Pałac Tarnowskich w Tarnobrzegu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Symbol zabytku nr rej. A-908 z 29.04.1975 oraz 209/A z 4.06.1984
Ilustracja
Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Miejscowość

Tarnobrzeg

Adres

ul. Sandomierska 27, 39-400 Tarnobrzeg[1]

Styl architektoniczny

neogotyk (1830-1927)
neobarok - stan obecny

Architekt

Franciszek Maria Lanci (1830)
Wacław Krzyżanowski (1931)

Rozpoczęcie budowy

XV w. (lub wcześniej)[2]

Ukończenie budowy

XV w.

Pierwszy właściciel

Ossolińscy od XV wieku

Kolejni właściciele

Tarnowscy (1522-1945)
Skarb Państwa od 1945

Położenie na mapie Tarnobrzega
Mapa konturowa Tarnobrzega, blisko centrum na lewo znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, u góry po lewej znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu”
Ziemia50°34′46″N 21°40′32″E/50,579444 21,675556
Strona internetowa
Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Zegar słoneczny przed renowacją znajdujący się na frontowej ścianie budynku. Na tarczy wypisane motto rodu Tarnowskich "Tendite ad astra viri"

Pałac Tarnowskich, właśc. Zamek Tarnowskich w Dzikowie (obecnie dzielnica Tarnobrzega), Zamek Dzikowski – XV-wieczny zespół zamkowy głównej linii rodziny magnackiej Tarnowskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

XV – XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

Budowa zamku została zapoczątkowana w XV wieku jako wieżowy dwór obronny. W XVII i XVIII wieku został adoptowany przez rodzinę Tarnowskich i przebudowany. Do zamku dodano system fortyfikacji bastionowych. W 1830 roku zamek został ponownie przebudowany na rezydencję – muzeum w stylu neogotyku, według projektu architekta Franciszka Marii Lanciego.

Tarnowscy zgromadzili w zamku wielkie zbiory dzieł sztuki, bibliotekę i archiwum.

Od 1834 roku w zamku przechowywano słynną kolekcję Tarnowskich, na którą składały się zbiory malarstwa europejskiego XVI-XVIII wieku, biblioteka (z rękopisem Pana Tadeusza autorstwa Adama Mickiewicza) i archiwum rodowe, a także liczne pamiątki narodowe.

 Osobny artykuł: Zbiory dzikowskie.

XX-lecie międzywojenne. Pożar zamku[edytuj | edytuj kod]

W wyniku bardzo dużych mrozów instalacja wodociągowa w zamku zamarzała. Służba od pewnego czasu starała przywrócić jej sprawność ogrzewając rury lampami benzynowymi. Wieczorem po kolejnych nieudanych próbach udali się na spoczynek. Tuż po północy 21 grudnia 1927 roku, służący robił obchód całego budynku, ale nie zauważył tlącego się na strychu ognia[3].

Płomienie dostrzegła prawdopodobnie ok. 3 nad ranem służąca, która obudziła mieszkającego w zamku wraz ze swoją rodziną, bibliotekarza i nauczyciela w położonym nieopodal gimnazjum, Michała Marczaka. Zdając sobie sprawę z zagrożenia dla bezcennych zbiorów kultury narodowej, które znajdują się w zamkowej bibliotece, starał się je ratować z pomocą służby, a potem także zaalarmowanych mieszkańców Dzikowa oraz uczniów gimnazjum, w którym uczył. Przybyła straż pożarna z powodu zamarzniętych hydrantów próbowała ugasić pożar śniegiem.

Zbiory znajdujące się w bibliotece starało się ocalić 18 osób, byli to w większości uczniowie gimnazjum, a wraz z nimi porucznik Mastalski oraz Alfred Freyer, lekkoatleta, ośmiokrotny mistrz Polski i 14-krotny rekordzista kraju w biegach na długich dystansach. Płonący strop biblioteki zapadł się, zabijając 8 osób, w tym Freyera. Kilka minut później komendant policji zarządził bezwzględną ewakuację z budynku. Część bezcennych zbiorów udało się uratować.

W czasie pożaru właściciel zamku, hrabia Zdzisław Jan Tarnowski przebywał w Krakowie, a jego matka, Zofia z Zamoyskich Tarnowska, wówczas 90-letnia, pozostała w Dzikowie i została uratowana z płonącego zamku.

W 1931 roku zamek odbudowano, obiekt otrzymał formy neobarokowe. Wokół zamku założono w XIX wieku rozległy park krajobrazowy.

Historia najnowsza[edytuj | edytuj kod]

W 1972 roku w zamkowych piwnicach odnaleziono kolekcję cennych sreber, która została następnie przewieziona do zamku w Łańcucie[4].

Do roku 2007 mieściło się tutaj Technikum Rolnicze. W 2011 roku zakończył się gruntowny remont zamku, przystosowujący go do funkcji muzealnej. Przeprowadzone zostały renowacje piwnic oraz poddasza i zaadaptowane pod sale muzealne.

Z inicjatywy prezydenta Tarnobrzega, Norberta Mastalerza, od sezonu 2010/2011 klub tenisa stołowego KTS Tarnobrzeg będzie nosił nazwę KTS Zamek Tarnobrzeg. Zmiana nazwy klubu ma na celu promocję Zamku Dzikowskiego w Tarnobrzegu[5].

Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega[edytuj | edytuj kod]

Od 2011 zamek jest siedzibą Muzeum Historycznego Miasta Tarnobrzega; dotychczasowa siedziba muzeum została przekształcona w Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego (będące jego oddziałem).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane kontaktowe. mhmt.pl. [dostęp 2011-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-16)]. (pol.).
  2. https://web.archive.org/web/20100507103556/http://www.mhmt.pl/historia-zamku.html Zarys historii architektury zamku
  3. Włodzimierz Kalicki. Pamięć w płomieniach. „Gazeta Wyborcza (Duży Format)”, 2011-12-22. 
  4. www.zamki.res.pl. [dostęp 2012-01-06].
  5. Zamek Dzikowski w nazwie pingpongowego klubu. sportowefakty.pl, 2011-07-19. [dostęp 2011-07-20]. (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]