Geografia Portugalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa Portugalii

Portugalia jest krajem leżącym w Europie Południowej na Półwyspie Iberyjskim. Ten niewielki kraj, charakteryzujący się wyżynno-górzystym krajobrazem, leży w strefie klimatu podzwrotnikowego. Portugalia należy do wysoko rozwiniętych państw świata, jest członkiem NATO i Unii Europejskiej.

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia –

  • całkowita: 92 391 km²
  • ląd: 91 951 km²
  • woda: 440 km²
Mapa satelitarna Portugalii

Skrajne punkty: północny 42°09'N. południowy 36°57'N, zachodni 9°29'W, wschodni 6°11'W. Rozciągłość południkowa wynosi 570 km, równoleżnikowa 240 km. Kraj kształtem zbliżony do prostokąta jest długi także na 570 km, lecz jego przeciętna szerokość wynosi 180 km.

Granice – Portugalia graniczy jedynie z Hiszpanią, zajmującą większą część Półwyspu Iberyjskiego. Długość granicy z Hiszpanią wynosi 1232 km.

Linia brzegowa – 1792 km to łączna długość biorąc pod uwagę wyspy: Azory i Maderę, które leżą poza kontynentalną częścią Europy. Długość wybrzeża samej Portugalii wynosi 832 km.

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Większość powierzchni kraju zajmują wyżyny i góry. Góry i wyżyny Mesety Iberyjskiej stanowią około 70% powierzchni kraju. Na północ od doliny Tagu ciągną się pochodzący z paleozoiku zrębowy masyw odcięty od zachodu wyraźną linią uskokową. Góry te stanową część hiszpańskich Gór Kastylijskich i Kantabryjskich. Głównym masywem jest tam Serra da Estrêla, których średnia wysokość wynosi 1500 m n.p.m. a najwyższym szczytem jest Estrêla o wysokości 1991 m n.p.m. jest to też najwyższych szczyt kraju. Góry na północy Portugalii zbudowane są głównie ze zwietrzałych skał magmowych (granit), a także ze skał metamorficznych (gnejs i kwarcyt. Pasma górskie na północ od Tagu charakteryzują się rzeźbą erozyjną i są silnie rozcięte przez doliny rzek. Do pozostałych masywów należą Serra do Larouco (1525 m n.p.m.), Serra do Marão (1415 m n.p.m.).

Obszary leżące na południe od rzeki Tag są terenami znacznie niższymi. Występuje tam krajobraz nizinny, ale i też wyżynny, Średnia wysokość tych obszarów waha się od 300 do 600 m n.p.m. Na południe od rzeki Tag leży Wyżyna Alentejo. Obszar ten stanowi pomost do hiszpańskiej Estremadury. Wyżyna jest zbudowana ze skał trzeciorzędowych, wśród których występują magmowe skały wylewne, będące świadectwem intensywnej działalności wulkanicznej. Im dalej na wschód, tym większe znaczenie mają starsze skały metamorficzne (np. marmury) i osadowe. Cały obszar jest poprzecinany siecią uskoków tektonicznych i aktywny sejsmicznie. Najbardziej na południe wysunięty zakątek Portugalii stanowią niskie góry i wyżyna Algarve zbudowana z łupków paleozoicznych. Tereny te wznoszą się średnie do 500 m n.p.m. Serra de Monchique (Fóia – wysokość 902 m n.p.m.) jest stromo opadającym ku wąskiej nizinie nadmorskie obszarem zbudowany z twardych sjenitów.

Niziny stanowią niewielką część terytorium Portugalii. Występują jedynie w pasie nadbrzeżnym oraz w dolnych odcinkach kilku większych dolin rzecznych. Na południe od ujścia Douro, u stóp progu mesety leży zbudowana głównie z plioceńskich piasków Nizina Środkowoportugalska.

Wybrzeże w południowej części klifowe, na pozostałym terenie pokryte wydmami i lagunami. Linia brzegowa jest słabo rozwinięta z niewielką liczbą zatok (największa Setúbal). Ujścia rzek są silnie zamulanymi limanami.

Wybrzeże w południowej Portugalii

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Cała Portugalia leży w strefie klimatu podzwrotnikowego. Północna część kraju cechuje się wilgotnym, oceanicznym klimatem, gdzie występują duże opady, niewielkie dobowe wahania temperatur i brak ekstremów termicznych. Południowa część kraju będąca pod wpływem suchego i zimnego Prądu Kanaryjskiego cechuje się klimatem śródziemnomorskim.

Izotermy mają przebieg równoleżnikowy, temperatury maleją w kierunku północnym, zwłaszcza że obszary na północy kraju są wyżej położone od regionów południowym. Ponadto zaobserwować można spadek temperatur zimowych w kierunku wschodnim, czyli w głąb Półwyspu Iberyjskiego, co wiąże się z niewielkim wpływem klimatu kontynentalnego. Różnice wschód-zachód są jednak minimalne. Zimą na północy kraju jest chłodno, ale ujemne temperatury nie występują. Średnia wartości wynoszą 8-10 °C. Lata nie są zbyt ciepłe, a ich przebieg zwłaszcza nad samym oceanem można porównać do naszego klimatu w Polsce, choć generalnie jest nieco cieplej. Średnia temperatura wynosi 22°. Dni upalne prawie nie występują. Na południe jest ciepłe i przebieg roczny ma typowe cechy klimatu śródziemnomorskiego. Zimą średnie wartości wynoszą 11-12 °C zaś latem średnio jest od 24 do 27 °C. Występują dni z upałami, kiedy na południową Portugalię docierają suche i gorące masy powietrza znad zachodniej Afryki.

Ilość opadów na północy jest większa niż na południu co wiąże się nie tylko z samą rzeźbą terenu, ale i z większym wpływem mas powietrza polarnomorskiego docierającą zwłaszcza zimą z północnego Atlantyku. Opady roczne wynoszą 914 mm, ale w górach są wyższe i dochodzą do 1500 mm. Na południu jest bardziej suchą, ale wartości opadowe i tak są dość duże. Średnia roczna opadowa wynosi tam 500 mm. Opady na południu kraju występują głównie okresie zimowym, często pod postacią silnych ulew. Opady występują wyłącznie pod postacią deszczu, śnieg jeśli pada to tylko wysoko w górach Serra da Estrêla w okresie zimowym. Zdarzają się jednak anomalia termiczne i opady śniegu występują nawet w nisko położonej Lizbonie. Średnia wilgotność jest duża i wynosi od 60% latem do 80% zimą.

Rzeka Tag w dolinie górskiej

Wody[edytuj | edytuj kod]

Portugalia w całości leży w zlewisku Oceanu Atlantyckiego. Sieć rzeczna kraju jest dobrze rozwinięta, a większość rzek ( poza tymi płynącymi na południu kraju) jest zasobna w wodę. Większość rzek płynie ze wschodu na zachód, a wyjątek stanowią dopływy płynące dolinami górskimi jak np. Tâmega czy Tue, które płyną z kierunków północnych i uchodzą do Duero. Duże rzeki Półwyspu. Iberyjskiego płyną w dolnym biegu przez terytorium Portugalii i uchodzą szerokimi estuariami.

W dolnym biegu większe rzeki są żeglowne. Głównymi rzekami Portugalii są: na północy Miño (portugalskie Minho, graniczna z Hiszpanią) oraz Duero (portugalskie Douro, długość w granicach Portugalii 322 km), w środkowej części Tag (202 km), na południu Gwadiana (częściowo graniczna z Hiszpanią, uchodzi do Zat. Kadyksu); w całości na obszarze Portugalii: Mondego (220 km), Sorraia, Sado, Mira.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na północy kraju występują głównie gleby brunatne powstały pod lasami liściastymi, gleby te występują także w środkowej części kraju. Obszary górskie pokryte są glebami kamienistymi. Na południu kraju występują gleby cynamonowe oraz terra-rosa, które są śródziemnomorskimi glebami brunatnymi. Doliny rzek wypełniają żyzne mady.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Naturalne zbiorowiska roślinne tworzą lasy, które zajmują 41% powierzchni kraju. Lasy najlepiej są zachowane w górach na północy kraju. Przeważa tam roślinność typu atlantyckiego z dużym udziałem lasów dębowych, poza dębami rosną buki i sosny. W niższych partiach gór rosną także gaje oliwne Na południu kraju roślinność jest typowa dla obszarów klimatu śródziemnomorskiego. Z formacji leśnych przeważają dęby (głównie ostrolistne), gdzie rośnie odporny na suszę dąb korkowy. Ponadto występują duże plantacje eukaliptusa. Region Algarve słynie z gajów chleba świętojańskiego, drzew migdałowych i figowych Na południu kraju duży udział ma roślinność twardolistna – makia, które zajęła miejsce wyciętych lasów. Na wybrzeżu rosną sosny nadmorskie.

Roślinność w górach Portugalii

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Portugalia należy do regionu śródziemnomorskiego. Fauna została w znacznym stopniu przetrzebiona. Świat kręgowców zdominowany jest przez ptactwo. Oprócz dużej ilości gatunków lęgowych spotyka się wiele gatunków przelatujących z północy na okres zimowy. Dużą część ptaków stanowią gatunki wypoczywające podczas migracji, jako że Portugalia jest krajem leżącym na trasie przelotów. Duże ssaki najbardziej rozpowszechnione są w centrum i na południu kraju. Występują stada jeleni, saren i dzików. W górzystych rejonach w północno-wschodniej części kraju żyje nieliczna populacja wilków. Do drapieżników należą spokrewnioy z rysiem pardel i afrykańska żeneta. Często spotykane są w południowej części Portugalii gady, szczególnie jaszczurki i kameleony.

Portugalia jest 126. krajem na świecie pod względem liczby gniazdujących gatunków ptaków. W ujęciu Portugalii także jako jej podległym administracyjnie obszarom – liczy ona pięć endemicznych gatunków ptaków. Są to ptaki z Maderygołąb maderski (Columba trocaz), petrel maderski (Pterodroma madeira), zniczek maderski (Regulus madeirensis) oraz z Azorów: nawałnik azorski (Hydrobates monteiroi) i gil azorski (Pyrrhula murina)[1].

Przypisy

  1. Country profile: Portugal. BirdLife Data Zone. [dostęp 29 września 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. Wydawnictwo OPRES, Kraków 1998, ISBN 83-85909-36-2

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]