Ruś Czarna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polska w granicach z 1660 roku z zaznaczoną Czarną Rusią (jako Schwarzreussen) na niemieckiej mapie z 1892 roku

Ruś Czarna – kraina historyczna na terenie dzisiejszej Białorusi, położona między Prypecią, Ptyczem i górnym Niemnem. Główne miasta regionu to Nowogródek, Wołkowysk, Słonim, Bobrujsk, Mozyr, Świsłocz, Nieśwież i powstałe później Baranowicze. Od północnego zachodu graniczy z Grodzieńszczyzną, od północy z Dzukią, od południa z Polesiem, od północnego wschodu z Rusią Białą, a od wschodu z Siewierszczyzną.

Terytorium[edytuj | edytuj kod]

W XVIII i XIX wieku Ruś Czarną definiowano jako obszar obejmujący województwo nowogródzkie oraz powiaty rzeczycki i mozyrski z województwa mińskiego[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy uczeni przypuszczają, że „kolorowe” nazwy Rusi powstały w XIII wieku i były zapożyczeniem od ludów ałtajsko-tureckich[a][2], które używały kolorów do oznaczenia kierunków geograficznych (czerwień – południe, biel – zachód, czerń – północ, wschód – niebieski, środek – zielony). Przykładowo tur., tuw., ałt. wyraz „kara”[3] znaczy zarówno „czarny”, jak i „północ”[4].

Jako pierwszy o Czarnej Rusi wspomniał węgierski kronikarz Heinrich von Mügeln (zm. 1380), jednak nie jest jasne czy rozumiał przez to pojęcie ziemie wchodzące później w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do 1084 część Rusi Kijowskiej, potem jej księstwo zależne. Na początku XIII wieku przeszła pod zwierzchnictwo Księstwa połockiego. W 1239 zhołdowana przez Mendoga. Około 1241 zniszczona przez mongolskie wojska Batu-chana. W latach 1254–1258 zajęty został przez Lwa Daniłowicza, a od około 1258 przedmiot ponownej ekspansji Litwinów pod dowództwem Mendoga, po którym na stałe przyłączył Czarną Ruś do Litwy książę Giedymin, co ostatecznie potwierdzono w 1441 roku. Od Unii lubelskiej w składzie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Podczas IV wojny moskiewskiej zniszczona przez wojska Trubeckiego w 1655 roku. W wyniku III rozbioru Polski w 1795 roku w składzie Rosji. Po Traktacie ryskim w 1921 roku w większości w składzie II Rzeczypospolitej aż do 1939 roku. Obecnie Ruś Czarna wchodzi w większości w skład Republiki Białoruś.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W przypadku Rusi kierunki świata nie do końca się zgadzają z powyższym zapisem, gdyż Ruś Czarna jest wysunięta na zachód w stosunku do Rusi Białej. Nie oznacza to jednak, że sam pomysł nazewnictwa poszczególnych krain nie został zaczerpnięty od ludów ałtajsko-tureckich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dzieje narodu polskiego, Tom 2
  2. Również w chińskim, np. 红 (hóng), oznacza czerwień, ogień i południe. Patrz hasło w angielskiej wiki Red (ang.).
  3. Azer., baszk. kazach. qara, turkm. gara, uzb. qora. Grzegorz Jagodziński, Ałtajska rodzina językowa.
  4. Oleg Łatyszonek, Od Rusinów Białych do Białorusinów, Białystok 2006, s. 18 i n., ​ISBN 978-83-7431-120-5​.