Strzeszyn (Poznań)

Strzeszyn

jednostka pomocnicza
Centralna część Strzeszyna Greckiego.
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Aglomeracja	poznańska
Miasto	Poznań
W granicach Poznania	1 stycznia 1951
Powierzchnia	12 km²
Wysokość	79 m n.p.m.
Populacja (2025) • liczba ludności	10736
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Kod pocztowy	60-461
Tablice rejestracyjne	PO, PY
SIMC	0969706
Położenie na mapie
52°27′17″N 16°51′12″E

Krzyż przy ul. Wańkowicza, róg Biskupińskiej

Pierwsza szkoła strzeszyńska (ul. Biskupińska)

Ulica Literacka na Strzeszynie Greckim w 2002 roku

Narożnik ulicy Ajschylosa i Wergiliusza na Strzeszynie Greckim

Pętla autobusu nr 60 Strzeszyn Stary

Ulica Jastrowska na Strzeszynie Starym, w tle Budomel

Ulica Wałecka na Strzeszynie Starym

Strzeszyn – część miasta Poznania i osiedle administracyjne, w północno-zachodnim obszarze miasta.

Położenie

Jego granice wytyczają linia kolejowa do Obornik Wielkopolskich (na niej znajduje się przystanek Poznań Strzeszyn), ul. Beskidzka i ul. Lutycka.

Wyróżnia się cztery części Strzeszyna:

• Strzeszyn Stary
• Literacki (od nazw ulic, których patronami są pisarze polscy, angielscy, francuscy, niemieccy i rosyjscy, a także ul. Literackiej), zwany też Parkowym
• Grecki (od patronów ulic, którymi są pisarze starożytnej Grecji i Rzymu)
• Osiedle Wojskowe

Południową część Strzeszyna zajmują lasy położone w dolinie Bogdanki (część golęcińskiego klina zieleni). Ponadto w północnej części tych lasów znajduje się położony nad Jeziorem Strzeszyńskim Strzeszynek, będący jednym z ośrodków wypoczynkowych Poznania. Pomnikiem przyrody jest aleja dębowo-jesionowa przy ul. Jastrowskiej.

Komunikacja

Komunikację z pozostałą częścią miasta zapewniają dzienne linie autobusowe 124, 146, 160, 164, 168, 170, 835, 836, 837 oraz nocne 216, 226. Latem funkcjonuje także linia 195.

Nazwa

Nazwa wywodzi się od imienia Strzesz, Strzeszo (skrócenia od Strzesława) albo od przezwiska Strzecha. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1388 z łacińskiego dokumentu gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Strzeszino magna”, 1389 „Streszino”, 1391 „Strzesszino”, 1393 „Strzeszino, Stzeszino, Strzessno, Strzeszin, Strzessin, Strzessino”, 1395 „Stresino”, 1396 błędnie „Czressino, 1397 „Stresino magnum”, 1400 „Stressino”, 1400 „Stressmnino”, 1405 „Strzeszini”, 1406 „Stroszino”, 1416 „Streszchino”, 1418 „Scrzesino”, 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Strzeschyno Maior”, 1438 „Streschyno, Streschino”, 1463 „Strzeschyno, Scrzeszewo”, 1469 „Maior Strzeszino”, 1481 „Strzeszyno”, 1490 „Strzesino”, 1508 „Strzezino Maior”, 1510 „Strzesschino” , Strzeszyn (1791).

Pod zaborem pruskim osada nosiła niemieckojęzyczną nazwę Sedan)

Historia

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Poświadczają to odkrycia archeologiczne, które ujawniły liczne ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego w Strzeszynie i Strzeszynku. Najstarsze ślady pobytu człowieka na terenie Strzeszyna sięgają III wieku p.n.e. (pozostałości cmentarzyska). Były to plemiona wędrowne. Osadnictwo stałe datować można od VII do IX wieku.

Obecna część miasta Poznań o nazwie Strzeszyn była w średniowieczu osobną wsią leżącą 7,5 kilometrów na północny zachód od Starego Rynku w Poznaniu, która w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez miasto. Miejscowość znajdowała się w okolicy skrzyżowania dzisiejszych ulic Biskupińskiej i Krajanieckiej. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę.

Początkowo należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy, które było reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej. W późniejszym okresie opola stały się administracyjnymi podokręgami kasztelanii. W 1388 Strzeszyno zostało odnotowane w granicach opola chojniskiego. W latach 1405-1506 odnotowano spór o rozgraniczenie Strzeszyna należącego wówczas do Jakusza Prusieckiego z wsią Krzyżewniki (obecnie część Ponania o nazwie Krzyżowniki) należącej do komandora zakonu joannitów poznańskich. W 1405 sąd polecił w tym celu zwołanie zebrania opolnego. W 1406 spór ten był kontynuowany.

Miejscowość była początkowo własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Pusieckich, Siekierków, Sadowskich, a także Strzeszyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1462 odnotowana została w powiecie poznańskim królestwa. Od 1397 była siedzibą własnej parafii, a w 1510 i 1581 odnotowano ją w parafii św. Wojciech pod Poznaniem.

Istniał tu młyn o jednym kole (tzw. korzeczny, czyli z korytkami na wodę) – w 1405 wymieniono w związku z nim Grzegorza Papieża (młynarza). Młyn został wspomniany jeszcze w 1536 i 1563. W 1521 miasto Poznań zawarło umowę z właścicielami Strzeszyna o dostawy wody dla miasta (z Bogdanki).

W latach 1386-1411 właścicielem we wsi był Borysław Siekierka z Strzeszyna, Strzeszynka i Siekierek Wielkich, burgrabia poznański w 1386 i 1394, , asesor sądowy w 1390, wicechorąży poznański w 1396 oraz w latach 1400-1411, wicepodsędek kościański i poznański w latach 1398-1400. W historycznych archiwach sądowych zachowały się liczne zapisy jego procesów sądowych z XIV wieku. W 1393 Borysław wygrał proces z Mikołajem z Siekierek o 10 grzywien szkody i zajął jego dziedzinę. W 1393 Borysław Siekierka wraz z Wszegniewem Sadowskim toczył proces o bydło z Janem Daszewskim. W 1401 wygrał proces z kasztelanem starogrodzkim Mikołajem z Bytynia, który pozwał Borysława o niesprawiedliwe osądzenie i 24 grzywien. W 1403 miał oznajmić, czy wyznaczył termin sądu polubownego w sporze między Dobką z Nowej Wsi koło Poznania a Wichną Nowosilską. W 1403 Borysław poręczył sądowi, że Mikosz Rościęgniewski z Roszczek koło Buku przeprosi burgrabiego poznańskiego. W 1403 Borysław Siekierka wraz z wdową po Macieju krawcu poznańskim toczył proces z Wawrzyńcem Łódzkim zwanym też Będlewskim i wygrał go w 1404. Sąd nakazał zająć dobra Będlewskiego na sumę 6 grzywien. W 1404 wygrał z nim kolejny proces tym razem o zniewagę.

Od połowy XV wieku właścicielami Strzeszyna byli Sadowscy noszący odmiejscowe nazwisko od Sadów. W 1551 Wojciech Sadowski pozwał Andrzeja Węgorzewskiego komandora domu joannitów poznańskich o rozgraniczenie opuszczonej i przyległej do Krzyżewnik wsi Rangoczino należącej do joannitów, która graniczyła z wsią Strzeszyn należącej wówczas do Sadowskiego. Opisana została przy okazji granica, która od niepamiętnych czasów oznaczona była metalowymi znakami i biegła od kopca narożnego umiejscowionego nad Jeziorem Strzeszyńskim w Drogocinie dzielącego Drogocin, Strzeszyno i Rangoczino, aż do kolejnego kopca narożnego dzielącego Strzeszyno, Rangoczino i Krzyżewniki.

W drugiej połowie XVI wieku właścicielami we wsi byli bracia Sadowscy, których odnotowano w latach 1568-1579 Jana, 1568-1581 Łukasza, 1568-1579 Baltazara i 1568-1579 Wojciecha. W 1568 pozywali wojewodę poznańskiego Łukasza III Górkę o rozgraniczenie ich wsi Strzeszyna od wsi będących tenutą należącą do Górki Gonięcina i opuszczonego Sytkowa. W 1575 Jan Sadowski dał swojemu bratu Łukaszowi Sadowskiemu część wsi Strzeszyn oraz dworu strzeszyńskiego. Łukasz zapisał wówczas swojej żonie Małgorzacie córce Jana Chłądowskiego z Chłądowa po 1500 złotych posagu oraz wiana na połowie Strzeszyna. W 1576 Jan Sadowski sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu Łukaszowi Sadowskiemu część Strzeszyna za 100 złotych. W 1576 Jan sprzedał Łukaszowi części Strzeszyna oraz Złotniki za 2000 złotych. W 1579 obaj wykupili czynsze ciążące na Sadach i Strzeszynie na rzecz kapituły poznańskiej.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) w Strzeszynie było 12 łanów osiadłych. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 5 łanów. W 1509 pobrano podatki od 5 łanów oraz trzy grosze od karczmy. W 1563 miał miejsce pobór od 7 łanów, karczmy dorocznej, od młyna korzecznego stojącego przy rzece o jednym kole wodnym. W 1577 pobór z Strzeszyna zapłacił Łukasz Sadowski. W 1581 pobór ponownie zapłacił Łukasz Sadowski od 4 łanów oraz od dwóch zagrodników.

W XV–XVI wieku istniał tu kościół, a w XIX – gorzelnia, mleczarnia i cegielnia. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W 1910 utworzono przystanek kolejowy Poznań Strzeszyn (budynek stacyjny rozebrano w 2013), a około 1914 – jednoklasową szkołę (teren pod jej budowę przekazał hrabia Feliks Przyłuski).

Majątek (folwark) przy ul. Biskupińskiej aż do 1939 pozostawał w rękach niemieckich (ostatnimi właścicielami była rodzina Maxa Jouanne’a z Klęki). Okupacyjny komisaryczny zarząd miejski postanowił wykupić te tereny – za milion marek nabyto ostatecznie 1000 hektarów, gorzelnię, lasy i jezioro Strzeszyńskie. Nakazano wówczas usunięcie historycznego krzyża, który przywrócono zaraz po wojnie.

W obręb miasta Poznania Strzeszyn został włączony w 1940. We wrześniu 1939 Niemcy zorganizowali w budynku szkolnym obóz dla Żydów oraz brytyjskich jeńców wojennych (od 1942 przetrzymywano tu również młode Żydówki, które wykorzystywano do prac przy zalesianiu okolicznych terenów i budowie dróg). W 1945 Armia Czerwona utworzyła w budynku szkolnym kwaterę dla żołnierzy wraz ze stajnią (nauka rozpoczęła się wkrótce potem – 10 lutego 1945). Przez kilka powojennych lat w centrum osiedla znajdowała się mogiła poległych w walkach o Poznań żołnierzy radzieckich, których ostatecznie przeniesiono na Cytadelę.

10 grudnia 1948 utworzono Instytut Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa (IMER) z siedzibą w Kłudzienku (Mazowsze). W 1957 przeniesiono go na teren przy ul. Biskupińskiej, gdzie na bazie starego folwarku funkcjonował PGR. Duża część mieszkańców Strzeszyna znalazła zatrudnienie w tej jednostce. W 2009 placówka zmieniła nazwę na Instytut Technologiczno-Przyrodniczy (połączenie z Instytutem Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach).

Starsza zabudowa skupia się przy ulicy Biskupińskiej, której nazwę przyjęto w 1946 (niemiecka brzmiała Elsentaler Weg) dla uczczenia postaci prof. Józefa Kostrzewskiego, który w 1933 odkrył gród w Biskupinie, a zamieszkiwał w willi pod nr 1 z 1931, zaprojektowanej przez Marian Pospieszalskiego (1876–1952). Przy ulicy Biskupińskiej i przyległych dominuje budownictwo indywidualne, zapoczątkowane na dużą skalę w latach 70. XX wieku (do tego czasu istniała droga czołgowa prowadząca z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Pancernych na poligon w Biedrusku). Plan zagospodarowania przestrzennego dzielnicy sporządził w latach 1986–1990 architekt Piotr Wicha (1946–2006) z Warszawy.

Szkoła w starym budynku została zlikwidowana w 1989 (przeniesiona do nowego gmachu przy ul. Druskiennickiej). W 1990 otwarto w jej miejscu schronisko młodzieżowe.

Obszar Strzeszyna w latach 1954–1990 należał do dzielnicy Jeżyce.

W 1992 utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Strzeszyn. W 2010 przeprowadzono w Poznaniu reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 zmieniono północno-zachodnią granicę osiedla Strzeszyn.

Teren ten jest rejonem miasta, w którym intensywnie rozwija się budownictwo mieszkaniowe – szeregowe i jednorodzinne. W czasach powstania osiedla (rozumianej jako jednostka pomocnicza samorządu terytorialnego), czyli w roku 1996 zamieszkiwało na całym Strzeszynie 1240 osób. W październiku 2009 mieszkało w obrębie całego Strzeszyna 5348 ludzi, a liczba ta będzie stopniowo nadal wzrastać, w miarę zasiedlania nowo powstałego osiedla wojskowego (docelowo 414 mieszkań) oraz rozwoju pozostałych części Strzeszyna, mających jeszcze spory potencjał. Przyrost liczby mieszkańców jest przede wszystkim efektem zasiedlania Strzeszyna Literackiego. Powstają tu inwestycje mieszkaniowe. Rozwojowi mieszkaniowemu osiedla towarzyszy rozwój usług i handlu – przede wszystkim w parterach domów mieszkalnych.

W XXI wieku największym problemem stała się komunikacja. Strzeszyn nie ma bezkolizyjnego połączenia z resztą miasta. Wjazd na Strzeszyn z każdej strony wymaga przejazdu przez tory kolejowe (Golęcin, Lutycka, Wola). Nie ma wiaduktów, a planowana szybka kolej miejska wydłuży czas oczekiwania na przejazdach. Drogi rowerowe z innych części miasta również nie docierają do osiedla.

W 2021, przy ul. Żołnierzy Wyklętych, ukończono budowę dużego, miejskiego Domu Pomocy Społecznej nr 1.

Architektura

Stacja kolejowa Poznań–Strzeszyn

Na osiedlu Strzeszyn dominują domy wolnostojące jednorodzinne, szeregowce, wille, bliźniaki oraz bloki wielorodzinne.

Na Strzeszynie znajduje się opuszczony wieżowiec, tzw. Budomel, postawiony pod koniec lat 70. XX w., który z daleka dominuje nad okolicą. Miał być ośrodkiem szkolenia kadr rolniczych, ale nigdy nie został ukończony. Jego rozbiórka rozpoczęła się w 2021 roku.

Parafie i miejsca kultu

Plany tworzenia parafii pw. św Ojca Pio z Pietrelciny sięgają 1999 roku, kiedy to przy wjeździe na osiedle przy ul. Literackiej stanął krzyż. Od tamtej pory przy krzyżu odprawiano nabożeństwa. Pierwsza msza, inaugurująca budowę nowej wspólnoty miała miejsce 14 września 2003 r., w święto Podwyższenia Krzyża Świętego. Obecnie przy ulicy Wańkowicza znajduje się kościół. Proboszczem parafii jest ks. Andrzej Herkt, wikariuszem jest ks. Łukasz Łukasik. Parafia liczy obecnie ok. 4900 wiernych (stan na październik 2013). Parafia obejmuje Strzeszyn Grecki, część Literackiego i osiedle wojskowe.

Strzeszyn Stary i część Literackiego należy do utworzonej w 2014 roku parafii pw. św. Moniki. Pierwszym proboszczem jest ks. Szczepan Łakomy.

Na terenie Strzeszyna stoją również trzy drewniane krzyże przydrożne: przy ul. Wańkowicza, na rogu Biskupińskiej (nieoznaczony żadnym napisem, w towarzystwie kapliczki Matki Boskiej); przy ul. Biskupińskiej, na rogu Beskidzkiej (sygnowany wyrytą datą 1947); przy ul. Literackiej, niedaleko ulicy Hezjoda. Przy skrzyżowaniu ulicy Puszkina i Wańkowicza znajduje się kapliczka maryjna. Na terenie przy kościele pw. św. ojca Pio z Pietrelciny również usytuowana jest kapliczka maryjna oraz figura św. Ojca Pio.

Ludzie związani ze Strzeszynem

• Jan Kopydłowski – architekt
• Józef Kostrzewski – archeolog, profesor Uniwersytetu Poznańskiego
• Natalia Niemen – piosenkarka, najstarsza córka piosenkarza Czesława Niemena oraz modelki Małgorzaty Niemen
• Leon Przyłuski – w latach 1845–1865 prymas Polski i Litwy
• Andrzej Szczytko – aktor i reżyser
• Hanna Waligóra – działaczka oświatowa
• Józef Zych – polityk, w latach 1995–1997 marszałek Sejmu II kadencji

Zobacz też

• podział administracyjny Poznania
• Strumień Strzeszyński
• aleja drzew mieszanych przy ul. Biskupińskiej w Poznaniu
• aleja dębowo-jesionowa przy ul. Jastrowskiej
• Park Edukacji Ekologicznej Strzeszyn
• Strzeszyn

Bibliografia

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. IV (R – S), hasło „Strzeszyn”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2003, s. 711-713.
• WłodzimierzW. Łęcki WłodzimierzW., PiotrP. Maluśkiewicz PiotrP., Poznań od A do Z, Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, ISBN 83-03-01260-6, OCLC 835895412 . Brak numerów stron w książce
• Poznań od A do Z. Leksykon krajoznawczy, pod red. Włodzimierza Łęckiego i Piotra Maluskiewicza, Poznań, Wyd. Kurpisz, 1998, ISBN 83-87621-39-0.
• Atlas architektury Poznania, pod red. Janusza Pazdera, Poznań, Wyd. Miejskie, 2008, ISBN 978-83-7503-058-7.

Linki zewnętrzne

• Strzeszyn, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Granice osiedla Strzeszyn. edziennik.poznan.uw.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].