Jan Sobiepan Zamoyski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy podczaszego wielkiego koronnego. Zobacz też: Jan Zamoyski (ujednoznacznienie).
Jan Sobiepan Zamoyski
Jan Sobiepan Zamoyski
Jan Sobiepan Zamoyski
Jelita
Jelita
Data urodzenia 9 kwietnia 1627
Miejsce urodzenia Zamość
Data śmierci 7 kwietnia 1665
Miejsce śmierci Zamość
Rodzina Zamoyski
Rodzice Tomasz Zamoyski
Katarzyna Ostrogska
Małżeństwo Maria Kazimiera d`Arquien
Dzieci Ludwika Maria
Katarzyna Barbara

Jan Sobiepan Zamoyski herbu Jelita (ur. w 9 kwietnia 1627 w Zamościu – zm. 7 kwietnia 1665 tamże), III Ordynat zamojski, wojewoda sandomierski od 1659, wojewoda kijowski od 1658, podczaszy wielki koronny od 1655, krajczy wielki koronny od 1653, generał ziem podolskich od 1637, starosta kałuski i rostocki.

Był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z województwa krakowskiego w 1648 roku[1].

W 1655 r., z nadejściem potopu szwedzkiego, w przeciwieństwie do większości szlachty, zachował wierność królowi Janowi Kazimierzowi. Był uczestnikiem konfederacji tyszowieckiej w 1655 roku[2]. W 1656 r. dowodził skuteczną obroną Zamościa przed Szwedami. W czasie bitwy pod Warką w 1656 r. dowodził – freikompanią dragońską (chorągwią lekkiej jazdy) – 300 koni i chorągwią husarską – 137 koni.

3 marca 1658 poślubił w Warszawie Marię Kazimierę d`Arquien, późniejszą żonę króla Jana III Sobieskiego. Miał z nią czworo dzieci, wszystkie zmarłe w dzieciństwie:

  • Ludwikę Marię (ur. kwiecień 1659 – zm. maj 1659),
  • dziecko urodzone martwe (styczeń 1660),
  • Katarzynę Barbarę (4/5 grudnia 1660 – grudzień 1662),
  • córkę (ur. i zm. 1664).

Przydomek "Sobiepan" oznacza, iż Jan Zamoyski cenił sobie niezależność; nie znosił, gdy ktoś narzucał mu własną wolę czy zasady postępowania. Można powiedzieć, że był panem dla samego siebie. Przydomek ten rozpowszechnił Henryk Sienkiewicz w swoim Potopie, którego Zamoyski jest bohaterem. Prywatnie miał skłonności do nadużywania alkoholu i kobieciarstwa, uznawany był też za osobę bez poważniejszych ambicji politycznych, posiadał jednak ogromną fortunę oraz z powodzeniem dowodził na polu walki.[potrzebne źródło]

Ponieważ Jan nie pozostawił żadnych potomków po jego śmierci wybuchła zażarta walka o prawo do wielkiej Ordynacji Zamojskiej. O przejęcie spuścizny po Zamoyskich walczyła wdowa po Janie, Maria Kazimiera d'Arquien, primo voto Zamoyska, secundo Sobieska, a także siostra zmarłego, Gryzelda z Zamoyskich Wiśniowiecka, która chciała przekazać ordynację swemu jedynemu synowi, późniejszemu królowi Michałowi Korybutowi. Początkowo dobra zajęła Gryzelda, a po jej śmierci Stanisław Koniecpolski (siostrzeniec Gryzeldy). Ostateczną jednak walkę wygrała młodsza linia Zamoyskich, której ordynację przekazano na mocy wyroku sejmowego w 1676.

Przypisy

  1. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 99.
  2. Adam Kersten, Z badań nad konfederacją tyszowiecką, w: Rocznik Lubelski, t. I, 1958, s. 116.