Diego Velázquez
| Diego Velázquez | |
 Autoportret, 1643 Galeria Uffizi, Florencja |
|
| Imiona i nazwisko | Diego Rodriguez de Silva y Velázquez |
| Data i miejsce urodzenia | 6 czerwca 1599, Sewilla  |
| Data i miejsce śmierci | 6 sierpnia 1660, Madryt |
| Narodowość | hiszpańska |
| Dziedzina sztuki | malarstwo |
| Styl | barok, tenebryzm, caravaggionizm |
| Ważne dzieła | Panny dworskie, Portret konny Filipa IV, Triumf Bachusa, Portret Innocentego X, Chrystus w domu Marty i Marii, Poddanie Bredy, Wenus z lustrem, Kuźnia Wulkana |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Diego Velázquez, właśc. Diego Rodriguez de Silva y Velázquez (ochrzcz. 6 czerwca 1599 w Sewilli, zm. 6 sierpnia 1660 w Madrycie) - hiszpański malarz epoki baroku, nadworny malarz króla Filipa IV, wybitny portrecista.
Spis treści |
[edytuj] Życie
Był najstarszym synem z siedmiorga dzieci Juana Rodrigueza da Silva wywodzącego się ze szlacheckiej rodziny portugalskiej i Jeronimy Velazquez. Do historii sztuki przeszedł pod nazwiskiem matki. Początkowo odebrał wykształcenie humanistyczne, lecz ze względu na swe uzdolnienia artystyczne rozpoczął naukę w tym kierunku. Przez krótki czas jego pierwszym nauczycielem był znany ówczesny malarz Francisco de Herrera. Następnie przez 6 lat uczył się pod kierunkiem Francisca Pacheca. 14 maja 1617 został przyjęty do cechu malarzy w Sewilli i z pomocą Pacheco założył własną pracownię. W 1618 ożenił się z jego córką Juaną, z którą miał dwie córki (Francisca ur. w 1619 i Ignacia ur. w 1621). W 1622 roku wyjechał na krótko do Madrytu. W rok później został wezwany przez ministra króla Filipa IV Olivaresa (pochodzącego z Sewilli) i został mianowany nadwornym malarzem. W roku 1624 na stałe przeniósł się do Madrytu. W tym okresie poznał przebywającego w Madrycie Rubensa. Wtedy zapragnął udać się w podróż do Włoch i uzyskał na tę wyprawę królewskie pozwolenie.
W latach 1629-1631 przebywał we Włoszech, gdzie odwiedził kolejno Genuę, Mediolan, Weronę, Wenecję, Ferrarę, Cento, Loreto, Bolonię, Rzym i Neapol. Najwięcej czasu spędził w Rzymie. Wyprawa miała głównie charakter poznawczy. Malarz zetknął się bezpośrednio ze sztuką włoską, studiując i kopiując dzieła wielkich mistrzów: Rafaela, Michała Anioła, Tycjana i Tintoretta. W Neapolu poznał Riberę. Po powrocie do Madrytu został zaangażowany do prac dekoracyjnych w nowej siedziby królewskiej - Pałacu Buen Retiro oraz tzw. Salonu Królestw. W 1645 r., wkrótce po otrzymaniu stanowiska nadintendenta, został zarządcą konstrukcji Pokoju Oktagonalnego w madryckim Alkazarze. Nominacja ta, uzyskana kosztem jednego z artystów, doprowadziła jednak do znacznych napięć między dworskimi malarzami. Velázquez, aby załagodzić spór, poprosił o zezwolenie na wyjazd do Włoch.
Podczas drugiej podróży włoskiej w l. 1649-51 (głównie w celu zakupu obrazów i zgromadzenia informacji przydatnych dla utworzenia planowanej Hiszpańskiej Akademii Królewskiej) artysta odwiedził Genuę, Wenecję, Modenę, Parmę, Bolonię, Neapol i Rzym. Dokonał zakupu dzieł m.in. Veronesego i Tintoretta. Spotkał się z takimi artystami jak: Pietro da Cortona, Nicolas Poussin, Mattia Preti oraz rzeźbiarz Giovanni Lorenzo Bernini. W 1650 przyjęto go do rzymskiej Akademii św. Łukasza.
W 1659 został Rycerzem Zakonu Świętego Jakuba. Zmarł po krótkiej chorobie w wieku 61 lat. Pochowany został w madryckim kościele św. Jana. W siedem dni później zmarła jego żona. Na pomniku artysty w Sewilli znajduje się dedykacja: "Malarzowi prawdy"[1].
[edytuj] Twórczość
Obok van Dycka i Rembrandta był najwybitniejszym portrcistą XVII w. Malował też obrazy religijne i mitologiczne, a także sceny rodzajowe.
Z okresu sewilskiego zachowało się 20 obrazów i 2 rysunki. Był to czas intensywnych poszukiwań formalnych i krystalizacji zainteresowań. Malował przede wszystkim obrazy religijne dla miejscowych kościołów i klasztorów. Powstało wtedy dziewięć obrazów rodzajowych, tzw. bodegonów (połączenie tematu rodzajowego z martwą naturą), tematycznie związanych z kuchnią i przygotowaniem posiłków (np. Śniadanie, Stara kucharka, Dwaj mężczyźni przy posiłku), wykazujących silny wpływ naturalizmu Caravaggia. Trzeci typ obrazów splatał oba te wątki tematyczne (np. Chrystus w domu Marty i Marii, Wieczerza w Emaus) – z charakterystycznym motywem obrazu w obrazie na drugim planie. Obrazy sewilskie cechuje silny modelunek światłocieniowy, intymny nastrój, oszczędność środków wyrazu, ciemna nasycona tonacja barwna[2].
W 1623 został malarzem nadwornym króla Filipa IV. Zarzucił tematykę rodzajową i zajął się przede wszystkim portretem. Wykonywał portrety reprezentacyjne i dworskie, głównie króla Filipa IV (ponad 30) i członków jego rodziny, dworzan (seria karłów i błaznów) oraz wybitnych postaci bywających na dworze hiszpańskim. Były to najczęściej figury pojedyncze, całopostaciowe i dość statyczne. Artysta unikał patosu, gwałtownych ruchów i wyszukanych póz. Malując członków rodziny królewskiej nawiązywał do schematu portretu reprezentacyjnego, wypracowanego w XVI w. przez takich portrecistów, jak Alonso Sánchez Coello i Juan Pantoja de la Cruz. Do najbardziej reprezentatywnych jego płócien należą portrety konne, choć artysta słabo sobie radził z przedstawianiem koni. Jego konie są niezgrabne, nieforemne, równie słabe jak konie Goi[3]. Najbardziej poruszające, najgłębsze od strony psychologicznej są portrety karłów i błaznów królewskich, powstałe głównie w l. 30. i 40. XVII w.[4]
Jedynym zachowanym obrazem historycznym Velazqueza jest olbrzymie płótno Poddanie Bredy (Lance), namalowane na zamówienie królewskie do rezydencji Buen Retiro, dla upamiętnienia zakończonego sukcesem oblężenia Bredy przez Spinolę w 1625 r., zaliczane do arcydzieł malarstwa europejskiego. Spośród kilku namalowanych przez niego aktów zachował się tylko jeden - Wenus z lustrem (leżący akt kobiety ujęty z tyłu). W 1928 sięgnął do tematyki mitologicznej (Triumf Bachusa), w następnych latach wątki te kilkukrotnie pojawiały się w jego twórczości. Podczas drugiego pobytu we Rzymie powstały dwa krajobrazy - widoki ogrodów Villi Medici, jedyne tego rodzaju w twórczości artysty, oraz znakomity portret papieża Innocentego X.
W ostatnich latach życia namalował niewiele obrazów, ale powstały wtedy takie arcydzieła, jak Panny dworskie (jedno z najważniejszych dzieł Velázqueza, kwintesencja malarstwa barokowego, które Luca Giordano nazwał "teologią malarstwa"[5]), Prządki i Infantka Małgorzata w błękicie. Jego portrety drugiej żony Filipa IV, Marianny Austriackiej oraz infantki Małgorzaty Teresy łączą w sobie subtelną kolorystykę z pełną rozmachu kompozycją. Charakterystyczna dla jego obrazów jest niezwykła siła kolorytu i światłocienia.
Poczynając od XIX wieku, dzieła Velázqueza stały się inspiracją dla wielu malarzy, szczególnie Francisca Goi i Édouarda Maneta (nazwał go "malarzem nad malarzami"[6]). Wielu współczesnych artystów, między innymi Pablo Picasso i Salvador Dalí, złożyli hołd Velázquezowi, powołując się na jego obrazy w niektórych swoich sławnych dziełach. Oddziałał też na polskich artystów m.in. na Piotra Michałowskiego i Olgę Boznańską.
Najwięcej jego płócien (ponad 1/3 dorobku) znajduje się obecnie w muzeum Prado w Madrycie. Imponująca jest także seria portretów w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
[edytuj] Wybrane dzieła
- Arcyksiężna Maria Anna, królowa Hiszpanii - ok. 1653, 204 x 126,5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Autoportret - ok. 1631, 101 x 81 cm, Uffizi, Florencja
- Autoportret - 1622-23, 56 x 39 cm, Prado, Madryt
- Triumf Bachusa lub Bachus wśród pijaków (Los Borrachos) - ok. 1628, 165 x 225 cm, Prado, Madryt
- Baśń o Arachne - 1655-57, 167 x 252 cm, Prado, Madryt
- Błazen "Rudobrody" - ok. 1635, 198 x 121 cm, Prado, Madryt
- Błazen Calabacillas - 1637-39, 106 x 83 cm, Prado, Madryt
- Bóg Wojny Mars - 1640, 179 x 95 cm, Prado, Madryt
- Chłopi przy posiłku - 1618-19, 96 x 112 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
- Chrystus na krzyżu - 1631, 100 x 57 cm, Prado, Madryt
- Chrystus ukrzyżowany - ok. 1632, 248 cm x 169 cm, Prado, Madryt
- Chrystus w domu Marty i Marii - ok. 1618, 60 x 103 cm, National Gallery w Londynie
- Chrystus w Emaus 1628-29, 123 x 132,5 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
- Dama z wachlarzem - ok. 1635 cm, Wallace Collection, Londyn
- Demokryt - 1628-29, 101 x 81 cm, Musee des Beaux-Arts, Rouen
- Diego del Corral y Arellano, sędzia Rady Najwyższej Kastylii - ok. 1631, 215 x 110 cm, Prado, Madryt
- Don Sebastian de Morra - 1643-44, 106 x 81 cm, Prado, Madryt
- Dziewczyna kuchenna ze sceną Wieczerzy w Emaus w tle - ok. 1618 cm, 55 x 118 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin
- Ezop - 1640), 179 x 94 cm, Prado, Madryt
- Filip III na koniu - ok. 1631, 300 x 314 cm, Prado, Madryt
- Filip IV - 1623-27, 198 x 101,5 cm, Prado, Madryt
- Filip IV we Frydze - 1644, 135 x 98 cm, Frick Collection, Nowy Jork
- Portret Filipa IV lub W brązie i srebrze - ok. 1631-32, 195 x 110 cm, National Gallery w Londynie
- Francisco Lezcano lub Dziecko z Vallecas - 1643-45, 107 x 83 cm, Prado, Madryt
- Francisco Pacheco - 1619-22, 40 x 36 cm, Prado, Madryt
- Infant Baltazar Carlos z karłem - 1631, 128 x 102 cm, Museum of Fine Arts, Boston
- Infant Baltazar Carlos - ok. 1640, 130,5 x 101 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Juana Pacheco, żona artysty jako Sybilla - ok. 1631, 62 x 50 cm, Prado, Madryt
- Kobieta z igłą lub Szyjąca - 1640, 74 x 60 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Koronacja Matki Boskiej - 1643-44), 176 x 134 cm, Prado, Madryt
- Król Filip IV - 1632, 127,5 x 86 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Królowa Izabela Hiszpańska - 1632, 132 x 101,5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Kuźnia Wulkana - 1630, 223 x 290 cm, Prado, Madryt
- Menip - 1639-41, 179 x 94 cm, Prado, Madryt
- Merkury i Argus - ok. 1659, 127 x 248 cm, Prado, Madryt
- Mulatka - 1620, 55 x 105 cm, Detroit Institute of Arts
- Niepokalane Poczęcie - ok. 1619, 135 x 101,5 cm, National Gallery w Londynie
- Nosiwoda z Sewilli - ok. 1620, 106 x 82 cm, Wellington Museum, Londyn
- Nosiwoda z Sewilli - ok. 1621, 103 x 77 cm, Fondazione Contini Bonacossi, Florencja
- Panny dworskie (Las Meninas) lub Rodzina Filipa IV - 1656, 318 x 276 cm, Prado, Madryt
- Poddanie Bredy lub Lance - 307 x 370 cm, Prado, Madryt
- Pokłon Trzech Króli - 1619), 204 x 126 cm, Prado, Madryt
- Portret Antonii de Ipenarriety z synem don Luisem – ok. 1631, 215 x 110 cm, Prado, Madryt
- Portret błazna Juana Calabazasa - 1637-39, 105,5 x 82,5 cm, Prado, Madryt
- Portret błazna z psem - ok. 1650, 142 x 107 cm, Prado, Madryt
- Portret Cristobala Suareza de Ribery - 1620, 207 x 148 cm, Museo de Bellas Artes, Sewilla
- Portret Don Juana Mateos - ok. 1632, 108,5 x 90 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
- Portret Filipa IV Hiszpańskiego - ok. 1628), 201 x 102 cm, Prado, Madryt
- Portret Filipa IV na koniu - ok. 1635, 126 x 93 cm, Galleria Palatina, Florencja
- Portret Filipa IV na koniu - 1631-36, 303 x 317 cm, Prado, Madryt
- Portret Filipa IV w stroju myśliwskim - ok. 1635, 189 x 124 cm, Prado, Madryt
- Portret Filipa IV w stroju myśliwskim - ok. 1653, 69,3 x 56,5 cm, Prado, Madryt
- Portret Filipa IV w zbroi - ok. 1628, 57 x 44,5 cm, Prado, Madryt
- Portret infantki Małgorzaty - 1659-60, 212 x 147 cm, Prado, Madryt
- Portret infantki Małgorzaty w wieku ośmiu lat - 1659, 127 x 107 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Portret Juana de Pareja - 1649-50, 81,5 x 70 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
- Portret Juana Martineza Montanesa - ok. 1635, 109 x 107 cm, Prado, Madryt
- Portret karła z książką na kolanach - <small. Ok. 1645, 106 x 82,5 cm, Prado, Madryt
- Portret kobiety - 1635, 123,7 x 101,7 cm, Gemaldegalerie, Berlin
- Portret konny królewicza Balatazara Carlosa - 1634-35), 209 x 174 cm, Prado, Madryt
- Portret konny diuka-hrabiego Olivaresa - 1634, 313 x 239 cm, Prado, Madryt
- Portret diuka-hrabiego Olivaresa - 1624, 203 × 106 cm, Museum of Art, Sao Paulo
- Portret diuka-hrabiego Olivaresa - 1638, 67 x 54.5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Portret Luisa de Gongora y Argote - 1622, 50 x 40,5 cm, Museum of Fine Arts, Boston
- Portret Marianny Austriackiej - ok. 1630, 59,5 x 44,5 cm, Prado, Madryt
- Portret Marianny Austriackiej - 1652-53, 321 x 131 cm, Prado, Madryt
- Portret mężczyzny - ok. 1623, 55,5 x 38 cm, Prado, Madryt
- Portret młodego mężczyzny - 1630-31, 89 x 69,5 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
- Portret matki przełożonej Jeronimy de la Fuente - 1620, 162 x 107 cm, Prado, Madryt
- Portret Pabla de Valladolid - ok. 1632, 209 x 123 cm, Prado, Madryt
- Portret papieża Innocentego X - 1650), 140 x 120 cm, Galleria Doria Pamphili, Rzym
- Portret papieża Innocentego X - ok. 1650, 49 x 41 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Prządki (Las hilanderas) lub Historia Arachne - ok. 1659 cm, 222 x 293 cm, Prado, Madryt
- Stara kucharka lub Stara kobieta smażąca jajka - 1618, 99 x 128 cm, National Gallery of Scotland, Edynburg
- Szata Józefa 1630, 233 x 250 cm, Escorial, Madryt
- Śniadanie lub Trzej mężczyźni przy posiłku - ok. 1618, 109 x 102 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Św. Jan na Patmos - ok. 1619, 135 x 102 cm, National Gallery w Londynie
- Św. Paweł Pustelnik i św. Antoni Opat - ok. 1642, 257 x 188 cm, Prado, Madryt
- Trzej muzykanci - ok. 1617, 88 x 111 cm, Gemaldegalerie, Berlin
- Ubiczowany Chrystus kontemplowany przez duszę chrześcijańską - 1626-28, 165 x 206,5 cm, National Gallery w Londynie
- Villa Medici w Rzymie (Dwaj mężczyźni u wejścia do groty) - 1650-51, 44 x 38 cm, Prado, Madryt
- Villa Medici w Rzymie (Pawilon Ariadny) - 1650-51, 48 x 42 cm, Prado, Madryt
- Wenus z lustrem lub Toaleta Wenus - 1651-53), 122 x 177 cm, National Gallery w Londynie
Przypisy
- ↑ Barok, Łódź 1999, s. 58.
- ↑ A. Lewicka-Morawska, Velazquez, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa 1994, s. 217.
- ↑ W. Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 5, Warszawa 2000, s. 133.
- ↑ M. Rzepińska, Siedem wieków malarstwa polskiego, Warszawa 1994, s. 304.
- ↑ Diego Velazquez, Poznań 2008, s. 24.
- ↑ E. de l’Ecotais, Diego Velazquez, Siechnice 1999, s. 31.
[edytuj] Bibliografia
- Jean Babelon, Sztuka hiszpańska, Warszawa: WAiF, 1974.
- Barok, Łódź: Galaktyka, 1999, ISBN 83-87914-03-7
- Stefano Casu, Elena Franchi, Andrea Franci, Wielcy mistrzowie malarstwa europejskiego, Warszawa: Arkady, 2005, ISBN 83-213-4387-2
- Diego Velazquez, Poznań: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy ; 8), ISBN 978-83-7425-494-6
- Anna Dobrzycka, Diego Velazquez, wyd. 2, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, ISBN 83-03-02990-8
- Emmanuelle de l’Ecotais, Diego Velazquez, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 66)
- Götz Eckardt, Diego Valázquez, Warszawa: Arkady ; Berlin: Henschelverlag, 1976 (W Kręgu Sztuki)
- Enrique Lafuente Ferrari, Velázquez - infanci i infantki, Warszawa: Arkady, 1982 (Mała Encyklopedia Sztuki ; 71)
- Rosa Giorgi, Velasquez, Warszawa: HPS, 2006 (Klasycy Sztuki ; 12), ISBN 83-60529-11-6
- Rosa Giorgi, Velázquez, Warszawa: Arkady, 2001 (Geniusze Malarstwa),
- Historia portretu, red. S. Zuffi, Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4235-3
- Anna Lewicka-Morawska, Velazquez, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa: Arkady, 1994, ISBN 83-213-3680-9
- Muzeum Prado. Arcydzieła malarstwa, Warszawa: Arkady, 2011, ISBN 978-83-213-4421-8
- José Ortega y Gasset, Velázquez i Goya, Warszawa: Czytelnik, 1993, ISBN 83-07-02278-9.
- Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 5, Warszawa: Nobilis, 2000 (rozdz. Don Diego), ISBN 83-88455-01-X
- Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. ISBN 978-3-8331-2131-9
- Andras Szekely, Malarstwo hiszpańskie, Warszawa: WAiF, 1974.
- Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000, ISBN 83-213-4135-7
- Andrzej Witko, Tajemnica "Las Meninas", Kraków: Wydawnictwo AA, 2006, ISBN: 83-89368-73-0
- Kazimierz Zawanowski, Velazquez, Warszawa: Arkady, 1963, (Monografie Malarskie)
- Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60688-18-4
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Zobacz też
