Stanisław Grzmot-Skotnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Grzmot-Skotnicki
Grzmot
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 13 stycznia 1894
Skotniki, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 19 września 1939
Tułowice, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1914–1939
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki Pierwsza Kompania Kadrowa
1 pułku ułanów LP
1 pułk szwoleżerów
VIII Brygada Jazdy
2 Dywizja Jazdy
15 pułk ułanów
9 Samodzielna BK
Pomorska BK
Stanowiska d-ca GO „Czersk” i Pomorskiej BK
GO „Czersk”
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Srebrny za Długoletnią Służbę Order Krzyża Orła II Klasy (Estonia) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Odznaka „Za wierną służbę” Odznaka 1 Kompanii Kadrowej
VIII Jeździeckie Mistrzostwa Polski w Bydgoszczy - uczestnik biegu myśliwskiego gen. bryg. Stanisław Grzmot-Skotnicki; październik 1938
Tablica ku czci gen. Stanisława Grzmota-Skotnickiego w kościele w Brochowie
Grób gen. Stanisława Grzmota-Skotnickiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Herb szlachecki Bogoria

Stanisław Grzmot-Skotnicki herbu Bogoria[1], ps. „Grzmot” (ur. 13 stycznia 1894 we wsi Skotniki, zm. 19 września 1939 w Tułowicach) – żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinnej wsi Skotniki[2] (od nazwy której pochodzi nazwisko rodowe generała). Syn Maksymiliana Skotnickiego h. Bogoria i Wandy Russockiej z Brzezia h. Zadora, poślubił Stefanię Calvas. Rodzina pieczętowała się herbem Bogoria. Maturę zdał w 1912 w radomskiej Szkole Handlowej. W 1913 podjął studia w Akademii Handlowej w Sankt Gallen w Szwajcarii, gdzie po ukończeniu kursu instruktorskiego dowodził oddziałem Związku Strzeleckiego.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej zostaje skierowany na kurs oficerski w Krakowie. Prosto z kursu rusza w pole, jako jeden z żołnierzy tzw. „siódemki” – patrolu Władysława Prażmowskiego „Beliny”, który w nocy z 2 na 3 sierpnia, jako pierwszy przekroczył granicę zaboru austriackiego z zaborem rosyjskim w Kocmyrzowie i 3 sierpnia wieczorem powrócił do Krakowa, a 6 sierpnia wyruszył wraz z 1 kompanią kadrową do Kongresówki. Brał udział w marszu na Miechów i Kielce. 9 października 1914 roku zostaje mianowany na stopień podporucznika i obejmuje funkcję adiutanta płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego.

Z chwilą wyruszenia na wojnę przybrał pseudonim „Grzmot”, który stał się nieodłącznym członem jego nazwiska.

Służył w 1 pułku ułanów Legionów Polskich, dowodząc w nim kolejno plutonem i szwadronem. Brał udział w walkach nad Nidą, w rejonie Nowego Korczyna, Szczytnikami, Lublinem, Kościuchnówką i Trojanówką. Razem z całym pułkiem Beliny-Prażmowskiego walczy pod Krzywopłotami, Wolbromiem i Uliną Małą. Następnie walczył na Podhalu pod Limanową, Nowym Sączem i w kilkudniowej Bitwie pod Łowczówkiem. Ubezpieczał też, wraz ze swoim szwadronem, przemarsz piechoty legionowej w kierunku Łodzi i Częstochowy. Po kryzysie przysięgowym internowany w Niemczech, przebywał w obozach Szczypiorno i Fort Beniaminów. W Szczypiornie miał zainicjować grę w piłkę ręczną[3].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1918 wrócił z internowania i wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W listopadzie tego roku odtwarzał swój macierzysty pułk (późniejszy 1 pułk szwoleżerów Józefa Piłsudskiego), w którym brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej. W grudniu 1918 walczył pod Sokolem i Dołnobyku. 28 stycznia 1919 wraz z pułkiem szarżował pod Krystynopolem.

Jesienią 1919 roku został skierowany do Oficerskiej Szkoły Jazdy w Warszawie, a następnie do Aplikacyjnej Szkoły Kawalerii w Saumur we Francji.

Od sierpnia 1920 dowodził VIII Brygadą Jazdy, a później 2 Dywizją Jazdy. Następnie w latach 1921–1924[4] pełnił stanowisko głównego instruktora w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. 1 lipca 1923 awansował do stopnia pułkownika[4]. W latach 1924–1927 dowodził 15 pułkiem ułanów Poznańskich w Poznaniu.

W czasie przewrotu majowego 1926 roku opowiedział się po stronie rządowej. Musiał dokonać wyboru pomiędzy obowiązkiem żołnierskim, który nakazywał mu iść z odsieczą rządowi, a osobistymi przekonaniami, gdyż sercem był piłsudczykiem. Wybrał obowiązek żołnierski i swój pułk, którego sztandar marsz. Józef Piłsudski osobiście udekorował Orderem Virtuti Militari, stanął przeciw Komendantowi. Marszałek Józef Piłsudski docenił to i kariera wojskowa Stanisława Grzmot-Skotnickiego przebiegała dalej bez żadnych zakłóceń[5].

15 lipca 1927 został mianowany dowódcą 9 Samodzielnej Brygady Kawalerii, w 1932 roku przemianowanej na Brygadę Kawalerii „Baranowicze”[6].

24 grudnia 1929 Prezydent RP, Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 3. lokatą w korpusie generałów[7]. Wiosną 1937 objął dowództwo Pomorskiej Brygady Kawalerii. W 1938 roku, wraz z całą Brygadą bierze udział w akcji na Zaolziu.

Prawie cały wolny czas poświęcał działalności społecznej. Był prezesem Zarządu Okręgu Polskiej Macierzy Szkolnej i Wschodnio-Kresowego Klubu Jazdy.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 dowodził Grupą Osłonową „Czersk” i Pomorską Brygadą Kawalerii w składzie Armii „Pomorze”. W bitwie nad Bzurą dowodził oddziałem piechoty[8], na czele którego następnie przebijał się do Warszawy.

Śmierć i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

18 września ranny pod Tułowicami dostał się do niewoli niemieckiej[9], zmarł następnego dnia rano. Pochowany w miejscu zgonu, w 1940 ekshumowany przez miejscową ludność i przeniesiony na cm. w Janówku[9], ekshumowany ponownie w 1952[10] i przeniesiony na cmentarz Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A29-6-30)[11].

W Tułowicach, tuż przy drodze nr 705 znajduje się niewielki kamień z kawaleryjskim proporczykiem – pamiątka ostatniego boju generała i 42 żołnierzy wziętych do niewoli oraz 6 mieszkańców Tułowic, wymienionych z nazwiska, których Niemcy rozstrzelali. W miejscu tym często stoją kwiaty i palą się lampki[12]. Pamiątki po generale, m.in. naramiennik od munduru, order Virtuti Militari oraz medalik znajdują się w zbiorach Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą w Sochaczewie.

Generał Stanisław Grzmot-Skotnicki jest patronem 7 Brygady Obrony Wybrzeża ze Słupska.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Dwukrotnie żonaty. Syn Stanisław[9]

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Pracuje dzielnie i umiejętnie,z zapałem i ambicją i zdumiewającą świeżością sił. Rezultatów pracy oceniać w roku bieżącym jeszcze nie mogę. W dowodzeniu w polu nie widziałem.
/-/ gen. Bortnowski[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego.
  2. kalendarz – 13 stycznia.
  3. Violetta Szostak: Leguny wykombinowali grę. wyborcza.pl, 2007-02-03. [dostęp 2014-06-30].
  4. a b O kawalerii polskiej XX wieku, s. 20.
  5. Gen. bryg. Stanisław Grzmot-Skotnicki. wp39.pl, 3 maja 2008. [dostęp 2014-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-19)].
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 214.
  7. Dziennik Pers. MSWojsk. Nr 5 z 20.02.1930 r.
  8. Bogusław Polak, Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945 str. 134, podano iż dowodził "GO Kawalerii" swego imienia, która wspierała natarcie Armii Poznań.
  9. a b c Polak (red.) 1991 ↓, s. 134.
  10. Bogusław Polak, Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945 str. 134, podano, że w 1960.
  11. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-18].
  12. Generał Grzmot-Skotnicki.
  13. Generał brygady Wojska Polskiego Drugiej Rzeczpospolitej: Grzmot-Skotnicki Stanisław – poległ w bitwie nad Bzurą.
  14. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 21 z 24 grudnia 1929.
  15. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 209.
  16. a b c d e f g h i j Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 671-672.
  17. Dekret Wodza Naczelnego L. 3099 z 30 czerwca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1088).
  18. 10 listopada 1933 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska” M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 277
  19. 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163
  20. 15 września 1937 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1937 r. nr 213, poz. 355
  21. 6 sierpień: 1914 - 1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 18.
  22. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-10-23].
  23. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 13/1934, s. 231
  24. Decyzja Naczelnika Państwa L. 3625.22 G. M. I. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 8, s. 250).
  25. Generalny Inspektor Sił Zbrojnych Biuro Inspekcji – opinie generałów – 1937 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cezary Leżeński, Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 20. ISBN 83-04-03364-X.
  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Polonia, 1990, s. 281-286. ISBN 83-7021-096-1.
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 770. ISBN 83-211-1096-7.
  • Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.