Ukraina Lewobrzeżna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przybliżone położenie Ukrainy Lewobrzeżnej na mapie współczesnej Ukrainy

Ukraina Lewobrzeżna (Lewobrzeże) (ukr. Лівобережна Україна), Zadnieprzekraina historyczna, część Ukrainy Naddnieprzańskiej leżąca na lewym (wschodnim) brzegu Dniepru.

Na zachodzie (przez Dniepr) graniczy z Ukrainą Prawobrzeżną, na południu z Zaporożem, na wschodzie z Ukrainą Słobodzką i ziemiami moskiewskimi, a na północy z dawnymi ziemiami Wielkiego Księstwa Litewskiego - Rusią Białą i Rusią Czarną. Wraz z Ukrainą Prawobrzeżną i Zaporożem współtworzy historyczny region Ukrainy.

Historia[edytuj]

Hetmanat w poł. XVIII w.

Od końca XIV wieku do unii lubelskiej w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po 1569 wschodnia część województwa kijowskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Odpadła od Korony faktycznie podczas powstania Chmielnickiego w 1648 roku, a formalnie w 1686, kiedy w to w traktacie Grzymułtowskiego ustalono wzdłuż Dniepru nową granicę między Rzecząpospolitą a Carstwem Rosyjskim, potwierdzając prowizoryczne postanowienia rozejmu w Andruszowie (1667).

Od ugody perejasławskiej w 1654 roku była autonomiczna (pod protektoratem Rosji), w 1658 na mocy unii hadziackiej wchodziła w skład Księstwa Ruskiego. Postanowienia unii nie weszły ostatecznie w życie. Traktatem Grzymułtowskiego (1686) Rzeczpospolita zrzekła się Ukrainy Lewobrzeżnej i Kijowa wraz z okręgiem na rzecz Carstwa Rosyjskiego. Do Lewobrzeża należały terytoria współczesnych obwodów: czernihowskiego, połtawskiego, leżące na lewym brzegu Dniepru części obwodu kijowskiego i czerkaskiego, Kijów wraz okolicznymi miejscowościami (leżący na prawym brzegu Dniepru), zachodnia część obwodu sumskiego a także północna część obwodu dniepropietrowskiego.

Na Lewobrzeżu od 1648 istniał Hetmanat, od ugody perejasławskiej jako autonomiczna kozacka władza terytorialna w ramach Carstwa Rosyjskiego. Rządził hetman, formalnie wybierany na generalnej radzie wojskowej. Administracyjnie Lewobrzeże dzieliło się na pułki (10 - czernihowski, hadziacki, kijowski, łubieński, mirhorodzki, niżyński, perejasławski, połtawski, pryłucki, starodubski) i sotnie, na czele których stali pułkownicy i sotnicy. Formalnie te posady były również obieralne, jednak w rzeczywistości obsadzali je członkowie starszyzny kozackiej.

Hetmańska autonomia i uprawnienia zostały tymczasowo zawieszone w latach 1722-1734, a ostatecznie zlikwidowane w 1764, a jej funkcje przejęło Kolegium Małorosyjskie. Nominalnie autonomia trwała jeszcze do 1781, kiedy to Lewobrzeże zostało rozdzielone na trzy namiestnictwa z siedzibami w Czernihowie, Nowogrodzie Siewierskim i Kijowie. W 1783 kozackie pułki zostały zmienione w regularne pułki armii rosyjskiej.

W 1796 Lewobrzeże stało się gubernią małorosyjską, podzieloną w 1802 na gubernię czernihowską i połtawską.

Miasta[edytuj]

Największe miasta na Ukrainie Lewobrzeżnej współcześnie:

miasto populacja
(2015)
jednostka administracyjna
1. Kijów[1] 2 900 920 Miasto wydzielone
2. Połtawa 294 962 Obwód połtawski
3. Czernihów 294 727 Obwód czernihowski
4. Krzemieńczuk 225 216 Obwód połtawski
5. Browary 99 623 Obwód kijowski
6. Konotop 88 252 Obwód sumski
7. Szostka 77 847 Obwód sumski
8. Nieżyn 72 422 Obwód czernihowski
9. Boryspol 60 903 Obwód kijowski
10. Pryłuki 58 456 Obwód czernihowski

Przypisy

  1. Większość miasta, w tym jego historyczna część, jest położona na prawym brzegu Dniepru. Trzy dzielnice lewobrzeżne (rejony: darnycki, desniański i dniprowski), powstałe w przeważającej części w XX wieku, zamieszkuje ok. 1 mln mieszkańców.

Bibliografia, literatura, linki[edytuj]

Zobacz też[edytuj]