Geografia Gruzji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Gruzja jest niewielkim państwem położonym w zachodniej części Zakaukazia nad Morzem Czarnym, między łańcuchami Małego i Wielkiego Kaukazu. W erze komunistycznych rządów Rosji, Gruzja znajdowała się pod wpływem Związku Radzieckiego tak jak np. Kazachstan czy Uzbekistan. Obecnie w wyniku następstw konfliktu gruzińsko-rosyjskiego, kraj ten wystąpił ze Wspólnoty Niepodległych Państw.

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia - 69 700 km² (całkowita wraz ze zbuntowanymi republikami Osetią i Abchazją).

Skrajne punkty - północny 43°30'N, południowy 41°20'N, zachodni 40°00'E, wschodni 46°40'E. Rozciągłość równoleżnikowa Gruzji wynosi około 400 km, a południkowa około 170 km.

Gruzja graniczy z następującymi państwami:

Długość linii brzegowej wynosi 310 km.

Gruzja widziana z kosmosu.

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Gruzja jest państwem górzystym, gdzie tereny górskie zajmują dwie trzecie powierzchni kraju. Całą północną część kraju zajmują góry Wielkiego Kaukazu, gdzie wznosi się najwyższy szczyt kraju - Szchara o wysokości 5193 m n.p.m. Łańcuch tych gór został ostatecznie sfałdowany w epoce trzeciorzędu, w czasie fałdowań alpejskich. W czwartorzędzie w wyniku ruchów pionowych skorupy ziemskiej, utworzyły się uskoki i zręby. Góry zbudowane są ze skał krystalicznych, głównie osadowych. Wielki Kaukaz tworzą skały pochodzące z jury i kredy, głównie wapienie i dolomity, gdzie utworzyły się liczne jaskinie.

Mały Kaukaz na południu, to masyw znacznie niższy od tego na północy. Jego najwyższy szczyt - Mepisckaro wznosi się na 2 850 m n.p.m. Góry te zbudowane są wapieni kredowych, fliszu paleogeńskiego oraz ze starych skał wulkanicznych. Mały Kaukaz został wypiętrzony i sfałdowany w okresie środkowego trzeciorzędu. Góry uległy zrównaniu, a następnie ruchy pionowe pod koniec pliocenu i w plejstocenie ponownie wydźwignęły górotwór, przyczyniając się do utworzenia potężnych zrębów.

Góry Wielkiego i Małego Kaukazu oddziela ciągnący się równoleżnikowo pas tektonicznych obniżeń śródgórskich, który składa się z kilku części. Na zachodzie leży aluwialna Nizina Kolchidzka, dalej na wschód wznosi się Płaskowyż Imerecki, a na końcu wulkaniczny Płaskowyż Południowogruziński. W skład tego płaskowyżu wchodzą: Płaskowyż Jorski i Płaskowyż Dżawachecki. Tereny te położone są na wysokości od 2 500 do 3 000 m n.p.m. Gruzja jest krajem nawiedzanym przez trzęsienia ziemi.

Kaukaz Wysoki z najwyższym w tle szczytem kraju - Szchara.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Gruzja leży w strefie klimatu podzwrotnikowego silnie zróżnicowanego z powodu urozmaiconej rzeźby terenu. Przez grzbiet Wielkiego Kaukazu przebiega granica dwóch stref klimatycznych: umiarkowanej ciepłej i podzwrotnikowej w której znajduje się właśnie Gruzja. Występuje piętrowość klimatyczna, co oznacza, że temperatury, a tym samym przebieg pór roku w górach jest inny niż w dolinach.

W zachodniej część Gruzji średnie wartości termiczne w styczniu wynoszą około 4 °C, w lipcu zaś około 26 °C. Wraz ze wzrostem wysokości temperatury spadają. Na terenach górzystych na wysokości 2 000 m n.p.m. w styczniu jest mroźno, średnio -8 °C. Okres letni w górach jest chłodny, a średnia temperatura lipca oscyluje w granicach 13-15 °C. Wschodnia Gruzja reprezentuje bardziej kontynentalny rozkład temperatur. Zimy we wschodniej Gruzji są dość surowe, zwłaszcza w górach, latem jest gorąco. W dolinach średnie wartości dochodzą do 30 °C. W górach jest oczywiście chłodno, podobnie jak w zachodniej części kraju.

Ilość opadów maleje w kierunku wschodnim, co wiąże się z kontynentalizmem. Na wybrzeżu w wyniku działania oceanicznych mas powietrza liczba dni deszczowych jest duża, a średnia wartość opadowa wynosi 2 000 mm a miejscami (nadmorskie stoki Gór Mescheckich) nawet do 3 000 mm Całkiem inaczej jest na wschodzie kraju, gdzie opady wahają się od 400 do 700 mm rocznie.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna jest gęsta co wiąże się nie tylko z opadami, ale i ukształtowaniem terenu. Gruzja leży na obszarze dwóch zlewisk: Morza Czarnego na zachodzie i Kaspijskiego na wschodzie. Na zachodzie największe rzeki to Rioni, Inguri i Kodori. Na wschodzie główną rzeką kraju jest Kura, która wraz z Alazani i innymi dopływami uchodzi do Morza Kaspijskiego. Rzeka ta wyznacza ponadto geograficzną granicą Azji i Europy, Kura wypływa z Wyżyny Armeńskiej w północno-wschodnie Turcji.

W Gruzji znajduje się niewiele jezior, są one głównie pochodzenia polodowcowego i krasowego. Większość jezior znajduje się w Wielkim Kaukazie, a największym jeziorem Gruzji jest Parawani o powierzchni 37 km2. Najwyższe części Wielkiego Kaukazu są pokryte wiecznym śniegiem i lodem. Najdłuższym lodowcem w kraju jest Lekziri, mający długość 13,5 km, pod względem powierzchni, największy lodowiec to - Twiberi o powierzchni 43,1 km2.

Zabudowa miejska w jednej dolin w Gruzji.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na Nizinie Kolchidzkiej dominują żółtoziemy i czerwonoziemy (ferrasole). W górach występują brunatne gleby kambisole i gleby litogeniczne. W wyższych partiach gór gleby są ubogie, słabo wykształcone - rankery. We wschodniej część kraju, gdzie powszechne są skały wapienne, najczęściej występującymi odmianami gleb są rędziny.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Nizinę Kolchidzką i obszary najniżej położone porastają wielogatunkowe lasy liściaste z wiecznie zielonym podszyciem. W lesie tym można spotkać relikty z okresu trzeciorzędowego do których należą podzwrotnikowe drzewa i krzewy. Większość dzisiejszych lasów Gruzji jest mocno zdegradowanych. W górach rosną lasy bukowe, a wyżej nad nimi lasy jodłowo-świerkowe, gdzie rośnie min. jodła kaukaska i świerk kaukaski. Lasy w Gruzji zajmują około jednej trzeciej powierzchni kraju. Niektóre tereny Niziny Kolchidzkiej są zabagnione. Obszary wysokogórskie porastają zarośla różaneczników Rhododendron caucasicum, roślinność subalpejska i alpejska. do tej roślinności należą m.in łąki i skały porośnięte mchem i porostami. We wschodniej części kraju występuje roślinność kserofityczna – półpustynne obszary piołunowe, stepy ostnicowe. W górach na wschodzie rosną suche lasy dębowo-grabowe, którym towarzyszą wtórne zarośla szyblaku.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Fauna górskich obszarów Gruzji reprezentowana jest przed gatunki zwierząt Regionu Europejskiego, spotykane są jednak też zwierzęta charakterystyczne dla obszarów śródziemnomorskich. Na terenach nisko położonych występuje niedźwiedź brunatny, ryś, jeleń i dzik. na obszarach wysoko położonych żyją kozice, koziorożce kaukaskie i ptaki drapieżne do których należą sępy i orły. Gady, a zwłaszcza płazy są w Gruzji nieliczne.

W Gruzji istnieje 17 rezerwatów przyrody (głównie leśnych), m.in.: Bordżomski (18 tys. ha, utworzony 1935 roku), Kolchidzki (w pobliżu miasta Poti z reliktowym jeziorem Paliastomi), Sataplia (jaskinie krasowe), Rica, Bordżomsko-Charagaulski Park Narodowy o powierzchni 760 tys. ha, Tbiliski Park Narodowy o powierzchni 19,4 tys. ha. Ochronie podlega 2,7% powierzchni kraju.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Geograficzna Świata: Azja. Wydawnictwo OPRES Kraków 1998 ISBN 83-85909-37-0

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]