Maurice de Broglie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maurice de Broglie
6. książę Broglie
Duc de Broglie

Maurice de Broglie
Ilustracja
(portret z roku 1932, mal. Marcel Baschet)
Data i miejsce urodzenia 27 kwietnia 1875
Paryż
Data i miejsce śmierci 14 lipca 1960
Neuilly-sur-Seine
Zawód oficer marynarki, fizyk
Odznaczenia
Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)

Louis César Victor Maurice de Broglie, 6. książę Broglie, Duc de Broglie (ur. 27 kwietnia 1875 w Paryżu, zm. 14 lipca 1960 w Neuilly-sur-Seine) – francuski oficer marynarki i fizyk (głównie rentgenografia strukturalna) pochodzący z książęcej rodziny marszałków Francji, brat Louisa Victora, wnuk Alberta Victora, profesor Collège de France w Paryżu; od roku 1924 – przewodniczący Francuskiego Towarzystwa Fizycznego, od roku 1934 – członek Akademii Francuskiej.

Życiorys[edytuj]

Był synem dyplomaty, Louisa Alphonsa Victora, 5. księcia de Broglie (1846–1906), i Pauline d'Armaillé (1851–1928). Miał dwie siostry (Albertine, 1876–1934; Laure Marie Pauline, 1888–1972) i dwóch braci (Phillippe, 1881–1890; Louis, 1892–1987, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1929)[1].

Kształcił się początkowo w College Stanislas – założonej w roku 1821 elitarnej paryskiej szkole, której nazwa nawiązuje do chrześcijańskiego imienia Ludwika XVIII i jego pradziadka, Stanisława Leszczyńskiego[2]. Po jej ukończeniu wstąpił do École Navale (Akademia Marynarki Wojennej), w której studiował od roku 1893. W roku 1898 otrzymał pierwszy stopień oficerski (enseigne de vaisseau) [3].

W latach 1900–1904 służył we flocie śródziemnomorskiej, m.in. spędził dwa lata na kanonierce „Achéron” w Bizercie[4]. Prowadził również badania fizyczne – w roku 1901 uzyskał licencié ès sciences fizyki, a w roku 1902 przedłożył Akademii Nauk pracę na temat zastosowania galwanometrii termicznej do badania „fal elektrycznych” (ondes électriques). W roku 1904 odszedł z marynarki[a] i podjął pracę w Observatoire de Paris w Meudon i Collège de France (jego nauczycielem był Paul Langevin). W roku 1908 obronił pracę doktorską na temat Recherches sur les centres électrisés de faible mobilité dans les gaz[3][5].

W latach I wojny światowej, pracował w stacji radiotelegraficznej w Saintes-Maries-de-la-Mer. Odegrał decydującą rolę w wynalezieniu urządzeń umożliwiających odbieranie sygnałów okrętów podwodnych (fr. Télégraphie sans fil, T.S.F.)[3].

1
College Stanislas, elitarna szkoła
w Paryżu (nazwa związana z osobą Stanisława Leszczyńskiego)
2
Okręt „Borda” – w latach 1864–1890 jednostka École Navale (obraz Auguste'a Mayera)
3
Okręt Ajax, identyczny z Achéron

Zakres badań[edytuj]

Prowadził badania z zakresu promieniowania rentgenowskiego, promieniowania gamma i fizyki molekularnej. W badaniach widma promieni rentgenowskich posługiwał się metodą obracanego kryształu[6][7]. Uczestniczył w tworzeniu einsteinowskiego opisu światła jako strumienia fotonów (zob. m.in. dualizm korpuskularno-falowy, zjawisko Comptona, fale materii – fale de Broglie'a, równanie Schrödingera). Odegrał ważną rolę w pierwszych etapach rozwoju fizyki jądrowej i badań promieniowania kosmicznego[1][3].

Uczestniczył m.in. w debatach organizowanych w czasie przełomowych dla fizyki i chemii pierwszych Kongresów Solvaya, w tym w czasie pierwszego z tych Kongresów, na temat „Promieniowanie i kwanty” (m.in. spektroskopia w zakresie promieniowania X). Został on zorganizowany jesienią 1911 roku w Brukseli, wyłącznie dla wybitnych gości Ernesta Solvaya, indywidualnie zaproszonych do dyskusji; najmłodszym z zaproszonych był Albert Einstein. Maurice de Broglie jest autorem książki Les premiers congres̀ de physique Solvay et l'orientation de la physique depuis 1911[8].

1
Stacja bezprzewodowa TSF w roku 1897
2
Maurice de Broglie wśród uczestników I Kongresu Solvaya w roku 1911 (stoi w centrum, szósty od lewej)
3
Maurice de Broglie wśród uczestników VII Kongresu Solvaya w roku 1933 (siedzi obok brata, Louisa, czwarty od prawej)

Publikacje (wybór)[edytuj]

W Notable Names Database (NNDB) wyróżniono[1]:

  • 1922 – Les Rayons X,
  • 1939 – Atomes Radioactivite Transmutations,

W bazie WorldCat zamieszczono ok. 427 pozycji dorobku; pierwsze z nich to[9]:

  • 1815 – Jugement doctrinal des évêques du Royaume des Pays-Bas, sur le serment prescrit par la nouvelle Constitution,
  • 1819 – Réclamation respectueuse adressée à LL. MM. les Empereurs d'Autriche et de Russie et à S. M. le Roi de Prusse, relativement à l'état des affaires religieuses en Belgique,
  • 1908 – Recherches sur les centres électrisés de faible mobilité dans le gaz[5],
  • 1920 – Notice sommaire des travaux scientifiques de MM. de Broglie,
  • 1922 – Les Rayons X,
  • 1925 – X-rays,
  • 1928 – Introduction à la physique des rayons X et gamma,
  • 1930 – Einführung in die Physik der Röntgen- und Gamma-Strahlen,
  • 1939 – Atomes Radioactivite Transmutations,
  • 1939 – Atomes, radioactivité, transmutations,
  • 1951 – Les premiers congres̀ de physique Solvay et l'orientation de la physique depuis 1911[8].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Maurice de Broglie został Wielkim Oficerem Legii Honorowej[3]. W roku 1928 otrzymał Medal Hughesa[1].

Był członkiem wielu towarzystw naukowych, m.in.[3]:

Otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego[3].

Życie prywatne[edytuj]

Ożenił się 12 stycznia 1904 roku z Camille Bernou de Rochetaillée (1883–1966). Mieli jedną córkę, Laure de Broglie, zmarłą w dzieciństwie (1904–1911)[1].

Uwagi

  1. Według Notable Names Database (NNDB) służył w French Navy w latach 1895–1908.

Przypisy

  1. a b c d e Maurice de Broglie (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-03-21].
  2. Historique (fr.). W: rue Notre-Dame des champs [on-line]. www.stanislas.fr. [dostęp 2014-03-22]. s. Strona internetowa Collège Stanislas.
  3. a b c d e f g Maurice de Broglie, Grand officier de la Légion d’honneur (fr.). W: Strona internetowa Académie française [on-line]. www.academie-francaise.fr. [dostęp 2014-03-21].
  4. BROGLIE Maurice duc de, Louis César Victor Maurice (fr.). W: Comité des travaux historiques [on-line]. cths.fr. [dostęp 2014-03-21].
  5. a b M. Maurice de Broglie: Recherches sur les centres électrisés de faible mobilité dans les gaz (fr.). W: Praca doktorska [on-line]. Paris : Gauthier-Villars, 1908. [dostęp 2014-03-22].
  6. Metoda obracanego kryształu (pol.). rentgenografia.prv.pl. [dostęp 2014-03-20].
  7. J. Chojnacki: Krystalografia. Dyfrakcja na monokryształach. Analiza dyfraktogramów (pol.). PG, Gdańsk 2007. [dostęp 2014-03-20].
  8. a b Maurice de Broglie: Les premiers congrès de physique Solvay et l'orientation de la physique depuis 1911 (fr.). W: Opis bibliograficzny w books.google.pl [on-line]. 1951. [dostęp 2014-03-22]., (inne wydania)
  9. author: Maurice de Broglie (about 427) (ang.). W: Wyszukiwarka WorldCat [on-line]. [dostęp 2014-03-21].

Linki zewnętrzne[edytuj]