Monika Gruchmanowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Monika Gruchmanowa (z domu Mrozówna, ur. 13 listopada 1922 w Gelsenkirchen-Horst, Westfalia, zm. 14 sierpnia 2001 w Poznaniu) – profesor UAM, językoznawca, socjolingwista, znawca języka polskiego i gwary poznańskiej.

Szkoła podstawowa Moniki Gruchmanowej w Marklowicach

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodziła z górniczej rodziny, która wcześniej wyemigrowała z północnej Wielkopolski. Ojciec był działaczem polonijnym. Dzieciństwo spędziła w Lubomi wsi położonej pomiędzy Wodzisławiem Śląskim i Raciborzem. W 1936 ukończyła szkołę podstawową w Marklowicach i poszła do gimnazjum w Rybniku. Następnie uczęszczała do Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Lublińcu, gdzie w 1946 zdała maturę. Tam też poznała przyszłego męża – Bohdana. W latach 1946-1951 studiowała filologię w Poznaniu. W 1950 wzięła ślub. W 1951 uzyskała tytuł magistra (praca na temat gwary wsi Olza w powiecie wodzisławskim). Zaraz potem została asystentem w Katedrze Języka Polskiego na UAM. W 1961 otrzymała tytuł doktora, w 1970 doktora habilitowanego, w 1983 profesora nadzwyczajnego, a w 1991 profesora zwyczajnego.

W latach 1969-1972 była kierownikiem Zakładu Filologii Polskiej Wyższego Studium Nauczycielskiego (w strukturach UAM). W latach 1973-1976 została dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej UAM, a w latach 1976-1979 prodziekanem Wydziału Filologicznego. Do 1988 kierowała Zakładem Języka Polskiego. W końcowej fazie życia ciężko chorowała na chorobę stawów.

Została pochowany na Cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu[1] (kwatera P, rząd 1, grób 14).

Grób profesor Moniki Gruchmanowej na Cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

W pracy naukowej zajmowała się przede wszystkim dialektologią. Działała w trzech głównych nurtach:

  • dialektologia (badania dialektologiczne w latach 50. XX wieku napotykały duże trudności – ludność wsi była zastraszona przez komunistów, niepopularne były germanizmy, a władza lokalna – nieufna),
  • język polonii amerykańskiej, zwłaszcza badania polonii w miejscowości Independance w stanie Wisconsin, założonej przez osadników z Popielowa w Opolskiem w drugiej połowie XIX wieku. Wniosła ponadto duży wkład do teorii i metodyki badań socjolingwistycznych języka Polonii,
  • polszczyzna Poznania.

Monika Gruchmanowa była oceniana jako świetny dydaktyk i pracownik terenowy. Większość badań przeprowadzała in situ, często mimo niekorzystnych uwarunkowań i złej koniunktury politycznej. Posiadała szeroko rozbudowane umiejętności syntetyczne.

Ważniejsze publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • prace przy Małym Atlasie Gwar Polskich pod redakcją Kazimierza Nitscha,
  • Gwary Kramsk, Podmokli i Dąbrówki w województwie zielonogórskim – 1969,
  • Gwary zachodniej Wielkopolski – 1970, obie te książki należały do jednych z najlepszych polskich monografii dialektologicznych,
  • Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski – współpraca,
  • Mowa mieszkańców Poznania1986, współpraca,
  • Polszczyzna Poznania po odzyskaniu niepodległości, a obecnie1995,
  • Słownik gwary miejskiej Poznania1997-1999 (nagroda naukowa miasta Poznania).

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Bogdan Walczak, Z żałobnej karty – profesor Monika Gruchmanowa (1922-2001), w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2002, Wydawnictwo Miejskie, ss.341-348, ISSN 0137-3552
  2. biografia na stronie Poznania (dostęp 23.12.2010)
  3. biografia na stronie Marklowic (dostęp 23.12.2010)
  4. publikacje na Open Library (dostęp 23.12.2010)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]