Jerzy II Grecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy II Grecki
Γεώργιος Β΄ της Ελλάδας

Georgeiiofgreece.jpg
George II of Greece Signature.svg
Król Grecji
Okres panowania od 1922
do 1924
Poprzednik Konstantyn I Glücksburg
Następca republika
Król Grecji
Okres panowania od 1935
do 1947
Poprzednik republika
Następca Paweł I Glücksburg
Dane biograficzne
Dynastia Glücksburgowie
Urodziny 20 lipca 1890
Śmierć 1 kwietnia 1947
Ojciec Konstantyn I Glücksburg
Matka Zofia Hohenzollern
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Royal Coat of Arms of Greece.svg

Jerzy II (ur. 20 lipca 1890 w Tatoi; zm. 1 kwietnia 1947 w Atenach) – król Grecji w latach 1922-1924 i 1935-1947 z dynastii Glücksburgów, bocznej linii Oldenburgów. Syn Konstantyna I Greckiego i Zofii Pruskiej.

Pierwszy okres sprawowania władzy[edytuj | edytuj kod]

Królem został po abdykacji ojca Konstantyna I, 27 września 1922. Przyczyną rezygnacji Konstantyna z tronu było rozgoryczenie społeczeństwa po przegranej wojnie z Turcją, wyrażone w rewolucji 11 września 1922. Dzień po formalnym przejęciu korony przez Jerzego do Aten wkroczyły oddziały wierne sformowanemu przez wojsk Komitetowi Rewolucyjnemu[1].

Polityka rządu sformowanego przez wojskowych, z premierem Stylianosem Gonatasem, spotkała się ze sprzeciwem części oficerów o przekonaniach rojalistycznych. Próba puczu przeprowadzona przez gen. Jeorjosa Leonardopulosa zakończył się jednak klęską, zaś rząd oskarżył Jerzego II o współorganizację spisku[2]. W grudniu 1923 republikanie odnieśli zwycięstwo w wyborach parlamentarnych, zaś w marcu 1924 przegłosowali pozbawienie panującej dynastii tronu[2]. Jerzy II odmówił dobrowolnej abdykacji[3]. 13 kwietnia 1924 powszechny plebiscyt potwierdził decyzję parlamentu [2].

Członkowie rodziny królewskiej postanowili opuścić kraj. Odjazdowi władcy nie towarzyszyło zbyt wiele osób ponieważ sam władca o to prosił. Parowiec z rodziną królewską skierował się do Rumunii żegnany odgłosami piętnastu strzałów armatnich z lądu.

Król Jerzy osiadł w Londynie, gdzie przez dwanaście lat żył w Brown's Hotel. W proklamowanej w 1924 Republice Grecji, pod koniec 1934 do władzy doszło stronnictwo monarchistyczne. W listopadzie 1935 ponad 75% Greków zagłosowało w plebiscycie za restauracją monarchii[4]. Plebiscyt ten został zmanipulowany. Według oficjalnych wyników za powrotem monarchii oddano 1,49 mln głosów, zaś 32 tys. padły przeciwko. Oznaczało to, że deklarowana liczba oddanych głosów była o 400 tys. wyższa niż łączna liczba uprawnionych do głosowania; wyniki te A. Brzeziński uważa za niewiarygodne[5]

Do 1941[edytuj | edytuj kod]

Jerzy II wrócił do kraju po tym, gdy delegacja grecka na czele z gen. Jeorjosem Kondilisem oficjalnie poprosiła o to w Londynie. Jerzemu towarzyszył brat Paweł, naturalny następca tronu, ponieważ król nie miał dzieci. Nie mogąc zamieszkać w ateńskim pałacu królewskim, zajętym już przez Parlament Grecji, król przeniósł się do rodzinnej rezydencji w Tatoi, odległej o ok. 27 km od centrum miasta.

Jedną z pierwszych decyzji Jerzego II było ogłoszenie amnestii wobec uczestników nieudanego wenizelistowskiego zamachu stanu z marca tego samego roku. Decyzję tę podjął, chociaż nie popierała jej rządząca Partia Ludowa. Wówczas Jerzy II rozwiązał parlament. Na czele nowego rządu stanął Konstantinos Demertzis. W styczniu 1936 w kolejnych wyborach rojaliści i wenizeliści wraz z sojusznikami uzyskali niemal identyczną liczbę mandatów (143 i 142). Demertzis ponownie stanął na czele rządu traktowanego jako tymczasowy, nieoczekiwanie jednak zmarł. Wówczas król mianował premierem gen. Joanisa Metaksasa. Na kryzys polityczny nałożył się konflikt społeczny i fala protestów robotniczych. Wówczas w sierpniu 1936 Jerzy II poparł zamach stanu Metaksasa, zastępujący ustrój demokratyczny autorytaryzmem inspirowanym częściową wzorcem faszyzmu włoskiego[6]. Król oddał całość władzy w ręce Metaksasa, usuwając się z życia publicznego[7].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1941 Grecję zajęły wojska niemieckie, włoskie i bułgarskie. Król z rodziną uciekli za granicę. Z Kairu król wydał proklamację do narodu greckiego, antydatując ją, by stworzyć wrażenie, że powstała jeszcze na Krecie, przez którą rodzina królewska przedostała się do Egiptu. W Londynie Jerzy II powołał tymczasowy rząd na wygnaniu[8]. Na emigracji król nie śledził bieżącej sytuacji w okupowanej Grecji. Jak pisze Tadeusz Czekalski

Quote-alpha.png
Bardziej w tym czasie zajmowały go dyskusje o możliwości powiększenia państwa po wojnie niż działalność ruchu oporu. Zalecał powstrzymanie się od akcji zbrojnych, aby nie prowokować odwetu okupantów. Chcąc stworzyć korzystną dla siebie pozycję wyjściową na przyszłość, konsekwentnie pozbywał się z rządu byłych współpracowników Metaksasa i deklarował przywrócenie po wojnie wolności obywatelskich[9]

Wielka Brytania wspierała powrót króla do kraju po zakończeniu działań wojennych. 4 lipca 1944 Jerzy II deklarował przywrócenie konstytucji z 1911, przeprowadzenie wolnych wyborów[9]. Mimo tego król był w okupowanej Grecji całkowicie niepopularny. Znacznie większe poparcie społeczeństwa miała lewicowa partyzantka ELAS i sformowany przez lewicę Polityczny Komitet Wyzwolenia Narodowego[10][11].

W październiku 1944 r. nastąpiło wyzwolenie Grecji spod okupacji. W duchu uzgodnień dokonanych w Warkizie k. Aten pomiędzy aliantami, powracającym do kraju rządem greckim oraz dowódcami z ugrupowań greckiego ruchu oporu, 1 września 1946 r. odbyło się referendum narodowe o ustroju państwa. Wg opublikowanych wyników, 68% głosujących opowiedziało się wtedy za powrotem monarchy. Na jego mocy król Jerzy II po raz drugi powrócił do kraju. Referendum odbyło się w warunkach terroru policyjno-wojskowego, skierowanego przeciw lewicy, jaki rozpoczął się praktycznie natychmiast po zawarciu porozumienia z Warkizy. W tym okresie aresztowano i często także torturowano oraz skazano na długoletnie więzienie co najmniej 80 tys. osób[12][13]. Dodatkowo, w okresie przedwyborczym oraz przed referendum ustrojowym, zaznaczyła się aktywność zbrodniczych bojówek o orientacji prawicowo-monarchistycznej. W szczególności doszło do 1.289 mordów, 6.671 zranień, 31.632 przypadków tortur, 165 gwałtów i 18.767 rabunków wobec działaczy lewicy i ich rodzin. Zniszczono 767 biur i punktów informacji wyborczej lewicy[14]. Niemal bezpośrednio po ogłoszeniu wyniku referendum, kraj ogarnęła wojna domowa, w której zginęło od 70 tysięcy [15] do 80 tys. Greków[16], dziesiątki tysięcy dotkniętych zostało trwałym inwalidztwem, a od 50[16] do ok. 60 tysięcy wychodźców politycznych musiało udać się na emigrację[17].

Po powrocie do kraju[edytuj | edytuj kod]

Grób Jerzego II na cmentarzu w Tatoi

W siedem miesięcy później król zmarł na zawał serca. Pochowano go na prywatnym cmentarzu greckiej rodziny królewskiej w Tatoi. Jego następcą został brat Paweł I Grecki[18].

W roku 2002, orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, także i ta posiadłość greckiej rodziny królewskiej, za symbolicznym odszkodowaniem, została przekazana narodowi[19][20].

W 1937 odznaczony Orderem Orła Białego[21]. Mogło mieć to związek z zakupami uzbrojenia polskiej produkcji, zwłaszcza 36 myśliwców PZL P-24 dla greckiej armii narodowej[22].

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

27 lutego 1921 poślubił Elżbietę Hohenzollern-Sigmaringen, córkę króla Rumunii Ferdynanda I. Para nie miała dzieci i rozwiodła się 6 lipca 1935.

Przypisy

  1. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 551. ISBN 83-08-03819-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 552. ISBN 83-08-03819-0.
  3. Czekalski T.: Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923-1940. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze "Historia Iagiellonica", 2007, s. 22-23. ISBN 978-83-88737-58-9.
  4. Czekalski T.: Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923-1940. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze "Historia Iagiellonica", 2007, s. 31. ISBN 978-83-88737-58-9.
  5. Brzeziński A.: Grecja. Warszawa: TRIO, 2002, s. 86. ISBN 83-88542-30-3.
  6. Czekalski T.: Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923-1940. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze "Historia Iagiellonica", 2007, s. 32-34. ISBN 978-83-88737-58-9.
  7. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 556. ISBN 83-08-03819-0.
  8. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 579. ISBN 83-08-03819-0.
  9. 9,0 9,1 Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 589-590 i 595. ISBN 83-08-03819-0.
  10. Clogg R.: Historia Grecji nowożytnej. Kraków: Książka i Wiedza, 2006, s. 149-152. ISBN 83-05-13465-2.
  11. Asprey M.: War in the Shadows: The Guerrilla in History. iUniverse, 2002, s. 360-361. ISBN 9780595225934.
  12. Emeis oi Ellines
  13. cyfrę 80 tys. zatrzymanych, w tym 40 tys. już osądzonych i skazanych członków byłego, lewicowego ruchu oporu, podał Minister Sprawiedliwości Królestwa Grecji, na konferencji prasowej, w grudniu 1945 r. Do dnia referendum, czyli jeszcze po kolejnych 9 m-cach represji, liczba osób prześladowanych była już zapewne znacznie wyższa
  14. precyzyjnie opisane dane obywatelskiej organizacji "Narodowa Solidarność Grecji" "Εθνηκή Αλληλεγγυή Ελλαδος", monitorującej przypadki bezprawia w Grecji, założonej w Atenach 28 maja 1941 r. Tabela z tymi danymi i w rozbiciu na województwa, zawarta jest m.in. w "Historii Wojny Domowej 1945-49" autorstwa Fivos N. Grigoriadis, tom 2, str. 630, wydawnictwo Kam.Chr.Kamarinopoulos, z cytowanego raportu z zebrania zarządu w/w organizacji solidarnościowej, z 10 maja 1946 roku, nr. protokołu 863. Niemal identyczne liczby oraz info o 767 zniszczonych biurach partyjnych przytaczają też Lars Baerentzen i D.H.Close w "The Greek Civil War – Studies of Polarization".
  15. Liczba 70 tysięcy ofiar śmiertelnych wojny domowej wymieniana jest głównie przez przez najnowsze publikacje, m.in. Emeis oi Ellines.
  16. 16,0 16,1 Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 601-602. ISBN 83-08-03819-0.
  17. "Emeis oi Ellines"
  18. Brzeziński A.: Grecja. Warszawa: TRIO, 2002, s. 115. ISBN 83-88542-30-3.
  19. European Court of Human Rights: Case-Law of the Grand Chamber 1998-2006, Jań Sǐkuta,Ján Šikuta,Eva Hubálková str.229
  20. W 2007 roku tereny dawnego pałacu królewskiego, pałacowego parku, pałacowego gospodarstwa rolnego oraz lasów królewskich Tatoi weszły w skład Parku Narodowego Góry Parnitha
  21. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 305.
  22. Wielka Encyklopedia Uzbrojenia M.S.Wojsk. 1918-1939 [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji", uniwersytecka praca zbiorowa, (gr.), wyd. Skai Biblio 2008
  • D.H.Close "The Greek Civil War – Studies of Polarization"
  • Fivos N. Gfigoriadis (gr.) "Historia Wojny Domowej 1945-49"


Poprzednik
Konstantyn I Glücksburg
Royal Arms of Greece.svg król Grecji
1922-1924
Royal Arms of Greece.svg Następca
republika
Poprzednik
republika
Royal Arms of Greece.svg król Grecji
1935-1947
Royal Arms of Greece.svg Następca
Paweł I Glücksburg