Friedrich Paulus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Friedrich Wilhelm Ernst Paulus
Friedrich Paulus (w mundurze generała)
Friedrich Paulus (w mundurze generała)
feldmarszałek
Data i miejsce urodzenia 23 września 1890
Guxhagen
Data i miejsce śmierci 1 lutego 1957
Drezno
Przebieg służby
Lata służby 1910–1943
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Flag of Weimar Republic (war).svg Reichswehra
Balkenkreuz.svg Wehrmacht
Stanowiska dowódca: 6. Armii
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska
operacja "Barbarossa"
operacja "Fall Blau"
bitwa stalingradzka
Odznaczenia
Krzyż Żelazny (1914) I Klasy Krzyż Żelazny (1914) II Klasy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Friedrich Paulus na południu Związku Radzieckiego w styczniu 1942 roku

Friedrich Wilhelm Ernst Paulus (ur. 23 września 1890 w Guxhagen, zm. 1 lutego 1957 w Dreźnie) – niemiecki feldmarszałek. Dowódca przeprowadzonych na dużą skalę strategicznych symulacji działań na froncie wschodnim. Współtwórca operacji "Barbarossa". Dowódca 6. Armii Polowej, która zapisała się na kartach historii, dzięki krwawym bojom w Stalingradzie. Pierwszy niemiecki feldmarszałek, który podczas działań II wojny światowej skapitulował i dał się wziąć do niewoli.

Młodość i okres przed II wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Friedrich Wilhelm Ernst Paulus urodził się 23 września 1890 roku w Breitenau, osiedlu Guxhagen. Mimo że potocznie mówi się o Paulusie jako o szlachcicu dodając przydomek von, jest to błąd historyczny. Był synem biednego i mało znaczącego urzędnika. Gdy był młodzieńcem, nazywano go żartobliwie "lordem". Później, wraz ze szlifami i nader wartościowymi osiągnięciami, zyskał przydomek "majora z seksapilem". Było to związane z faktem, że Paulus świetnie się prezentował, był szarmancki i kurtuazyjny. Dbał o elegancję i higienę (ponoć czasami zmieniał bieliznę osobistą 6 razy dziennie) oraz zwracał szczególną i wyjątkową uwagę na prawidłową postawę ciała, dzięki czemu zawsze poruszał się z gracją. Uważał, iż tylko w ten sposób może choć powierzchownie dorównać swym rówieśnikom z lepszych rodzin[1].

Pomimo trudności finansowych rodziców Paulus uczył się w gimnazjum w Kassel, gdzie w 1909 roku otrzymał świadectwo dojrzałości.

Po nieudanych staraniach o przyjęcie do marynarki, najbardziej elitarnej część armii cesarskiej, młody Paulus zdecydował się na studia uniwersyteckie. Rozpoczął naukę na wydziale prawa na Uniwersytecie Filipa w Marburgu. Uczył się bardzo dobrze i pilnie, gdyż sądził, iż tylko ciężką pracą można osiągnąć dobrą pozycje w hierarchii społecznej. W marcu 1910 roku, skończywszy jeden semestr studiów, wstąpił ochotniczo do 3. badeńskiego pułku piechoty w Rastatt.

W niedługim czasie awansował na stopień chorążego. Wkrótce też został skierowany do szkoły wojskowej w Emgers, by w sierpniu 1911 roku otrzymać stopień podporucznika. Mając 22 lata poślubił wywodzącą się z jednego z najznamienitszych rodów rumuńskich Elenę Rosetti-Solescu, siostrę kolegi z pułku. Jego letnia rezydencja mieściła się w Krośnie Odrzańskim.

Podczas I wojny światowej służył w Niemieckim Korpusie Alpejskim, w którym walczył m.in. na Bałkanach oraz pod Verdun. Osiągnął stopień kapitana. Jego służba miała głównie charakter sztabowy. Paulus zawsze przejawiał do niej największe predyspozycje i zdolności.

Po wojnie, w październiku 1922 roku, odesłano Paulusa do Berlina na specjalny kurs dla oficerów sztabu generalnego, zorganizowany przez Ministerstwo Reichswehry. Później młody oficer przeszedł jeszcze jeden kurs w Wyższej Szkole Technicznej. Po ukończeniu szkoleń w 1924 roku powrócił do służby, lecz nie na długo. W 1929 roku wrócił na uczelnię w okręgu Badenia-Wirtembergia, ale już w roli wykładowcy.

W dwudziestoleciu międzywojennym Paulus dowodził eksperymentalną jednostką pancerną[2]. W 1938 roku został szefem sztabu XVI Korpusu Armijnego generała Heinza Guderiana.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Krótko przed wojną Paulus objął dowództwo nad 4 Gruppenkommando. Podczas ataku III Rzeszy na Polskę został szefem sztabu 10. Armii[2], która 26 października 1939 roku została przemianowana na 6. Armię Polową. Po udanej operacji Fall Weiss Paulus wziął również udział w ataku na Francję i kraje Beneluksu[2].

29 listopada 1940 roku w Berlinie Paulus – wówczas w stopniu generała majora, został promotorem ściśle tajnych, przeprowadzonych na wielką skalę symulacji działań strategicznych na froncie wschodnim[3].

W maju roku następnego awansował i został głównym kwatermistrzem, tj. pierwszym zastępcą szefa wojsk lądowych. Na tym stanowisku przygotowywał i wprowadzał korekty do planu wojny ze Związkiem Radzieckim, zwanym operacją "Barbarossa"[2].

Na ziemiach polskich, krótko przed atakiem na ZSRR, stacjonował prawdopodobnie w Nowej Dębie[4][5][6].

Choć Paulus nie miał doświadczenia w dowodzeniu dużą formacją, wkrótce potem feldmarszałek Walter von Reichenau polecił go na stanowisko dowódcy 6. Armii[2], którym to Paulus nominalnie został w styczniu 1942 roku. Z tą armią Paulus odniósł szereg sukcesów, m.in. w bitwie o Charków w 1942 roku. W sierpniu 1942 roku zdecydowano, iż armia Paulusa zostanie skierowana do walk o zdobycie Stalingradu.

Feldmarsz. Friedrich Paulus udający się do niewoli radzieckiej

Pomimo wielokrotnie ponawianych ataków, miasto nie zostało ostatecznie zdobyte przez Niemców, chociaż zajęli oni ok. 90% terenu miasta. Przeciwnie, z biegiem czasu 6. Armia została okrążona i niemal całkowicie odcięta od zaopatrzenia, które w niewystarczającym stopniu dostarczane było drogą powietrzną. Paulus zdawał sobie sprawę ze złego położenia swoich wojsk i był zwolennikiem wyrwania się z okrążenia, mając równocześnie świadomość, że będzie się to wiązało z utratą znacznej części ciężkiego sprzętu. Oddziały pancerne pod dowództwem gen. Seydlitz-Kurzbacha miały przerwać pierścień okrążenia. Hitler zakazał jednak jakichkolwiek działań odwrotowych, obiecując zaopatrzenie 6. Armii z powietrza, a następnie przywrócenie połączenia z resztą wojsk w wyniku równoczesnego ataku z zewnątrz i wewnątrz kotła.

W bardzo ciężkich zimowych warunkach, przy ostrym mrozie i zamieci śnieżnej próbowano 12 grudnia uderzeniem z zewnątrz przerwać okrążenie przez oddziały pod dowództwem feldmarszałka Ericha von Mansteina. Operacja odsieczy z zewnątrz nosiła kryptonim Wintergewitter (Burza zimowa). Wyrwanie się z okrążenia wojsk w kotle i wyjście odsieczy naprzeciw nosiło kryptonim Donnerschlag (Uderzenie pioruna). Von Manstein odebrał rozkaz Hitlera w ten sposób, iż ma otworzyć korytarz, przez który wydostanie się 6. Armia i przeprowadzona zostanie ewakuacja. Z drugiej strony Paulus dostał rozkazy, które mówiły o utrzymaniu miasta za wszelką cenę. Von Manstein liczył na równoczesne ze swoim uderzenie Paulusa i połączenie obu armii. Jednak Paulus odmawiał rozpoczęcia akcji bez rozkazu Hitlera i padł tym samym ofiarą własnego posłuszeństwa. Rozkazy Hitlera nie nadeszły nigdy. Pomimo lokalnych sukcesów, próby przebicia się przez okrążenie nie powiodły się. W pewnym momencie obie armie dzieliło tylko kilkanaście kilometrów bronionych przez oddziały sowieckie. Cały czas próbowano dostarczać zaopatrzenie drogą powietrzną, lecz wbrew zapewnieniom głównego dowódcy Luftwaffe Hermanna Göringa, nie zdołano tą drogą (głównie z powodu braku lotnisk i dostatecznej liczby samolotów transportowych oraz niezwykle ciężkich warunków atmosferycznych) należycie zaopatrzyć wojska Paulusa. W efekcie brakowało żywności, materiałów pędnych oraz amunicji.

Nieudane próby przerwania blokady, brak właściwego zaopatrzenia oraz potęgujące się bombardowania i ataki wojsk sowieckich, spowodowały, że wojsko Paulusa znalazło się w tragicznym położeniu. Sytuację tę obrazują słowa Paulusa, wypowiedziane do jednego ze swych oficerów[7].

"Ludzie padają z wyczerpania. Od czterech dni już nic nie jedli. Co ja mam powiedzieć jako dowódca armii, gdy żołnierz przychodzi do mnie i mówi: Panie generale, proszę mi dać kromkę chleba. Zjadamy ostatnie konie. Czy kiedykolwiek wyobrażał pan sobie naszych żołnierzy, jak rzucają się na padłego konia, odcinają głowę i wyjadają surowy mózg? Jak możemy walczyć, skoro nasi żołnierze nawet nie mają zimowych mundurów?"

Hitler kategorycznie zakazał jednak kapitulacji i rozkazał bronić miasta, choćby do ostatniego żołnierza. Oprócz obsesyjnego uporu Hitlera, przedłużanie się walk wiązało znaczne siły sowieckie, które nie mogły zostać użyte w działaniach ofensywnych na innych kierunkach. W tym kontekście poświęcenie 6. Armii miało istotne znaczenie strategiczne i prawdopodobnie zapobiegło załamaniu się całego frontu południowego.

Friedrich Paulus przemawiający podczas konferencji prasowej w Berlinie Wschodnim w 1954 roku

W przededniu kapitulacji, tj. 30 stycznia 1943 roku, Paulus został awansowany przez Hitlera do stopnia feldmarszałka. Adolf Hitler liczył na to, że Paulus nie skapituluje i popełni samobójstwo, bowiem od 1871 roku żaden niemiecki feldmarszałek nie dał się żywcem wziąć do niewoli. W mniemaniu Hitlera, samobójstwo Paulusa stanowiłoby symbol nieustępliwości wojsk niemieckich. Gdy dowiedział się o kapitulacji Paulusa i oddaniu się go w ręce sowieckie, Hitler wpadł we wściekłość, mówiąc, że kobieta pozbawiona godności potrafi popełnić samobójstwo, a nie ma do tego odwagi feldmarszałek niemiecki. Równocześnie ogłosił, że do końca wojny nikogo już nie mianuje feldmarszałkiem.

Paulus nie zamierzał odebrać sobie życia i 31 stycznia 1943 roku bezwarunkowo poddał się dowódcy 64. Armii – generałowi Szumiłowowi. Po przesłuchaniach, w marcu tego samego roku, wraz z innymi wyższymi oficerami Wehrmachtu został zesłany do łagru Krasnogorodskij Nr 27.

Po zamachu na Hitlera w lipcu 1944 roku przystąpił pod presją do zorganizowanej w ZSRR antynazistowskiej organizacji Komitet Narodowy Wolne NiemcyNationalkomitee Freies Deutschland – NKFD.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

W 1946 roku Paulus zeznawał jako świadek w Międzynarodowym Trybunale Wojskowym w Norymberdze[8].

Do Niemiec Paulus wrócił z niewoli dopiero w 1953 roku i zgodził się osiąść w NRD. Uczestniczył w tworzeniu wojsk lądowych Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

Po wielomiesięcznej chorobie zmarł w 1957 roku w Dreźnie.

Przypisy

  1. Friedrich Wilhelm Ernst Paulus. W: Konflikty.pl [on-line]. [dostęp 2008-03-08].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyklopedia II wojny światowej nr 29: Walki o Stalingrad. Klęska 6. Armii. Oxford Educational sp. z o.o., 2007, s. 521. ISBN 978-83-252-0004-6.
  3. Wiktor Suworow: Cień Zwycięstwa. Poznań: Wydawnictwo Rebis, 2007. ISBN 83-7301-953-7.
  4. Sobieniewska-Pyłka, Katarzyna: Na poligonie w Nowej Dębie był... Stalingrad (pol.). echodnia.eu, 2009-09-25. [dostęp 2009-10-17].
  5. Rys historyczny (pol.). nowadeba.pl. [dostęp 2009-11-15].
  6. Ewa Serwańska: Z dębem w herbie. Warszawa: Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA, 1978.
  7. Bogusław Wołoszański: Tajna Wojna Hitlera. Warszawa: Wydawnictwo Wołoszański, 1997. ISBN 83-904972-2-0.
  8. Friedrich Paulus : Nazi Germany (ang.). spartacus.schoolnet.co.uk. [dostęp 2009-11-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]