ↓, s. 148–152.
  17. ↑ How I met Madonna, by Seymour Stein, the man who signed her. Variety, 2018-06-14. [dostęp 2023-07-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-16)]. (ang.).
  18. ↑ a b c Dan Heching: Madonna at 40: An oral history of the Queen of Pop’s debut album. CNN, 2023-07-29. [dostęp 2023-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-07-29)]. (ang.).
  19. ↑ a b c d e Sean Howe: How Madonna became Madonna: An oral history. Rolling Stone, 2013-07-29. [dostęp 2023-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-23)]. (ang.).
  20. ↑ a b Mark Lindores: Classic Album: Madonna – Madonna. Classic Pop(inne języki), 2025-04-12. [dostęp 2025-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-05-17)]. (ang.).
  21. ↑ a b Chris Williams: The ‘vicious competition for credit’ over launching Madonna’s career. The Atlantic, 2013-07-27. [dostęp 2023-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-30)]. (ang.).
  22. ↑ a b Bego 2000 ↓, s. 85.
  23. ↑ a b Madonna's 50 greatest songs: ‘Lucky Star’ (from ‘Madonna’, 1983). Rolling Stone, 2016-07-27. [dostęp 2023-06-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-28)]. (ang.).
  24. ↑ Taraborrelli 2008 ↓, s. 77.
  25. ↑ Stephen Thomas Erlewine: 40 years of Madonna: The Queen of Pop’s greatest songs, ranked. The A.V. Club, 2023-07-26. [dostęp 2023-08-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-07-31)]. (ang.).
  26. ↑ Justin Kantor: Interview: Curtis Hudson & Lisa Stevens, songwriters of Madonna’s „Holiday” (Part 1). Blogcritics(inne języki), 2012-02-01. [dostęp 2023-05-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-12)]. (ang.).
  27. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 181–182.
  28. ↑ a b c d Madonna – Madonna. AllMusic. [dostęp 2023-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-02)]. (ang.).
  29. ↑ a b c d e Madonna’s debut album at 40: Every track ranked. Slant Magazine, 2023-07-26. [dostęp 2023-11-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-07-26)]. (ang.).
  30. ↑ Matt Mitchell: The 50 Greatest Synth-Pop Albums of All Time. Paste, 2023-07-21. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-03-30)]. (ang.).
  31. ↑ a b Taraborrelli 2008 ↓, s. 54–55.
  32. ↑ Chris Gerard: Madonna’s self-titled debut, 30 years later. Metro Weekly(inne języki), 2013-07-30. [dostęp 2023-06-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-07)]. (ang.).
  33. ↑ a b c d e f Rooksby 2004 ↓, s. 12–14.
  34. ↑ Stewart Mason: Madonna > „Holiday” > Overview. AllMusic, 1983. [dostęp 2023-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-05-20)]. (ang.).
  35. ↑ a b c Joe Lynch: Ranking all the songs on Madonna’s iconic debut: ‘Holiday’, ‘Borderline’ & beyond. Billboard, 2024-07-27. [dostęp 2023-11-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-08)]. (ang.).
  36. ↑ Pierre Perrone: Mark Kamins: DJ and producer who helped launch Madonna’s career. The Independent, 2013-05-15. [dostęp 2023-07-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-04-03)]. (ang.).
  37. ↑ a b c d e f g h Keith Kaulfield: Madonna Turns 30: A look back at the Queen of Pop’s debut album. Billboard, 2013-07-27. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-30)]. (ang.).
  38. ↑ Clerk 2002 ↓, s. 42.
  39. ↑ Stein i Murphy 2018 ↓, s. 215.
  40. ↑ a b Metz i Benson 1999 ↓, s. 45.
  41. ↑ Futures: Hear today, hear tomorrow. „Radio & Records(inne języki)”, s. 106, 1983-09-02. [dostęp 2023-11-11]. [zarchiwizowane z adresu 2025-01-31]. (ang.). 
  42. ↑ Gary Heery: Non Fiction: Photographs & Stories. Sydney: Gary Heery Office, s. 1–2. [dostęp 2025-11-09]. (ang.).
  43. ↑ Michael Paoletta. Reviews & Previews: Vital Reissues. „Billboard”. 33 (113), s. 17, 2001-08-18. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-05-19]. (ang.). 
  44. ↑ a b Madonna. Warner Bros. Records, 2001. Numer katalogowy: 9362479032.
  45. ↑ a b Will Lavin: Madonna’s first four albums to be reissued on stunning crystal clear vinyl. NME, 2019-09-24. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-26)]. (ang.).
  46. ↑ Everybody. madonna.com. [dostęp 2023-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-02)]. (ang.).
  47. ↑ Bubbling Under the Hot 100. „Billboard”. 95 (3), s. 74, 1983-01-22. ISSN 0006-2510. [dostęp 2025-11-11]. [zarchiwizowane z adresu 2023-07-12]. (ang.). 
  48. ↑ Burning Up. madonna.com. [dostęp 2025-08-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-02)]. (ang.).
  49. ↑ Bilge Eibiri, Maura Johnston, Jason Newman, Christopher R. Weingarten: Express Yourself: The making of Madonna’s 20 greatest music videos – 16. ‘Burning Up’ (1983). Rolling Stone, 2015-02-25. [dostęp 2025-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-30)]. (ang.).
  50. ↑ a b c d e David Kent(inne języki): Australian Chart Book 1970–1992. Wyd. illustrated. St Ives: Australian Chart Book, 1993, s. 188. ISBN 0-646-11917-6. (ang.).
  51. ↑ Rooksby 2004 ↓, s. 10.
  52. ↑ Holiday. madonna.com. [dostęp 2023-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-02)]. (ang.).
  53. ↑ a b Justin Myers: Official Charts Flashback: 30 years since Madonna’s first Top 10 hit. Official Charts Company, 2014-02-07. [dostęp 2023-05-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-07)]. (ang.).
  54. ↑ Madonna – Holiday. Official New Zealand Music Chart. [dostęp 2025-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-07)]. (ang.).
  55. ↑ European Top 100 Singles. „Eurotipsheet”, s. 10, 1984-03-19. [dostęp 2023-05-20]. [zarchiwizowane z adresu 2023-03-16]. (ang.). 
  56. ↑ a b c d e f g h i Madonna: Artist Discography. Official Charts Company. [dostęp 2025-06-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-14)]. (ang.).
  57. ↑ Jose F. Promis: Holiday – Madonna. AllMusic. [dostęp 2023-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-05-27)]. (ang.).
  58. ↑ Eurochart Hot 100 Singles. „Music & Media”. 8 (25), s. 37, 1991-06-22. [dostęp 2023-05-20]. [zarchiwizowane z adresu 2023-05-20]. (ang.). 
  59. ↑ Madonna – Holiday. British Phonographic Industry. [dostęp 2025-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-03)]. (ang.).
  60. ↑ New Singles. „Music Week”, s. 24, 1983-09-03. [dostęp 2021-09-11]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-23]. (ang.). 
  61. ↑ European Top 100 Singles. „Eurotipsheet”. 3, s. 16, 1984-04-16. [dostęp 2023-06-10]. [zarchiwizowane z adresu 2023-02-23]. (ang.). 
  62. ↑ Video Music Programming: MTV Adds & Rotations. „Billboard”. 96 (22), s. 24, 1984-06-22. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-06-09]. [zarchiwizowane z adresu 2025-09-06]. (ang.). 
  63. ↑ Cross 2007 ↓, s. 28-29.
  64. ↑ Lucky Star. madonna.com. [dostęp 2023-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-02)]. (ang.).
  65. ↑ Borderline. madonna.com. [dostęp 2023-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-02)]. (ang.).
  66. ↑ Billboard Dance: Disco Top 80 / Video Music Programming: MTV Adds & Rotation. „Billboard”. 96 (12), s. 28, 52, 1984-03-24. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-06-21]. [zarchiwizowane z adresu 2025-07-22]. (ang.). 
  67. ↑ Fouz-Hernández i Jarman-Ivens 2004 ↓, s. 140–141.
  68. ↑ Ed Blank. Top music videos nominated for awards. „The Pittsburgh Press(inne języki)”, s. D9, 1984-08-22. [dostęp 2023-06-18]. [zarchiwizowane z adresu 2023-08-21]. (ang.). 
  69. ↑ Highlights. „Music & Media”. 3 (4), s. 19, 1986-02-01. [dostęp 2023-07-02]. [zarchiwizowane z adresu 2023-07-02]. (ang.). 
  70. ↑ European Hot 100 Singles. „Music & Media”. 3 (7), s. 13, 1986-02-22. [dostęp 2023-06-17]. [zarchiwizowane z adresu 2023-07-27]. (ang.). 
  71. ↑ Gold & Platinum: Madonna – Borderline. Recording Industry Association of America. [dostęp 2025-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-21)]. (ang.).
  72. ↑ Madonna – Borderline. British Phonographic Industry. [dostęp 2025-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-03)]. (ang.).
  73. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 161–162.
  74. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 165.
  75. ↑ Steve O’Brien: The rise of Madonna. Classic Pop(inne języki), 2025-06-05. [dostęp 2025-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-07-18)]. (ang.).
  76. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 172–173.
  77. ↑ Katz i Kott 2018 ↓, s. 92.
  78. ↑ Robin Denselow: From the archive: Madonna at Camden Palace. The Guardian, 1983-10-15. [dostęp 2023-05-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-22)]. (ang.).
  79. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 191–193.
  80. ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 242–254.
  81. ↑ Metz i Benson 1999 ↓, s. 119.
  82. ↑ Dennis Hunt: Will ‘Scrooge’ Spielberg Steal Christmas?. Los Angeles Times, 1985-10-11. [dostęp 2010-07-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-22)]. (ang.).
  83. ↑ Tony Power: Madonna, Madonna. Blender. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-18)]. (ang.).
  84. ↑ a b Jim Farber: The girl material. Entertainment Weekly, 2001-07-27. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-02)]. (ang.).
  85. ↑ a b Richard Defendorf. Madonna, Madonna (Sire 23867-1). „Orlando Sentinel”, s. 42, 1983-09-21. [dostęp 2025-08-30]. [zarchiwizowane z adresu 2025-11-16]. (ang.). 
  86. ↑ a b c Jilll Mapes: Madonna – Madonna. Pitchfork, 2017-08-16. [dostęp 2023-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-16)]. (ang.).
  87. ↑ a b Don Shewey: Madonna. Rolling Stone, 1983-09-19. [dostęp 2023-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-01)]. (ang.).
  88. ↑ a b Madonna: Album Guide. Rolling Stone. [dostęp 2025-02-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-05)]. (ang.).
  89. ↑ a b Sal Cinquemani: Review: Madonna, Madonna (Remaster). Slant Magazine, 2001-09-09. [dostęp 2023-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-10)]. (ang.).
  90. ↑ Rob Sheffield: Spin Alternative Record Guide. Vintage Books(inne języki), 1995, s. 235–236. ISBN 0-679-75574-8. (ang.).
  91. ↑ a b Dave Rimmer. Madonna: Madonna (Sire). „Smash Hits(inne języki)”. 5, s. 21, 1983-10-12. [dostęp 2025-02-16]. (ang.). 
  92. ↑ Mark Lindores: Classic Album: Madonna – Madonna. Classic Pop(inne języki), 2015-02-26. [dostęp 2024-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-03-24)]. (ang.).
  93. ↑ John Mitchell: Happy Birthday, Madonna!. MTV, 2011-08-16. [dostęp 2024-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-06-09)]. (ang.).
  94. ↑ Matthew Jacobs: Madonna’s most controversial moments: A look back at the singer’s 30-year legacy. HuffPost, 2013-07-27. [dostęp 2023-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-09-23)]. (ang.).
  95. ↑ Top Album Picks. „Billboardu”. 93 (35), s. 48, 1983-08-27. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z adresu 2025-09-07]. (ang.). 
  96. ↑ Mike Donovan. Music and motion of Madonna. „The Gazette”, s. 12, 1983-11-04. [dostęp 2025-02-16]. [zarchiwizowane z adresu 2025-04-26]. (ang.). 
  97. ↑ Marcia Smith. Madonna Madonna Sire. „The Boston Globe”, s. 98, 1984-04-12. [dostęp 2025-02-16]. [zarchiwizowane z adresu 2025-04-26]. (ang.). 
  98. ↑ This Madonna’s dancing sweet. „Montreal Gazette”, s. 28, 1983-09-09. [dostęp 2025-09-12]. (ang.). 
  99. ↑ Roger Le Lievre. Madonna delivers. „The Ann Arbor News(inne języki)”, s. 10, 1983-09-24. [dostęp 2025-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2025-11-16]. (ang.). 
  100. ↑ Jeff Simon. Pop. „The Buffalo News(inne języki)”, s. 32, 1983-08-26. [dostęp 2025-02-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-26]. (ang.). 
  101. ↑ Woody Wilson. Madonna, Madonna (Sire Records 238671). „The Arizona Republic(inne języki)”, s. 21, 1983-12-21. [dostęp 2025-02-16]. [zarchiwizowane z adresu 2025-04-26]. (ang.). 
  102. ↑ Matthew Lindsay: Lucky Star: Madonna’s debut album, 35 years on. The Quietus, 2013-06-13. [dostęp 2023-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-23)]. (ang.).
  103. ↑ Madonna’s albums ranked from worst to best. Billboard, 2015-03-09. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-11-18)]. (ang.).
  104. ↑ El Hunt: Don’t go for second best, baby: All Madonna’s albums, ranked. Evening Standard, 2023-10-12. [dostęp 2023-11-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-10-17)]. (ang.).
  105. ↑ a b c The 100 Greatest Debut Albums of All Time. Paste, 2023-11-06. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-11-10)]. (ang.).
  106. ↑ a b c Madonna Chart History (Billboard 200). Billboard. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-07)]. (ang.).
  107. ↑ a b Madonna Chart History (Top R&B/Hip-Hop Albums). Billboard. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-05-01)]. (ang.).
  108. ↑ a b c Gold & Platinum: Madonna – Madonna. Recording Industry Association of America. [dostęp 2025-03-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-21)]. (ang.).
  109. ↑ a b 1985: The year in music & video – Top Pop Albums / Top Videocassette Sales. „Billboard”. 97 (52), s. T-19 and T-32, 1985-12-28. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-15]. (ang.). 
  110. ↑ a b Madonna – The First Album. British Phonographic Industry. [dostęp 2025-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-19)]. (ang.).
  111. ↑ a b Madonna – Madonna (The First Album). GfK Entertainment. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-25)]. (niem.).
  112. ↑ a b Gold-/Platin-Datenbank: Madonna ‘The First Album’. Bundesverband Musikindustrie. [dostęp 2025-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-20)]. (niem.).
  113. ↑ a b Madonna – Madonna (The First Album). Ö3 Austria Top 40. [dostęp 2025-10-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-18)]. (niem.).
  114. ↑ a b Madonna – Madonna (The First Album). MegaCharts. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-03)]. (niderl.).
  115. ↑ a b Database. Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers. [dostęp 2025-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-15)]. (niderl.). Należy wyszukać The First Album.
  116. ↑ a b Jaaroverzichten: Alben 1986. Dutch Charts. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-21)]. (niderl.).
  117. ↑ a b Madonna – Madonna (The First Album). Hung Medien. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-26)]. (ang.).
  118. ↑ a b European Top 100 Albums. „Eurotipsheet”. 2 (43), s. 15, 1985-10-25. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-02-23]. (ang.). 
  119. ↑ a b c Tous les Album Classé. Infodisc. [dostęp 2018-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-07)]. (fr.). Należy wyszukać Madonnę. Album jest wymieniony jako First.
  120. ↑ a b Les Certifications depuis 1973. Syndicat national de l’édition phonographique. [dostęp 2025-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-15)]. (fr.). Należy wyszukać Madonnę. Album jest wymieniony jako First.
  121. ↑ a b Gold & Platinum Awards 1987. „Music & Media”, s. 44, 1987-12-26. [dostęp 2019-07-07]. [zarchiwizowane z adresu 2025-10-08]. (ang.). 
  122. ↑ a b Madonna – Madonna (The First Album). Hung Medien. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-19)]. (ang.).
  123. ↑ Top Albums/CDs – Volume 40, No. 1 March 10, 1984. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1984-03-10. [dostęp 2023-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-02)]. (ang.).
  124. ↑ a b Top Albums/CDs – Volume 41, No. 11, November 17 1984. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1984-11-17. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-29)]. (ang.).
  125. ↑ a b Top 100 Albums of 1984. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1985-01-05. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-02-03)]. (ang.).
  126. ↑ a b Australia’s Top 10 Albums of 1984. „Billboard”. 97 (45), s. A-24, 1985-11-09. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-11-16]. (ang.). 
  127. ↑ a b 1996 Accreds. Australian Recording Industry Association. [dostęp 2025-10-20]. (ang.).
  128. ↑ a b Madonna – Madonna (The First Album). Hung Medien. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-09)]. (ang.).
  129. ↑ a b Dean Scapolo: The Complete New Zealand Music Charts 1966–2006. Maurienne House, 2007. ISBN 978-1-877443-00-8. (ang.).
  130. ↑ Natalia Finn: Madonna remaking the brand. E! Entertainment, 2007-10-10. [dostęp 2023-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-01)]. (ang.).
  131. ↑ Michaelangelo Matos. The definitive guide to classic Disco. „Spin”. 21 (12), s. 112, 2005-12. ISSN 0886-3032. [dostęp 2023-11-20]. [zarchiwizowane z adresu 2024-12-21]. (ang.). 
  132. ↑ a b 100 Best Debut Albums of All Time: 96. Madonna. Rolling Stone, 2013-03-22. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-01)]. (ang.).
  133. ↑ a b The 99 Greatest Dance Albums of All Time. Vice, 2015-07-14. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-16)]. (ang.).
  134. ↑ a b 100 Best Albums of the Eighties: Madonna, Madonna. Rolling Stone, 1989-11-16. [dostęp 2023-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-10)]. (ang.).
  135. ↑ Morton 2001 ↓, s. 118–119.
  136. ↑ Mark Lore: Madonna’s monumental first album. Portland Mercury(inne języki), 2015-10-14. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-07-26)]. (ang.).
  137. ↑ Kyle Anderson: 30 Year ago, the world met Madonna. Entertainment Weekly, 2013-07-26. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-05)]. (ang.).
  138. ↑ Top 40 80s debut albums. Classic Pop(inne języki), 2021-12-19. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-01-25)]. (ang.).
  139. ↑ The New Classics: Music. Entertainment Weekly, 2007-06-18. [dostęp 2025-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-11)]. (ang.).
  140. ↑ Top 100 Albums. Entertainment Weekly, 2012-09-27. [dostęp 2025-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-10-08)]. (ang.).
  141. ↑ 100 Best Debut Albums of All Time: 16. Madonna. Rolling Stone, 2022-07-01. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-07-21)]. (ang.).
  142. ↑ The 100 Best Albums of the 1980s. Slant Magazine, 2012-03-05. [dostęp 2023-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-14)]. (ang.).
  143. ↑ The 10 Best Albums of 1983. Slant Magazine, 2020-03-16. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-17)]. (ang.).
  144. ↑ a b Madonna. Sire Records, 1983. Numer katalogowy: 9 23867-1.
  145. ↑ Madonna by Madonna. Apple Music. [dostęp 2020-10-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-04)]. (ang.).
  146. ↑ Jacob Chapelle Juul: 13 Madonna-album på top 100 efter koncert. Gaffa(inne języki), 2006-09-04. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-20)]. (duń.).
  147. ↑ Timo Pennanen: Sisältää hitin: 1960-01-01 – 30.6.2021. Musiikkituottajat, 2021. s. 156–157. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-26)]. (fiń.).
  148. ↑ Satoshi Okamoto: Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005. Tokio: Oricon, 2006, s. 349. ISBN 4-87131-077-9. (ang.).
  149. ↑ a b Music Divas & Rock Bands Top South African Certifications. Music Industry News Network, 2002-05-02. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-07-09)]. (ang.).
  150. ↑ Lista prodaje 16. tjedan 2018. (16.04.2018. – 22.04.2018.). Toplista(inne języki). [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-28)]. (chorw.).
  151. ↑ Εβδομάδα: 16/2018. IFPI Greece. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-02)]. (gr.).
  152. ↑ Madonna Chart History (Top Dance Albums). Billboard. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-14)]. (ang.).
  153. ↑ Album Top 40 slágerlista: 2018. 17. hét. Magyar Hangfelvétel-kiadók Szövetsége. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-21)]. (węg.).
  154. ↑ Madonna – Madonna (The First Album). Hung Medien. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-04-19)]. (wł.).
  155. ↑ The Cash Box Year-End Charts: 1984. Cashbox(inne języki), 1984-12-29. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-22)]. (ang.).
  156. ↑ Top Black Albums. „Billboard”. 96 (51), s. TA-22, 1984-12-22. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2025-07-22]. (ang.). 
  157. ↑ Jaaroverzichten – Album 1985. Dutch Charts. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-11)]. (niderl.).
  158. ↑ End of Year Top 50 Albums: 1985. Official Aotearoa Music Charts. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-21)]. (ang.).
  159. ↑ Top 100 Albums: January to December 1986. „Music Week”, s. 25, 1987-01-24. ISSN 0265-1548. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-04]. (ang.). 
  160. ↑ Awards Recod: The First Album. Productores de Música de España. [dostęp 2025-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-20)]. (ang.).
  161. ↑ Gold Disc Award Criteria. IFPI Hong Kong. [dostęp 2025-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-18)]. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Madonna
Albumy studyjne
Ścieżki dźwiękowe
Albumy koncertowe
Kompilacje
Remix albumy
Minialbumy
Wydawnictwa limitowane
Albumy koncertowe wideo
Kompilacje wideo
Koncerty
Filmy dokumentalne
Wyreżyserowane filmy
Fundacje
Pozostałe
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Madonna_(album)&oldid=78272018”