Jan Sobiepan Zamoyski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy podczaszego wielkiego koronnego. Zobacz też: Jan Zamoyski (ujednoznacznienie).
Jan Sobiepan Zamoyski
Jan Sobiepan Zamoyski
Jan Sobiepan Zamoyski
Jelita
Jelita
Data urodzenia 9 kwietnia 1627
Miejsce urodzenia Zamość
Data śmierci 7 kwietnia 1665
Miejsce śmierci Zamość
Rodzina Zamoyski
Rodzice Tomasz Zamoyski
Katarzyna Ostrogska
Małżeństwo Maria Kazimiera d`Arquien
Dzieci Ludwika Maria Zamoyska
Katarzyna Barbara Zamoyska

Jan Sobiepan Zamoyski herbu Jelita (ur. w 9 kwietnia 1627 w Zamościu – zm. 7 kwietnia 1665 tamże) – III Ordynat zamojski, wojewoda sandomierski od 1659, wojewoda kijowski od 1658, podczaszy wielki koronny od 1655, krajczy wielki koronny od 1653, generał ziem podolskich od 1637, starosta kałuski i rostocki.

Był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z województwa krakowskiego w 1648 roku[1].

W 1655 r., z nadejściem potopu szwedzkiego, w przeciwieństwie do większości szlachty, zachował wierność królowi Janowi Kazimierzowi. Był uczestnikiem konfederacji tyszowieckiej w 1655 roku[2]. W 1656 r. dowodził skuteczną obroną Zamościa przed Szwedami. W czasie bitwy pod Warką w 1656 r. dowodził – freikompanią dragońską (chorągwią lekkiej jazdy) – 300 koni i chorągwią husarską – 137 koni.

3 marca 1658 poślubił w Warszawie Marię Kazimierę d`Arquien, późniejszą żonę króla Jana III Sobieskiego. Miał z nią czworo dzieci, wszystkie zmarłe w dzieciństwie:

  • Ludwikę Marię (ur. kwiecień 1659 – zm. maj 1659),
  • dziecko urodzone martwe (styczeń 1660),
  • Katarzynę Barbarę (4/5 grudnia 1660 – grudzień 1662),
  • córkę (ur. i zm. 1664).

Przydomek "Sobiepan" oznacza, iż Jan Zamoyski cenił sobie niezależność; nie znosił, gdy ktoś narzucał mu własną wolę czy zasady postępowania. Można powiedzieć, że był panem dla samego siebie. Przydomek ten rozpowszechnił Henryk Sienkiewicz w swoim Potopie, którego jednym z bohaterów jest Zamoyski. Prywatnie miał skłonności do nadużywania alkoholu i kobieciarstwa, uznawany był też za osobę bez poważniejszych ambicji politycznych, posiadał jednak ogromną fortunę oraz z powodzeniem dowodził na polu walki[3].

Ponieważ Jan nie pozostawił żadnych potomków po jego śmierci wybuchła zażarta walka o prawo do wielkiej Ordynacji Zamojskiej. O przejęcie spuścizny po Zamoyskich walczyła wdowa po Janie, Maria Kazimiera d'Arquien, primo voto Zamoyska, secundo Sobieska, a także siostra zmarłego, Gryzelda z Zamoyskich Wiśniowiecka, która chciała przekazać ordynację swemu jedynemu synowi, późniejszemu królowi Michałowi Korybutowi. Początkowo dobra zajęła Gryzelda, a po jej śmierci Stanisław Koniecpolski (siostrzeniec Gryzeldy). Ostateczną jednak walkę wygrała młodsza linia Zamoyskich, której ordynację przekazano na mocy wyroku sejmowego w 1676.

Przypisy

  1. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 99.
  2. Adam Kersten, Z badań nad konfederacją tyszowiecką, w: Rocznik Lubelski, t. I, 1958, s. 116.
  3. Adam Andrzej Witusik, O Zamoyskich, Zamościu i Akademii Zamojskiej, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1978, s. 185-195.