Katarzyna Aleksandryjska
| Święta Katarzyna Aleksandryjska |
|
| dziewica męczennica |
|
 Święta Katarzyna z Aleksandrii – obraz pędzla Caravaggia |
|
| Data urodzenia | ok. 282 Aleksandria |
| Data śmierci | ok. 300 Aleksandria |
| Kościół / wyznanie | katolicki, prawosławny |
| Wspomnienie | 25 listopada (kat.) 7 grudnia (praw. wg kal. greg.) |
| Atrybuty | koło do łamania kości, anioł, Dziecię Jezus, filozofowie, gałązka palmowa, korona, krzyż, księga, miecz, piorun |
| Patronka | zakonu katarzynek, Nowego Targu, uniwersytetów, wielu zawodów, polskich kolejarzy, orędowniczka od bólu gardła i głowy |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Katarzyna Aleksandryjska, cs. Wielikomuczenica Jekatierina (ur. ok. 282, zm. ok. 300) – męczennica chrześcijańska, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.
Spis treści |
[edytuj] Życie
Według legendy urodziła się w Aleksandrii w Egipcie i była córką króla Kustosa. Przez lata uchodziła za jedną z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, jednak współcześni badacze podważają jej istnienie. Prawdopodobnie za podstawę legendy o Katarzynie z Aleksandrii posłużył życiorys Hypatii z Aleksandrii[1][a].
Według tradycji była bogatą i wykształconą chrześcijanką z Aleksandrii, która przyjęła śluby czystości. Poniosła śmierć męczeńską w wieku 18 lat. Otwarcie krytykowała prześladowania chrześcijan i postępowania cesarza Maksencjusza lub Maksymiana, żonę którego nawróciła na chrześcijaństwo. Wyrok śmierci zapadł po dyspucie religijnej, w której Katarzyna okazała się bieglejsza od pięćdziesięciu mędrców niechrześcijańskich, część z nich nawracając. Niezadowolony z takiego obrotu sprawy cesarz skazał Katarzynę na śmierć po torturach; odstąpiono od łamania kołem po zniszczeniu narzędzia tortur przez anioła i wyrok wykonano przez ścięcie. Wśród najstarszych autorów, wspominających Katarzynę, byli święty Rufin i Euzebiusz z Cezarei Palestyńskiej.
[edytuj] Kult
Kult świętej rozwinął się zarówno w kościele zachodnim, jak i w prawosławiu. W Polsce wystawiono ku jej czci ponad 170 budowli sakralnych; w 1571 w Braniewie Regina Protmann założyła zgromadzenie zakonne katarzynek. Kilkadziesiąt miejscowości polskich wywodzi swoją nazwę od imienia Katarzyny, postać świętej znajduje się w herbach m.in. Działdowa, Tyczyna i Nowego Targu. Męczeństwo świętej stało się także tematem malarskim, m.in. dzieł Rafaela, Caravaggio i Hansa Memlinga.
Na szczycie Góry Świętej Katarzyny na Synaju znajduje się niewielka Kaplica św. Katarzyny, gdzie według tradycji, ciało 18-letniej świętej Katarzyny zostało umieszczone przez aniołów na najwyższym szczycie. W X w. zostało przeniesione przez mnichów-pustelników na dół góry i umieszczone w złotej trumnie w wybudowanym klasztorze św. Katarzyny. Od tego czasu szczyt nazwany został na jej cześć, a miejsce to zaczęto łączyć z jej kultem.
[edytuj] Patronat
Święta Katarzyna stała się patronką wielu miast, uczelni (m.in. Sorbony) i świątyń. Jest patronką zakonu katarzynek, Nowego Targu, Dzierzgonia, uniwersytetów, różnych zawodów (m.in. adwokatów, bibliotekarzy, drukarzy, filozofów chrześcijańskich, kolejarzy, młodych dziewcząt, studentów i uczonych).
[edytuj] Dzień obchodów
Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w Kościele katolickim 25 listopada[2]. Cerkiew prawosławna wspomina męczennicę Katarzynę 24 listopada/7 grudnia[b], tj. 7 grudnia wg kalendarza gregoriańskiego.
[edytuj] Atrybuty
Jej atrybutami są: anioł, Dziecię Jezus, filozofowie, gałązka palmowa, koło, na którym była łamana, korona w ręku, krzyż, księga, miecz, piorun.
[edytuj] Ikonografia
W ikonografii przedstawiana jest w koronie, z palmą męczeństwa w dłoni i kołem do łamania kości (czasem jeszcze z książką i mieczem). Ukazywana jest też podczas mistycznych zaślubin z Chrystusem lub w więzieniu, w obecności Chrystusa. W okresie gotyku i renesansu często występuje razem ze świętymi Barbarą, Dorotą i Małgorzatą.
[edytuj] W heraldyce
Święta Katarzyna z Aleksandrii w heraldyce:
[edytuj] Zobacz też
Zobacz też kategorie: Parafie pod wezwaniem św. Katarzyny, Świątynie pod wezwaniem św. Katarzyny.
- męczennicy wczesnochrześcijańscy
- modlitwa za wstawiennictwem świętego
- święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- święci prawosławni
- Święta Katarzyna – inne święte postaci o imieniu Katarzyna oraz miejscowości o tej nazwie
- Katarzynki
- Katarzyna (imię)
Uwagi
- ↑ Maria Dzielska, Hypatia z Aleksandrii, Universitas, Kraków 2010, wyd. III poprawione, s.26. Cytat: Pewne powiązania z... Hypatią ma natomiast najbardziej chyba lubiana i znana święta i męczennica aleksandryjska – Katarzyna. Jak twierdzą badacze legendy Katarzyny, w jej hagiograficznym wizerunku, kształtowanym od ok. VIII wieku, znajdują się motywy zaczerpnięte z biografii Hypatii. W nieznanej na Zachodzie książce poświęconej Hypatii B.A. Myrsilidesa znajdujemy niezwykle ciekawą wiadomość potwierdzającą... poglądy uczonych na temat związku legendy św. Katarzyny z historycznymi losami Hypatii. Pisze on, że w Azji Mniejszej, koło miasta Laodycea, w dolinie rzeki Pyramos, niedaleko dzisiejszego Denizli znajdował się kościół ku czci filozofki Hypatii alias św. Katarzyny. Myrsilides wspomina o tym, że znalazłszy się w Denizli został zaproszony przez starszyznę gminy do ruin kościoła na obrządek religijny poświęcony "św. Hypatii-Katarzynie". W ruinach kościoła widział też zatartą w wielu miejscach inskrypcję wspominającą fundację kościoła ku czci i pamięci Hypatii (alias Katarzyny lub noszącej drugie imię "Katarzyna"!). ...Możemy wiec zapytać, czy legenda św. Katarzyny nie stanowi czegoś w rodzaju chrześcijańskiej ekspiacji za niezasłużoną śmierć Hypatii oddając pod imieniem i doświadczeniami losu uczonej Katarzyny hołd jej duchowym zaletom, wiedzy i moralnej godności?
- ↑ podwójne datowanie
Przypisy
- ↑ Św. Katarzyna: genialna piękność w aureoli? Data dostępu 1 lipca 2011.
- ↑ Katarzyna Aleksandryjska. Archidiecezja Przemyska obrządku łacińskiego.
[edytuj] Bibliografia
- Katarzyna Aleksandryjska materiały na brewiarz.pl [2011-11-06]
- Wielka męczennica Katarzyna na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
- Katarzyna, Katarzyna Aleksandryjska - mądra męczennica na DEON.pl z inicjatywy SJ i Wydawnictwa WAM za H. Frosem i F. Sową [dostęp: 2011-11-10]
|
||||||||
