Geografia Bułgarii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa Bułgarii

Bułgariapaństwo położone w południowej Europie nad Morzem Czarnym, w południowo-wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego. Od północy graniczy z Rumunią, od zachodu z Serbią i Macedonią, od południa z Grecją i Turcją. Stolicą Bułgarii jest Sofia (1,1 mln mieszkańców). Inne większe miasta to Płowdiw, Warna, Burgas, Ruse, Stara Zagora, Plewen i Wraca.

LocationBulgaria.svg

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

  • powierzchnia całkowita: 110 910 km²
    • lądowa: 110 550 km²
    • wodna: 360 km²

Skrajne punkty:

  • najniższy punkt: Morze Czarne 0 m
  • najwyższy punkt: Musała 2925 m
  • całkowita granica lądowa: 1808 km
  • północny 44°12'N, południowy 41°14'N, zachodni 22°21'E, wschodni 28°36'E. Rozciągłość południkowa wynosi 330 km, a równoleżnikowa 510 km.

Bułgaria graniczy z następującymi państwami:

Linia brzegowa 378 km.

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Mapa topograficzna Bułgarii
Strandża, Bułgaria

Bułgaria cechuje się urozmaiconą rzeźbą terenu. W jej krajobrazie przeważają obszary górzyste, które zajmują 60% powierzchni kraju. Charakterystyczny jest pasowy, równoleżnikowy układ jednostek orograficznych. Średnia wysokość nad poziomem morza wynosi 470 m. Na północy Bułgarii rozciąga się Równina Naddunajska, która nazywana jest także Niziną Naddunajską. Jej obszar ku wschodowi i południu przechodzi w obszary wyżynne: Łudogorie i Dobrudżę. Równina Naddunajska zbudowana jest ze skał fliszowych i wierzchnia warstwa to piaski, gliny i żwiry. Na południe od Niziny Naddunajskiej rozciąga się Wyżyna Północnobułgarska, która łagodnie podnosi się i przechodzi w łańcuch Bałkanów (Stara Płanina). Bałkany tworzą główny trzon orograficzny, który jest formacją wieku alpejskiego. Na terytorium Bułgarii znajdują się trzy części Bałkanów. Bałkany Zachodnie zbudowane są w zachodniej części z porfirów, andezytów i łupków, a na wschodzie, głównie z wapieni. Bałkany Środkowe zbudowane są z łupków krystalicznych i wapieni. Tam też wznosi się najwyższy szczyt Bałkanów - Botew o wysokości 2 376 m n.p.m. Bałkany Wschodnie stanowią najniższą część bułgarskich Bałkan. Obszar ten tworzą skały fliszowe. Od strony południowej Bałkany opadają stromo i przechodzą w rozległe obniżenie tektoniczne. W obrębie owego obniżenia można wyróżnić trzy regiony - pasy: kotliny północne, średnio wysokie góry Srednej Gory i kotliny południowe, gdzie znajduje się rozległa Nizina Górnotracka, pokryta osadami rzecznymi. Nizinę tę od zachodu i południa otaczają Rodopy, zbudowane ze starych skał krystalicznych, w skład których wchodzą głównie granity. Na zachodów od Rodopów (południowo-zachodnia część kraju) wznoszą się najwyższe w Bułgarii zwarte masywy Riły. Najwyższym szczytem kraju jest wnosząca się właśnie tam Musała o wysokości 2 925 m n.p.m. W wyższych partiach gór występuje rzeźba polodowcowa z licznymi jeziorami i morenami. W rejonie zachodniej granicy kraju wznosi się kilka zrębowych masywów, których najwyższym szczytem jest Osogowska Płanina o wysokości 2 252 m n.p.m.

Największe góry w Bułgarii:

Góra Wysokość
(m n.p.m.)
Pasmo górskie
Musała 2925 m Riła
Wichren 2915 m Pirin
Botew 2376 m Stara Płanina

Na 23% powierzchni kraju występują skały węglanowe. W nich natomiast znajdują się jaskinie, łącznie jest ich około 5,5 tysiąca. Najgłębsza z nich, Rajčowa Dupka, ma 387 m. 62 jaskinie mają ponad kilometr długości, z czego najdłuższa jest Duhlata (17,6 km), znajdująca się w masywie Witoszy[1].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Bułgarii jest umiarkowany ciepły, kontynentalny, suchy, nad morzem podzwrotnikowy, wilgotniejszy. W górach występuje piętrowość klimatyczna[2].

Temperatura[edytuj | edytuj kod]

Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi od -6 °C (w terenach górskich) do 6 °C (południowa część wybrzeża)[3], w lipcu odpowiednio od 13 °C (Czarny Wierch), 33 °C (Rodopy)[3] Dużą rolę odgrywają bariery orograficzne.

Opady[edytuj | edytuj kod]

Średnia suma roczna opadów od 450 mm na północy, do 1 200 mm w terenach górskich. Nad morzem opady wynoszą od 400 do 600 mm rocznie. Zasadniczo opady występują głównie w okresie zimowym, wraz z nastaniem lata deszcze zanikają, szczególnie na południu kraju i nad morzem. W okresie letnim występują okresy suszy trwającej średnio dwa do trzech miesięcy.

Zachmurzenie[edytuj | edytuj kod]

Zachmurzenie na ternie Bułgarii jest większe niż w pozostałych państwach bałkańskich. W rejonie Sofii mgły zalegają średnio przez 11 dni w miesiącu. Najmniejsze nasłonecznienie notowane jest w grudniu[2].

Wody[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rzeki Bułgarii.
Siedem rilskich jezior

Stara Płanina dzieli Bułgarię na zlewiska Morza Czarnego i Morza Egejskiego. W zlewisku czarnomorskim najdłuższą rzeką jest Dunaj (długość 471 km w granicach Bułgarii), który jest rzeką graniczną z Rumunią, wraz z dopływami: Łom, Ogosta, Iskyr (jest najdłuższą rzeką Bułgarii płynącą w całości w jej granicach), Osym, Jantra. Ponadto największe rzeki zlewiska Morza Egejskiego to Marica z Tundżą i Ardą, Kamczija, Struma oraz Mesta. Rzeki wyzyskiwane są głównie do nawadniania i produkcji energii elektrycznej. Jeziora są nieliczne i niewielkie, największe, typu lagunowego, występują głównie wzdłuż wybrzeża. W górach Pirin i Riła znajduje się około 260 jezior pochodzenia polodowcowego. W Starej Płaninie znajduje się największy wodospad w Bułgarii i zarazem największy w całych BałkanachRajsko Pryskało.


Gleby[edytuj | edytuj kod]

Gleby Bułgarii są bardzo urodzajne. 30% powierzchni kraju zajmują czarnoziemy, a 29% gleby kasztanowe, kolejne 29% to szare i brunatne gleby leśne, 7% powierzchni kraju to gleby aluwialne, zaś resztę powierzchni kraju zajmują gleby bagienne i górskie. Najbardziej urodzajna jest Nizina Naddunajska, gdzie właśnie tam występują czarnoziemy leżące na lessach. Lepsze gleby znajdują się również w południowej części kraju jednakże w dolinie Tundzhy występują gleby słone (sołońca i sołączaki)[4]

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Lasy pokrywają ok. 35% powierzchni kraju, do wysokości 700–1000 m występują głównie lasy dębowe, do 1 700–1 800 m – lasy bukowe i bukowo-jodłowe, w najwyższych piętrach gór do 2 000–2 300 m – lasy świerkowe, kosodrzewina i hale górskie. Na obszarach wyżynnych i nizinnych – zarośla krzewów zrzucających liście na zimę oraz zbiorowiska roślinności stepowej w rejonie Dobrudży.

Na północy kraju występują zwierzęta typowe dla Europy Środkowej, jak na przykład niedźwiedzie, jelenie, dziki i wiele innych. Na południu kraju żyją gatunki regionu śródziemnomorskiego, do których należą jadowite pająki, żółwie greckie, pelikany (pelikan różowy Pelecanus onocrotalus i pelikan kędzierzawy P. crispus[5]), a poza nimi 16 gatunków węży (m. in. malpolon, ślepucha robakowata i zaskroniec rybołów) i żaby[1]). W wodach przybrzeżnych Morza Czarnego i w rzekach żyje ponad 200 gatunków ryb.

Około 170 gatunków roślin i 57 gatunków ślimaków jest endemicznymi dla Bułgarii. Brak endemicznych gatunków ptaków. Wśród ryb jedynie w Bułgarii występują Cobitis rhodopensis (piskorzowate), Gobio kovatschevi oraz Alburnus mandrensis (karpiowate). Unikatowy dla tego państwa jest motyl Erebia orientalis i pasikonik Erebia orientalis. Z endemicznych chrząszczy wymienić można Paralovricia beroni, Pheggomisetes buresi (Carabidae), Rhodopaea angelovi (Chrysomelidae), Athous bulgaricus (Eletaridae), Pilemia serriventris oraz Xylosteus bartoni (Cerambycidae). Jedynymi znanymi endemicznymi gatunkami pająków są Eurocoelotes jurinitschi i kosarz Paralola buresi[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Bułgaria. W: wielu autorów: Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata. T. 2. Europa Południowa. Polskie Wydawnictwo Naukowe, 2006, s. 86-95. ISBN 978-83-0114917-8.
  2. 2,0 2,1 Danuta Martyn: Klimat kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 119.
  3. 3,0 3,1 Danuta Martyn: Klimat kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 121.
  4. Bohdan Dobrzański: Zarys Geografii Gleb. Warszawa: PWN, 1966, s. 90.
  5. Denis Lepage: Światowy wykaz ptaków. Bułgaria. AviBase. Światowa baza danych o ptakach. [dostęp 23 września 2013].
  6. Animals and Plants Unique to Bulgaria. Living National Treasures, 2012. [dostęp 23 września 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]