Powiat ostrowski (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy powiatu w województwie wielkopolskim. Zobacz też: powiat ostrowski.
Powiat ostrowski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
TERYT 4.30.40.17.00.0
Siedziba Ostrów Wielkopolski
Starosta Paweł Rajski
Powierzchnia (2019) 1160,12 km²
Populacja (2019)
• liczba ludności

161 519[1]
• gęstość 139 os./km²
Urbanizacja 53,7%
Nr kierunkowy (+48) 62
Tablice rejestracyjne POS
Adres urzędu:
al. Powstańców Wlkp. 16
63-400 Ostrów Wielkopolski
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu ostrowskiego (wielkopolskiego)
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin miejsko-wiejskich 3
Liczba gmin wiejskich 4
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat ostrowski
Powiat ostrowski
51°39′N 17°42′E/51,650000 17,700000
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Powiat ostrowski – powiat w Polsce w południowo–zachodniej części województwa wielkopolskiego, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Tworzy go osiem jednostek administracyjnych. Jego siedzibą jest miasto Ostrów Wielkopolski.

Drugi pod względem liczby ludności powiat w województwie wielkopolskim (nie wliczając miast na prawach powiatu). Według danych z 1 stycznia 2019 roku powiat liczył 161 519 mieszkańców[1].

Charakterystyka powiatu[edytuj | edytuj kod]

Powiat ostrowski położony jest w paśmie makroregionu Niziny Południowowielkopolskiej, mezoregionu Wysoczyzny Kaliskiej i Wysoczyzny Leszczyńskiej, przy granicy z Dolnym Śląskiem, w dorzeczu Baryczy, Ołoboku i Prosny. Powiat ma charakter rolniczo–przemysłowy, użytki rolne zajmują 64,9% powierzchni powiatu, a 28,3% tereny leśne.

Gminy powiatu[edytuj | edytuj kod]

Gmina Typ gminy Siedziba Powierzchnia

[km²]

Ludność Gęstość zaludnienia

[os./km²]

(stan na 1 stycznia 2019)[1]
POL Nowe Skalmierzyce COA.svg Nowe Skalmierzyce miejsko-wiejska Skalmierzyce 125,42 15478 123
POL Odolanów COA.svg Odolanów miejsko-wiejska Odolanów 136,09 14628 107
POL gmina Ostrów Wielkopolski COA.svg Ostrów Wielkopolski wiejska Ostrów Wielkopolski 207,86 19097 92
POL Ostrów Wielkopolski COA.svg Ostrów Wielkopolski miejska 41,90 72050 1720
HerbGminyPrzygodzice.svg Przygodzice wiejska Przygodzice 163,39 12123 74
POL Raszków COA.svg Raszków miejsko-wiejska Raszków 134,57 11901 88
POL gmina Sieroszewice COA.svg Sieroszewice wiejska Sieroszewice 163,17 9663 59
POL gmina Sośnie COA.svg Sośnie wiejska Sośnie 187,72 6579 35

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki pisane o osadach rejonu ostrowskiego pochodzą z końca XIII wieku[2].

Odolanów uzyskał prawa miejskie w XIV wieku, a Raszków w roku 1444. W 1713 roku dzięki staraniom Jana Jerzego Przebendowskiego, prawa miejskie na prawie magdeburskim uzyskał Ostrów Wielkopolski[2][3]. Najmłodszym miastem powiatu ostrowskiego są Nowe Skalmierzyce, które uzyskały prawa miejskie w 1962 roku.

Do II rozbioru Polski (1793 r.) obszar współczesnego powiatu ostrowskiego leżał w powiecie kaliskim dawnego województwa kaliskiego; w latach 1795–1807 leżał w departamencie kaliskim Prus Południowych, zaś w latach 1807–1815 w powiecie odolanowskim, departament kaliski Księstwa Warszawskiego. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815 r.) obszar ten znalazł się poza granicami państwa polskiego – Wielkie Księstwo Poznańskie.

W 1815 roku pruska administracja przeniosła siedzibę powiatu odolanowskiego oraz część instytucji m.in. sąd powiatowy i kasę powiatową do Ostrowa Wielkopolskiego. Od tego momentu nowo tworzone instytucje i obiekty rangi powiatowej lokowano już tylko w tym mieście. W 1887 roku z powiatu odolanowskiego wydzielono powiat ostrowski, przy czym granica między nimi biegła południkowo, kilka kilometrów na zachód od obecnego centrum Ostrowa. W 1932 roku powiat odolanowski uległ likwidacji i włączeniu do powiatu ostrowskiego.

Podczas wojny powiat został wcielony do Rzeszy – przez pewien okres administratorem powiatu był tu Heinz Auerswald. W 1948 roku powiat ponownie podzielono: na powiat ostrowski oraz powiat miejski Ostrów Wielkopolski. Na skutek centralizacyjnej reformy administracyjnej w 1975 roku oba powiaty uległy likwidacji.

W 1999 roku reforma administracyjna reaktywowała powiat ostrowski. Pierwszym starostą ostrowskim został Andrzej Dera (AWS). Od 2002 roku przez dwie kadencje starostą był Włodzimierz Jędrzejak (SLD), zaś od 2010 roku starostą ostrowskim jest Paweł Rajski (PO).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Głównym miastem powiatu jest Ostrów Wielkopolski, jeden z dwóch głównych ośrodków w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym. Do aglomeracji kalisko-ostrowskiej należy część gmin powiatu ostrowskiego. Powiat stanowi ośrodek przemysłu: spożywczego, środków transportu (produkcja wagonów), maszynowego, precyzyjnego, drzewnego oraz materiałów budowlanych[4].

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszym sektorem powiatu ostrowskiego pozostaje rolnictwo – ponad połowę powierzchni powiatu zajmują użytki rolne[4]. Wśród uprawianych roślin dominują zboża, kukurydza, rzepak i ziemniaki[4]. Na terenie gminy Nowe Skalmierzyce i gminy Raszków istnieją lepsze warunki glebowe, co sprawia że użytki rolne sięgają tam 90% w stosunku do całkowitej powierzchni gminy[4].

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Miasta[edytuj | edytuj kod]

W obrębie powiatu ostrowskiego znajdują się 4 miasta

(liczba mieszk. wg danych GUS z 1 stycznia 2019[6]):

Dawne miasta:

Największe wsie powiatu ostrowskiego[edytuj | edytuj kod]

Przygodzice – największa wieś powiatu ostrowskiego

Wsie powyżej 1000 mieszkańców wg danych z 2011 roku[8]:

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Liczba mieszkańców powiatu ostrowskiego wg GUS[6]
Rok

(stan na 1 stycznia)

Liczba ludności Przyrost Gęst. zaludnienia

[os./km²]

Powierzchnia

[km²]

2012 160 831 139 1160,12
2013 161 068 Increase2.svg 237
2014 161 216 Increase2.svg 148
2015 161 403 Increase2.svg 187
2016 161 435 Increase2.svg 32
2017 161 574 Increase2.svg 139
2018 161 763 Increase2.svg 189
2019 161 519 Decrease2.svg 244

Turystyka i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Sztuka regionu ostrowskiego[edytuj | edytuj kod]

„Madonna z Dzieciątkiem” z Ołoboku, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie

Na terenie powiatu ostrowskiego dominują zabytki architektury sakralnej oraz dwory, pałace i parki. Sztukę romańską tego regionu prezentuje m.in. drewniany posążek „Madonny z Dzieciątkiem” (datowany na 2 poł. XII–pocz. XIII w.[9]), pochodzący z wyposażenia klasztoru cysterek w Ołoboku (od 1931 roku w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie)[10] oraz granitowa kropielnica w Skrzebowej[3].

Sztukę gotycką przedstawia wczesnogotycki jednonawowy kościół parafialny w Sobótce oraz klasztor i kościół w Ołoboku[3]. Z gotyckiego klasztoru, który rozebrano w 1882 roku, zachowało się piętrowe skrzydło, przylegające do kościoła od strony północnej[3].

W epoce renesansu wzniesiono w regionie ostrowskim m.in. murowaną kaplicę loretańską w Skrzebowej (obecnie ruiny), murowaną kaplicę przy kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach oraz dzwon (1555 r.) w Szczurach[3].

Ożywienie w ruchu budowlanym i artystycznym nastąpiło w czasach trwania baroku[3]. Barokowy kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (z końca XVII w.), wybudowano kosztem kapituły wrocławskiej w miejscu dawnego drewnianego[3]. W epoce późnego baroku powstał również wybudowany na rzucie ośmioboku kościół ewangelicki w Odolanowie[3].

W 1791 roku ukończono budowę murowanego klasycyzującego pałacu w Lewkowie[3]. W nurcie klasycyzmu wybudowano budynki sakralne m.in. w Pogrzybowie (1801–1806) i Rososzycy (1818 r.)[3].

Mecenat Antoniego Radziwiłła namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego, właściciela miasta Ostrowa i dóbr przygodzkich sprawiły, że w głębi lasu wzniesiono w latach 1822–1824 jako rezydencję sezonową pałac w Antoninie, według projektu niemieckiego architekta Karla Friedricha Schinkla[3].

Pałac w Śliwnikach (1848–1850) wybudowany dla Jana Niepomucena Niemojowskiego, jest jednym z pierwszych budynków w rejonie ostrowskim, wzniesionym w stylu neogotyckim[3]. Innym przykładem tej architektury jest monumentalny dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach, wybudowany w latach 1905–1906.

Dwory[edytuj | edytuj kod]

Dwory w powiecie ostrowskim
Dwór w Chotowie z 1 poł. XIX wieku
Dwór w Gutowie
Dwór–willa w Miedzianowie z 1877 roku
Dwór w Gałązkach Małych z 1903 roku
Dwór w Wysocku Wielkim z poł. XIX wieku

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Pozostałe:

Pałace[edytuj | edytuj kod]

Pałace w powiecie ostrowskim
Pałac myśliwski w Antoninie wybudowany w latach 1822–1824
Pałac w Lewkowie wybudowany w latach 1788–1791
Pałac w Rososzycy z 1875 roku
Pałac w Sobótce wybudowany w latach 1898–1899
Pałac myśliwski w Mojej Woli z 1825 roku
Ruiny pałacu w Śmiłowie

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Pozostałe:

Zabytkowe parki[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowe parki w powiecie ostrowskim
Park im. 3 Maja w Ostrowie Wielkopolskim, założony w latach 1904–1905
Park w Antoninie
Park w Bagateli z 1 poł. XIX wieku
Park dworski w Chotowie
Park w Lewkowie, założony pod koniec XVIII wieku
Park w Mojej Woli

Parki wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Zabytki architektury (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Zabytki architektury w powiecie ostrowskim
Dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach wybudowany w latach 1905–1906
Gmach poczty w Ostrowie Wielkopolskim z 1886 roku
Wiatrak paltrak we wsi Kałkowskie z 1900 roku
Młyn wodny w Ołoboku z poł. XIX wieku

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Zabytkowe kościoły[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze kościoły w powiecie ostrowskim
Kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku z XV wieku
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim z XVI wieku
Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych z 1726 roku

Najstarsze zabytkowe kościoły na terenie powiatu ostrowskiego (chronologicznie)[11]:

  1. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. NNMP i św. Józefa w Sobótce (XIII w., 1783–1790),
  2. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku (XV/XVII w., 1695, 1780 r.),
  3. Obiekt zabytkowy.svg kościół cmentarny pw. św. Jana Chrzciciela w Ołoboku (XVI w.),
  4. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim (XVI w.),
  5. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Mikołaja w Gostyczynie (XVI/XVII w.),
  6. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (XVII w.)
  7. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych (1726 r.),
  8. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Mateusza w Górznie (1755 r.),
  9. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. Michała Archanioła w Szczurach (1762 r.),
  10. Obiekt zabytkowy.svg kościół ewangelicki w Odolanowie (1770–1780),
  11. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. NMP Królowej Polski w Ostrowie Wielkopolskim (1777–1778),
  12. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. Wszystkich Świętych w Droszewie (1783–1787),
  13. Obiekt zabytkowy.svg kościół cmentarny pw. św. Barbary w Odolanowie (1784 r.),
  14. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. Narodzenia NMP w Ociążu (1785–1786),
  15. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach (1791 r.),
  16. Obiekt zabytkowy.svg kościół pw. św. Marcina w Odolanowie (1794 r.),
  17. Obiekt zabytkowy.svg kościół polskokatolicki pw. MB Królowej Polski w Strzyżewie (1865 r.).

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Europejska Ostoja Ptaków[edytuj | edytuj kod]

Jesinne przeloty gęsi w Parku Krajobrazowym „Dolina Baryczy”

Park krajobrazowy[edytuj | edytuj kod]

Obszary chronionego krajobrazu[edytuj | edytuj kod]

Rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przystanek kolejowy w Łąkocinach
Stacja kolejowa w Garkach
Linia Kierunek Stacje/przystanki

w powiecie ostrowskim

14 Łódź KaliskaTuplice
272 KluczborkPoznań Główny
355 Ostrów WielkopolskiGrabowno Wielkie
383

(nieczynna od 1999 roku; częściowo kolej drezynowa)

OstrzeszówNamysłaki
811 Stary StawFranklinów (łącznica kolejowa linii: 14 i 272)
kolejka parkowa WenecjaPiaski-Szczygliczka
(linia rozebrana do 1989 roku) OciążKotowieckoKucharki
(linia rozebrana do 1936 roku) KotowieckoŻakowiceGłóski

Legenda:

     linia nieczynna

     linia rozebrana

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Obwodnica Nowych Skalmierzyc.

Drogi ekspresowe[edytuj | edytuj kod]

Drogi krajowe[edytuj | edytuj kod]

Drogi wojewódzkie[edytuj | edytuj kod]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W Michałkowie w gminie Ostrów Wielkopolski, znajduje się lotnisko Ostrów Wielkopolski-Michałków.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Organem uchwałodawczym samorządu jest Rada Powiatu Ostrowskiego, składająca się z 27 radnych.

Okręgi wyborcze do Rady Powiatu Ostrowskiego (2018)[12]
Okręg Miasto/gmina Liczba
radnych
Okręg 1 miasto Ostrów Wielkopolski osiedle: Śródmieście, Wenecja, Krępa, Pruślin 4
Okręg 2 osiedle: Stare Kamienice, Zacisze Zębców, Odolanowskie, Nowe Parcele, Parcele Zacharzewskie 4
Okręg 3 osiedle: Jana Pawła II, Powstańców Wielkopolskich 4
Okręg 4 gmina i miasto Nowe Skalmierzyce 3
Okręg 5 gmina i miasto Raszków, gmina Ostrów Wielkopolski 5
Okręg 6 gmina i miasto Odolanów, gmina Przygodzice, gmina Sośnie, gmina Sieroszewice 7
Razem (Σ) 27
Podział mandatów w Radzie Powiatu Ostrowskiego (2018)[13]
Komitet Wyborczy Liczba radnych
KKW Koalicja Obywatelska
11 / 27
KW Prawo i Sprawiedliwość
8 / 27
KWW Beaty Klimek Przyjazne Miasto i Powiat
5 / 27
KW Polskie Stronnictwo Ludowe
3 / 27

Sąsiednie powiaty[edytuj | edytuj kod]

Powiat Województwo
POL Kalisz COA.svg Kalisz (miasto na prawach powiatu) wielkopolskie
POL powiat kaliski COA.svg powiat kaliski
POL powiat krotoszyński COA.svg powiat krotoszyński
POL powiat milicki COA.svg powiat milicki dolnośląskie
POL powiat ostrzeszowski COA.svg powiat ostrzeszowski wielkopolskie
POL powiat oleśnicki COA.svg powiat oleśnicki dolnośląskie
POL powiat pleszewski COA.svg powiat pleszewski wielkopolskie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c GUS (pol.). Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku. [dostęp 2019-06-27].
  2. a b Historia - Biuletyn Informacji Publicznej Powiatu Ostrowskiego, bip.powiat-ostrowski.pl [dostęp 2018-07-22] (pol.).
  3. a b c d e f g h i j k l Ostrów Wielkopolski - dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, s. 505-616, ISBN 83-210-0851-8.
  4. a b c d e f g h i j Program Ochrony Środowiska - 2014, bip.powiat-ostrowski.pl [dostęp 2018-07-20] (pol.).
  5. a b c Encyklopedia popularna PWN, wyd. XXV, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, ISBN 83-01-11802-4.
  6. a b Główny Urząd Statystyczny, ludność, stat.gov.pl [dostęp 2019-07-08] (pol.).
  7. Historia Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-08].
  8. Polska w liczbach [dostęp 2018-07-25] (pol.).
  9. "Madonna z Ołoboku", „Culture.pl” [dostęp 2018-07-18] (ang.).
  10. Maria Tronująca z Dzieciątkiem - "Sedes Sapientiae", Cyfrowe Muzeum Narodowe w Warszawie [dostęp 2018-07-18].
  11. a b c d e Zestawienia zabytków nieruchomych, www.nid.pl [dostęp 2018-07-18].
  12. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-24].
  13. Rada powiatu ostrowskiego wybrana, 23 października 2018 [dostęp 2019-08-24] (pol.).