Poraż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Poraż
Panorama Poraża
Panorama Poraża
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Zagórz
Liczba ludności (2011) 1325[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-540
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0362720
Położenie na mapie gminy Zagórz
Mapa lokalizacyjna gminy Zagórz
Poraż
Poraż
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Poraż
Poraż
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Poraż
Poraż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poraż
Poraż
Ziemia49°29′06″N 22°13′04″E/49,485000 22,217778
Zamek barona Adama Gubrynowicza, w okresie do sierpnia 1944 kwatera główna komendantury zgrupowania "Południe"Adama Winogrodzkiego.
Kościół Matki Bożej Gromnicznej

Porażwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zagórz[3][4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś nadana 20 lutego 1383 Józefowi Olachowi synowi Piotra, bratu jego Maciejowi i córce Mussacie przez królową Marię żonę cesarza Zygmunta Luksemburskiego. Od roku 1435 wieś była własnością Tarnawskich. W roku 1449 Jan Steczkowicz Tarnawski zapisał część ze swych dóbr w wysokości 300 grzywien swojej żonie Zofii we wsiach Czaszyn, Tarnawa, Poraż, Osława, Zagórz, Wielopole, Łukowe i Serednie (obecnie Średnie Wielkie). Z dokumentu z 1468 dowiadujemy się o przeprowadzeniu granicy między Porażem, Czaszynem i Morochowem. Następnie przez małżeństwo osadę nabyli Kmitowie z Wiśnicza, po nich Stadniccy, Łempiccy. W połowie i pod koniec XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej w Porażu był Edmund Krasicki[5].

Zimą 1846 wieś wzięła czynny udział w rzezi galicyjskiej.

Pod koniec XIX w. wieś liczyła 649 mieszkańców oraz 99 domów, zamieszkana była w ponad 90% przez Polaków. Z dawnych zabytków zachował się ulokowany pod lasem, z dala od wsi murowany pałacyk Gubrynowiczów, w okresie okupacji siedziba kwatery AK obwodu Sanok, o kryptonimie OP-23 "KN-23" kpt. Adama Winogrodzkiego ps. "Korwin". Od 27 września 1939 w pałacyku Gubrynowiczów przebywał również hr. August Krasicki, właściciel Leska. Obecnie pałacyk jest własnością prywatną.

13 września 1944 wieś została zajęta przez wojska radzieckie[6].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Toponimika nazwy[edytuj | edytuj kod]

Jako najwcześniejszą nazwę wsi podano Kuntzendorf[7], lokacja na prawie niemieckim, zapisano też nazwisko pierwszego osadźcy imieniem Konrad (zob. Głuchoniemcy)[8] Zapis z 1383 informuje o wariancie nazewniczym Poras "villam novam que vulgariter Cuntzendorph, ... in silva vulgaritur dicta Poras"[9]. Wieś założona za czasów Kazimierza Wielkiego. Jest to nazwa ruska o metryce sprzed roku 1340, de Porasze 1423. Niemiecka nazwa pozostaje w związku z osadnictwem niemieckim w XV wieku.

W średniowieczu podobną nazwę Kunzendorf miała wieś Lipnik (obecnie dzielnica Bielska-Białej). W pracy o analizie porównawczej języka wsi okolic Krosna i Łańcuta, niemiecki historyk prof. Schwarz wyraził opinię, że podobne zjawiska z dziedziny lingwistyki występowały w niemieckich "wyspach językowych" około Gliwic, Bielska-Białej[10], a także na pograniczu śląsko-morawskim w okolicach Osoblahy i Białej. Stwierdza tym samym, że to południowa część Górnego Śląska była strefą wyjściową dla XIV i XV-wiecznej kolonizacji w pasie podkarpackim[11].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Parafia Matki Boskiej Gromnicznej w Porażu obejmowała w swoim historycznym zasięgiem miejscowości: Poraż, Brzozowiec, Czaszyn, Łukowe, Mokre, Olchowa, Tarnawa Dolna i Górna, Wielopole, Zawadka Morochowska, Zagórz i Morochów. Przed rokiem 1939 parafia liczyła ponad 1200 wyznawców. Po II wojnie światowej zasięg parafii zmniejszył się do wsi Morochów i Mokre.

Związani z Porażem[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa klub sportowy "Juventus" Poraż.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 169.
  6. ВОВ-60 - Сводки
  7. Kunz jest niemieckim zdrobnieniem od imienia Konrad
  8. "Spośród obcych narodowości zamieszkujących ziemię sanocką, najliczniejszą i najbardziej wpływową, była niemiecka. Dość spojrzeć na mapę tej ziemi i odczytać nazwy takich miejscowości jak np. Frysztak, Zarszyn, Lobentanz (Nowotaniec), Zymbertowa, Kalbornia, Rytarowce, Brezen późniejszy Brzozów, Hochstadt (Jaśliska), Erenberg (Odrzykoń), Kunzendorf (Poraż), Bischofswalde (Jasionka) , Michilsdorf (Michałówka), nawet niwy w obrębie pewnych wsi (pratum Cornslag in Iwanczepole, eger Kothkenhaw pod Krosnem), aby poznać jak znaczną rolę odgrywał ten żywioł w dziejach naszej ziemi. Mieszkali Niemcy po zamkniętych miastach, i po otwartych wsiach, po chatach i dworach wiejskich, zajmowali się handlem, rzemiosłem, pługiem, szablą i słowem bożym. Pracowici, zapobiegliwi i oszczędni, tworzyli oni element twórczy w gospodarstwie społecznym i byli dla ludności tubylczej przykładem i wzorem. [...]. Opierając się na zestawieniach indeksowych, którym jednakże bezwzględnie zaufać nie można, możemy przyjąć jako bliski rzeczywistości, 30% Niemców w Sanoku w stosunku do reszty ludności. Przez cały ciąg XV stulecia, dokumenty miejski były wystawiane także w języku niemieckim. [..]"op. cit. AGZ, Janusz Samolewicz, Sąd wyższy prawa niemieckiego, Lwów, 1903. [w:] Przemysław Dąbkowski. Stosunki narodowościowe ziemi sanockiej w XV stuleciu: Niemcy. Lwów. (1921) strony 4-17
  9. AGZ t. VII str.24, (1383)
  10. Wilamowice Stare i Nowe (Wilmesau), Pisarzowice (Schreibersdorf), Kozy (Seibersdorf), Hałcnów (Alzen), Lipnik (Kunzendorf), Komorowice (Bertholdsdorf), Łodygowice (Ludwigsdorf) [w:] Barbara Czopek-Kopciuch. Adaptacje niemieckich nazw miejscowych w języku polskim. PAN IJP. Kraków. 1995. ​ISBN 83-85579-33-8​ str. 10
  11. Ernst Schwarz. Von den Walddeutschen [...], 1960, strony 153-156)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]