Stanisław Taczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Taczak
Ilustracja
1929
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 8 kwietnia 1874
Mieszków, Królestwo Prus
Data i miejsce śmierci 2 marca 1960
Malbork, Polska
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie

Polska Siła Zbrojna
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie

Stanowiska d-ca OK Nr II, d-ca 17 DP, d-ca powstania wielkopolskiego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Nagrobek Stanisława Taczaka na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan
Płyta nagrobna

Stanisław Taczak (ur. 8 kwietnia 1874 w Mieszkowie koło Jarocina, zm. 2 marca 1960 w Malborku) – kapitan piechoty Armii Cesarstwa Niemieckiego, pierwszy naczelny dowódca powstania wielkopolskiego i podpułkownik Armii Wielkopolskiej oraz generał brygady Wojska Polskiego.

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Był synem Andrzeja, właściciela restauracji, i Balbiny z Warasieckich, których grób znajduje się na cmentarzu parafialnym w Wolicy Pustej koło Jarocina. W 1893 zdał maturę w Królewskim Gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim, gdzie należał do Towarzystwa Tomasza Zana, po czym rozpoczął studia na Akademii Górniczej we Freibergu, które ukończył w 1897 uzyskując tytuł inżyniera. Następnie pracował w zawodzie w kopalniach Westfalii działając cały czas w polskich organizacjach patriotycznych. W 1898 został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej w armii niemieckiej, zaś w 1899 został przeniesiony do rezerwy. W 1904 roku otrzymał promocję na podporucznika rezerwy, w 1913 na porucznika, a w 1915 na kapitana.

I wojna światowa[edytuj]

W momencie wybuchu I wojny światowej został powołany do czynnej służby. 11 grudnia 1916, na własną prośbę, przydzielony został w charakterze instruktora do II batalionu 6 Pułku Piechoty Legionów, który stacjonował w Nałęczowie, a później w Dęblinie.

Z uznaniem odnosił się do starań marsz. Józefa Piłsudskiego o stworzeniu Wojska Polskiego, toteż od kwietnia 1917 roku aktywnie współtworzył Polską Siłę Zbrojną („Polnische Wehrmacht”). Odkomenderowany do Inspekcji Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej, w grudniu tego roku został przewodniczącym Komisji Regulaminowej, tłumaczącej i opracowującej na użytek PSZ niemieckie regulaminy wojskowe.

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj]

W listopadzie 1918 roku zgłosił się do dyspozycji Ministerstwa Spraw Wojskowych jako pierwszy Polak – oficer armii niemieckiej. 15 listopada 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego i przydzielony do Oddziału VII Naukowego Sztabu Generalnego WP. 17 listopada był współorganizatorem manifestacji Polaków, byłych żołnierzy armii niemieckiej. Podczas tej manifestacji prowadził pochód przez Warszawę, krocząc w pierwszym szeregu, który niósł transparent z napisem „Łączmy się”. W dniu 27 grudnia 1918, w związku z wybuchem powstania wielkopolskiego przybył do Poznania, gdzie spotkał się z Wojciechem Korfantym, który po przedstawieniu sytuacji zaproponował mu w imieniu Komisariatu NRL, stanowisko tymczasowego naczelnego dowódcy powstania, z jednoczesną promocją na stopień majora. Pośrednikiem tego spotkania był ks. Teodor Taczak – brat Stanisława. Mjr Stanisław Taczak stanął na czele powstania, a jego największym zadaniem było zintegrowanie żywiołowo powstających oddziałów w jedną armię. Stworzył Sztab Generalny Armii Wielkopolskiej, oraz sformował dziewięć wielkopolskich Okręgów Wojskowych. W dniu 16 stycznia 1919 roku, z przyczyn personalnych (zbyt niski stopień) i politycznych (dopuszczał do organizacji rad żołnierskich), przekazał dowództwo gen. Józefowi Dowborowi-Muśnickiemu samemu obejmując stanowisko drugiego kwatermistrza Okręgu Generalnego, a następnie zastępcy szefa sztabu. W dniu 2 lipca 1919 objął dowództwo 11 Pułku Strzelców Wielkopolskich (po włączeniu Armii Wielkopolskiej w struktury WP, przemianowanego na 69 Pułk Piechoty), który stacjonował na froncie w pobliżu Rawicza.

14 stycznia 1920 w stopniu podpułkownika został sztabowym oficerem inspekcyjnym piechoty przy Dowództwie Okręgu Generalnego Poznań[1]. W lutym 1920 został powołany do Ministerstwa Spraw Wojskowych, gdzie został przewodniczącym komisji weryfikującej oficerów WP, służących wcześniej w armii niemieckiej. Następnie powrócił na stanowisku dowódcy 69 Pułku Piechoty. 23 maja 1920, już jako pułkownik objął dowództwo XXXIV Brygady Piechoty. W czasie Bitwy Warszawskiej, w dniach 23-26 sierpnia 1920 pełnił obowiązki dowódcy 17 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej. 22 stycznia 1921 powierzono mu dowództwo tej dywizji. 31 marca 1924 awansował na stopień generała brygady. W 1925 roku zamieszkał w Gnieźnie i objął dowództwo 17 Dywizji Piechoty. W 1928 roku został dowódcą Okręgu Korpusu Nr II (OK II) z siedzibą w Lublinie.

28 lutego 1930 roku, gdy został przeniesiony w stan spoczynku i powrócił do Poznania, gdzie został prezesem Związku Weteranów Powstań Narodowych oraz przewodniczącym Okręgu Zarządu Straży Pożarnych i Towarzystwa dla Badań nad Historią Powstania Wielkopolskiego.

II wojna światowa[edytuj]

Po wybuchu II wojny światowej, około 5 września 1939 wyjechał do Gniezna z zamiarem zgłoszenia się w Dowództwie Armii „Poznań”. Około 9 września w Łowiczu dostał się do niewoli. Przebywał w kolejnych oflagach: Prenzlau, Colditz, Johanisbrunn i VII A Murnau, gdzie 29 kwietnia 1945 został uwolniony. Przyjęto go wówczas w szeregi Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, a następnie wysłano na kurację do Nicei.

Śmierć i upamiętnienie[edytuj]

Po zakończeniu kuracji w Nicei, w 1946 roku, powrócił do kraju. Zmarł 2 marca 1960 w Malborku, gdzie go pochowano. Następnie, po ekshumacji jego prochy przeniesiono na Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan na Wzgórzu św. Wojciecha przy kościele św. Józefa i klasztorze karmelitów bosych w Poznaniu. Stało się to za sprawą interwencji Czesława Knolla, uczestnika Bitwy nad Bzurą, który dotarł do listu Taczaka i zawartej w nim informacji, że generał marzył o tym, by zostać pochowanym w Poznaniu. Przekonał do tego, początkowo sceptycznie nastawionego, prezydenta Poznania - Andrzeja Wituskiego. 30 listopada 1988 o godzinie 14.53[2] wylądował helikopter z prochami generała na zrewitalizowany wtedy cmentarz. Pogrzeb odbył się z honorami wojskowymi, jednak z powodów politycznych nie wziął w nim udziału żaden przedstawiciel wyższego rangą korpusu oficerskiego, z wyjątkiem generała Józefa Tenerowicza[3].

16 stycznia 2009 roku, w Mieszkowie, w pobliżu domu rodzinnego pierwszego dowódcy Powstania Wielkopolskiego odsłonięto 2,5 metrowy pomnik gen. Stanisława Taczaka[4]. Inicjatorem powstania pomnika był burmistrz Jarocina Adam Michał Pawlicki, a autorem spiżowego monumentu poznański rzeźbiarz Rafał Nowak. Uroczystość odsłonięcia pomnika poprzedziło nadanie imienia gen. Stanisława Taczaka miejscowej szkole podstawowej oraz poświęcenie sztandaru i odsłonięcie tablicy pamiątkowej.

Imię gen. Stanisława Taczaka noszą m.in. Szkoła Podstawowa Nr 62 w Poznaniu i Szkoła Podstawowa w Wąsowie. Jest również patronem ulic m.in. w: Bydgoszczy, Gorzowie Wielkopolskim, Mogilnie, Ostrowie Wielkopolskim, Poznaniu, Zbąszyniu i Szczecinie.

25 stycznia 2009 roku z okazji 90. rocznicy wybuchu powstania została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona korporantom – powstańcom wielkopolskim, na której imiennie wymieniono dziesięć wybitnych postaci reprezentujących polski ruch korporacyjny. Na tablicy znalazły się nazwiska dwóch dowódców powstania gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego i gen. Stanisława Taczaka oraz gen. Władysława Andersa, mec. dr Stanisława Celichowskiego, sędziego Sądu Najwyższego Kazimierza Daszyńskiego, prof. Wiktora Dega, por. rez. Feliksa Dropińskiego, ks. gen. Józefa Prądzyńskiego, płk. dr Bernarda Śliwińskiego i gen. prof. Ireneusza Wierzejewskiego[5].

Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich Rzeczypospolitej Polskiej od sześciu lat organizuje Memoriał Generała Stanisława Taczaka. 5 października 2008 roku odbyła się VI edycja tej imprezy, organizowana przez KBS Mieszków[6].

Oddział Wojewódzki Związku OSP RP Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu w 2005r. przyjął imię generała Stanisława Taczka – pierwszego dowódcy Powstania Wielkopolskiego, wiceprezesa Zarządu Głównego Związku Straży Pożarnych oraz prezesa oddziału wojewódzkiego ZOSP w Poznaniu w latach 1930-1939. Z dniem 25 czerwca 2010 imię generała Taczaka otrzymał 16 Batalion Remontu Lotnisk z Jarocina[7].

Rodzina[edytuj]

W 1903 roku Stanisław Taczak poślubił Ewę Wichmann, córkę bogatego rentiera z Kołobrzegu, z którą miał dwoje dzieci. 26 lutego 1905 roku urodził się syn Stanisław Kazimierz (późniejszy rotmistrz kawalerii WP i autor pierwszego powojennego Przewodnika po Karpaczu i okolicach oraz jeden z pierwszych mianowanych po wojnie przodowników GOT)[8]. Rok później – 5 kwietnia 1906 przyszła na świat córka Aleksandra. Taczakowie byli bardzo zgodnym i oddanym rodzinie małżeństwem[9]. Jego młodszym bratem był działacz społeczny – ks. prałat prof. dr Teodor Taczak.

Awanse[edytuj]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Dekret L. 1821 z 14 I 1920, Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 3 z 31.01.1920 r., s. 26
  2. Wydarzenia w Poznaniu w roku 1988. „Kronika Miasta Poznania Rocznik LVIII 1990”. 1, s. 213, 1990. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. 
  3. Przecież to mój Poznań. Andrzej Wituski w rozmowie z Dorotą Ronge-Juszczyk, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań, 2014, s.203-204, ​ISBN 978-83-7818-643-4
  4. Odsłonięcie pomnika gen. Stanisława Taczaka.
  5. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w hołdzie korporantom – powstańcom wielkopolskim.
  6. Kalendarz Imprez Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP na rok 2008.
  7. Decyzja Nr 174/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nadania imienia patrona 16. Jarocińskiemu Batalionowi Remontu Lotnisk (Dziennik Urzędowy MON z 2010 r. Nr 10, poz. 114).
  8. Lech Reguła Zapomniany „Gazda” z Karpacza.
  9. Tamże.
  10. Dekret Wodza Naczelnego L. 2987 z 20 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 22, poz. 875)
  11. Postanowienie Prezydenta RP z 18 grudnia 1998, „w uznaniu wybitnych zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej” M.P. z 1999 r. Nr 11, poz. 153
  12. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  13. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1982 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 38, poz. 1812)
  14. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208)

Bibliografia[edytuj]

  • Bogusław Polak Generał Stanisław Taczak 1874-1960, Wyd. Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin 1998, wyd. II poszerz.
  • Słownik Biograficzny Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 pod red. nauk. A. Czubińskiego i B. Polaka, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002.
  • Marek Chamot. Pierwszy naczelny dowódca Powstania Wielkopolskiego. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4, s. 42-61, 1988. Warszawa: Wydawnictwo "Czasopisma Wojskowe". ISSN 0043-7182. 
  • Biuro Organizacyjne Obchodów 90. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego