Powiat kaliski

Powiat kaliski
	powiat
	; Fabryka Adolfa Fiedlera w Opatówku
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
TERC	3007
Siedziba	Kalisz
Starosta	Jan Adam Kłysz
Powierzchnia	1160,06 km²
Populacja (31.12.2024); • liczba ludności	; 81 950
• gęstość	70,6 os./km²
Urbanizacja	8,11%
Tablice rejestracyjne	PKA
	Adres urzędu:pl. św. Józefa 5; 62-800 Kalisz
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejsko-wiejskich	3
Liczba gmin wiejskich	8
	Położenie na mapie województwa;
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Powiat kaliski – powiat w Polsce, w Kaliskiem, od 1999 w województwie wielkopolskim, z siedzibą w Kaliszu.

W skład powiatu wchodzi 8 gmin wiejskich i 3 miejsko-wiejskie. Miastami są Koźminek, Opatówek i Stawiszyn.

Przez powiat kaliski przebiegają drogi krajowe nr 12 i 25, drogi wojewódzkie nr 442, 449, 470 i 471 oraz linia kolejowa nr 14 (Łódź Kaliska – Forst).

Według danych GUS z 31 grudnia 2024 powiat zamieszkiwało 81 950 osób^[1].

Historia

Powiat kaliski powstał w XIV wieku i wchodził do 1793 roku, a następnie w latach 1816–1837 w skład województwa kaliskiego. Mimo późniejszych zmian administracyjnych powiat istniał nieprzerwanie do 1975 roku, choć zmieniały się jego granice. Zlikwidowała go dopiero reforma administracyjna 1975 roku.

W 1870 miasta Chocz, Iwanowice, Koźminek, Opatówek, Staw i Stawiszyn utraciły prawa miejskie^[2].

W Iwanowicach urodził się Augustyn Kordecki (1603), w Kosmowie urodził się Stefan Garczyński (1805), w Russowie urodziła się Maria Dąbrowska (1889), w Opatówku został pochowany książę Józef Zajączek (1826).

Podział administracyjny

Gmina	Rodzaj gminy	Powierzchnia [km²]	Liczba ludności^[1] (31 grudnia 2024)	Gęstość zaludnienia [osób/km²]
Blizanów	wiejska	157,51	10 058	63,9
Brzeziny	wiejska	126,97	5725	45,1
Ceków-Kolonia	wiejska	88,3	4708	53,3
Godziesze Wielkie	wiejska	105,35	10 195	96,8
Koźminek	miejsko-wiejska	88,46	7291	82,4
Lisków	wiejska	75,75	5072	67
Mycielin	wiejska	110,88	4623	41,7
Opatówek	miejsko-wiejska	104,29	10 603	101,7
Stawiszyn	miejsko-wiejska	78,2	6571	84
Szczytniki	wiejska	110,7	7524	68
Żelazków	wiejska	113,65	9580	84,3

Struktura powierzchni

W 2005 obszar powiatu kaliskiego wynosił 1160,02 km² (ob. 1160,06 km²), w tym^[3]:

użytki rolne: 834,71 km²
- grunty orne: 703,38 km²
- sady: 13,39 km²
- łąki: 92,1 km²
- pastwiska: 25,84 km²
lasy: 232,6 km²
pozostałe grunty (w tym nieużytki): 92,71 km²

Demografia

Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2024):

	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
	osób	%	osób	%	osób	%
Ogółem	81 950	100	41 652	50,83	40 298	49,17
Miasto	6649	8,11	3460	4,22	3189	3,89
Wieś	75 301	91,89	38 192	46,60	37 109	45,28

Powiat miał najwyższy udział procentowy ludności wiejskiej wśród powiatów województwa wielkopolskiego - 98% (2006)^[5].

Gospodarka

Na koniec grudnia 2024 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie kaliskim obejmowała ok. 1000 mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 3,5%^[6].

Zabytki

Zaletą regionu są kościoły i drewniane kapliczki.

skarb ze Słuszkowa

Turystyka

mauzoleum księcia Józefa Zajączka w Opatówku
Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku (w dawnej fabryce Adolfa Fiedlera)
Kaliska Kolej Dojazdowa
hipodrom w Jarantowie
Jezioro Pokrzywnickie na Trojanówce (167 ha)
zbiornik Murowaniec na Swędrni (70 ha)
rezerwat przyrody w gminie Brzeziny
Obszar chronionego krajobrazu Dolina Rzeki Swędrni
zespoły pałacowe i dworskie, m.in. 9 parków na terenie gminy Blizanów

Sąsiednie powiaty

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 31.12). stat.gov.pl, 2025-04-29. [dostęp 2025-05-04].
↑ Postanowienie z 30 grudnia (11 stycznia) 1869/70, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 67–76).
↑ Bank Danych Lokalnych. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2016-05-06].
↑ Powiat kaliski w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-21] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
↑ Sławomir Kalinowski, Władysława Łuczka-Bakuła, Ubóstwo ludności wiejskiej województwa wielkopolskiego, Wydawnictwo AR w Poznaniu, Poznań, 2007, s.32, ISBN 978-83-7160-479-9
↑ Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu grudnia 2024 r.. stat.gov.pl, 2025-01-27. [dostęp 2025-05-04].

Linki zewnętrzne

Powiat kaliski, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 692 .

[ludność-1] Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 31.12). stat.gov.pl, 2025-04-29. [dostęp 2025-05-04].

[2] Postanowienie z 30 grudnia (11 stycznia) 1869/70, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 67–76).

[autonazwa1-3] Bank Danych Lokalnych. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2016-05-06].

[4] Powiat kaliski w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-21] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[wlkp-5] Sławomir Kalinowski, Władysława Łuczka-Bakuła, Ubóstwo ludności wiejskiej województwa wielkopolskiego, Wydawnictwo AR w Poznaniu, Poznań, 2007, s.32, ISBN 978-83-7160-479-9

[6] Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu grudnia 2024 r.. stat.gov.pl, 2025-01-27. [dostęp 2025-05-04].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

Miasta na prawach powiatu	Kalisz Konin Leszno Poznań (siedziba)
Powiaty	chodzieski czarnkowsko-trzcianecki gnieźnieński gostyński grodziski jarociński kaliski kępiński kolski koniński kościański krotoszyński leszczyński międzychodzki nowotomyski obornicki ostrowski ostrzeszowski pilski pleszewski poznański rawicki słupecki szamotulski średzki śremski turecki wągrowiecki wolsztyński wrzesiński złotowski
Inne zagadnienia	Podział administracyjny Herb Flaga

Miasta	Koźminek Opatówek Stawiszyn
Gminy miejsko-wiejskie	Koźminek Opatówek Stawiszyn
Gminy wiejskie	Blizanów Brzeziny Ceków-Kolonia Godziesze Wielkie Lisków Mycielin Szczytniki Żelazków

Przynależność wojewódzka	woj. łódzkie (II RP) (1919–38) woj. poznańskie (II RP) (1938–39) woj. poznańskie (1945–75)
Miasta	Błaszki Chocz (do 1870) Iwanowice (do 1870) Kalisz (do 1947 →) Koźminek (do 1870) Opatówek (do 1870) Staw (do 1870) Stawiszyn (do 1870 i od 1915)
Gminy wiejskie (do 1954 i 1973–75)	Blizanów (od 1973) Błaszki Brudzew (do 1954) Brzeziny (od 1973) Ceków (do 1954) Ceków-Kolonia (od 1973) Chocz (1870–1954) Dobrzec (od 1973) Godziesze (Wielkie) Iwanowice (do 1954) Kalinowa (do 1870) Kalisz (do 1935) Kamień (do 1954) Kościelec (do 1954) Koźminek Lisków (od 1973) Marchwacz (do 1954) Mycielin (od 1973) Olesiec (do 1870) Opatówek Ostrów Kaliski (do 1954) Pamięcin (do 1954) Podgrodzie Kaliskie (1936–54) Staw (1870–1954) Stawiszyn (1870–1915/19) Stawiszyn (od 1973) Strzałków (← 1922–54) Szczytniki (od 1973) Tyniec (do 1935) Zbiersk (do 1954) Zborów (do 1954) Żelazków (od 1973) Żydów (do 1935)
Gromady (1954–72)	Blizanów (1954–72) Borysławice (1954–72) Brończyn (1954–58) Brudzew (1954–59) Brzeziny (1954–72) Ceków Kolonia (1954–72) Chełmce (1954–61) Chocz (1954–55 →) Cienia II (1954–58) Czempisz (1954–58) Dębe (1954–59) Długa Wieś (1954–72) Dobrzec (1954–72) Dzierzbin (1954–72) Gać (1954–59) Giżyce Wieś (1954–58 →) Godziesze Wielkie (1954–72) Goliszew (1954–59) Iwanowice (1954–72) Jarantów Wieś (1954–59) Jastrzębniki (1954–72) Kakawa Kolonia (1954–59) Kalinowa (1954–72) Kamień (1954–72) Kokanin (1954–72) Korzeniew (1954–59) Kościelec (1954–59) Kościelna Wieś (1954–59) Koźminek (1954–72) Kuźnia (1954–55 →) Kwasków (1954–59) Kwileń (1954–55 →) Lipe (1960–68) Lisków (1954–72) Morawin (1954–59) Nakwasin Nowy (1954–59) Nosków (1954–61) Opatówek (1954–72) Ostrów Kaliski (1954–61) Pawłówek (1954–61) Piwonice (1954–72) Pólko (1954–61) Przespolew Kościelny (1954–59) Radliczyce (1954–59) Rajsko (1954–72) Rychnów (1954–59) Sędzimirowice (1954–59) Słuszków (1960–72) Sobiesęki ABC (1954–61) Staw (1954–72) Stobno Wieś (1954–59) Strzałków (1954–59) Szczytniki (1954–72) Szulec (1954–58) Tykadłów (1954–68) Winiary (1954–72) Wola Droszewska (1954–71) Zakrzyn (1954–59) Zbiersk (1954–72) Żelazków (1954–72)