Krętorogie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krętorogie
Bovidae
Gray, 1821
Żubr
Żubr
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina krętorogie
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Rogi pustorożców

Krętorogie, pustorogie, pustorożce, wołowate (Bovidae) – rodzina ssaków parzystokopytnych z podrzędu przeżuwaczy.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą i Australią. Największą grupę stanowią gatunki afrykańskie, a następnie azjatyckie. W Polsce żyje żubr i kozica (w naturalnym zasięgu występowania) oraz muflon (introdukowany). Krętorogie preferują otwarte tereny trawiaste (stepy, tundry, sawanny) i pustynie. Żywią się pokarmem roślinnym. Tylko nieliczne uzupełniają dietę pokarmem zwierzęcym.

Najstarsze ślady kopalne pochodzą z dolnego miocenu.

Znaczącą grupę zwierząt krętorogich stanowią antylopy, do których zalicza się 2/3 gatunków w rodzinie. Do największych pustorożców zaliczane są gatunki z podrodziny Bovinae.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniają się następującymi cechami:

  • wszystkie gatunki mają rogi zbudowane z keratyny. Nigdy nie są one rozgałęzione (porównaj: poroże jeleniowatych), ani zrzucane, mogą jednak przybierać różnorodne kształty: proste, stożkowate, lirowate, skręcone śrubowato albo ślimakowato. Mają powierzchnię gładką lub ze zgrubieniami w kształcie pierścieni
  • wysokość dorosłego osobnika: od 25 cm (antylopa karłowata) do 250 cm (żubr)
  • palce środkowe zakończone racicami
  • zęby policzkowe o wysokiej koronie z półksiężycowymi listewkami na powierzchni miażdżącej, brak siekaczy i kłów
  • żołądek, jak u wszystkich przeżuwaczy, czterokomorowy;
  • większość gatunków żyje w stadach, tylko nieliczne (dujkery, dikdiki, anoa) spotykane są samotnie, parami lub w małych – zwykle rodzinnych – grupach
  • wszystkie potrafią pływać

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Do krętorogich należą udomowione gatunki bydła oraz kozy i owce. Dzikie gatunki są traktowane przez człowieka jako zwierzyna.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja biologiczna krętorogich ulegała znacznym zmianom na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, głównie ze względu na wyniki prowadzonych badań genetycznych. Obecnie przyjmuje się następujący podział na podrodziny (w nawiasach podano polskie nazwy gatunków):

Systematyka rodziny
Podrodzina Rodzaj Gatunki
Aepycerotinae Aepyceros Aepyceros melampus – (impala)
Alcelaphinae Alcelaphus Alcelaphus buselaphus – (bawolec) • Alcelaphus caama – (kama) • Alcelaphus lichtensteinii – (bawolec Lichtensteina)
Beatragus Beatragus hunteri – (antylopa Huntera)
Connochaetes Connochaetes gnou – (gnu brunatne) • Connochaetes taurinus – (gnu pręgowane)
Damaliscus Damaliscus korrigumDamaliscus lunatus – (topi) • Damaliscus pygargus – (bontebok) • Damaliscus superstes
Antilopinae Ammodorcas Ammodorcas clarkei – (dibatag)
Antidorcas Antidorcas marsupialis – (springbok)
Antilope Antilope cervicapra – (garna)
Dorcatragus Dorcatragus megalotis – (bejra)
Eudorcas Eudorcas rufifrons – (gazela rudoczelna) • Eudorcas thomsonii – (gazela Thomsona)
Gazella Gazella bennettii – (gazela indyjska) • Gazella cuvieri – (gazela edmi) • Gazella dorcas – (gazela dorkas) • Gazella gazella – (gazela górska) • Gazella leptoceros – (gazela Lodera) • Gazella saudiyaGazella spekei – (gazela środkowosomalijska) • Gazella subgutturosa – (dżejran)
Litocranius Litocranius walleri – (gerenuk)
Madoqua Madoqua guentheriMadoqua kirkii – (dikdik Kirka) • Madoqua piacentiniiMadoqua saltiana – (dikdik)
Nanger Nanger dama – (gazela dama) • Nanger granti – (gazela Granta) • Nanger soemmerringii – (aul)
Neotragus Neotragus batesiNeotragus moschatus – (suni) • Neotragus pygmaeus – (antylopa karłowata)
Oreotragus Oreotragus oreotragus – (koziołek skalny)
Ourebia Ourebia ourebi – (oribi)
Pantholops Pantholops hodgsonii – (cziru)
Procapra Procapra gutturosa – (gazela mongolska) • Procapra picticaudata – (gazela tybetańska) • Procapra przewalskii – (gazela Przewalskiego)
Raphicerus Raphicerus campestris – (stenbok) • Raphicerus melanotis – (grysbok przylądkowy) • Raphicerus sharpei
Saiga Saiga tatarica – (suhak)
Bovinae Bison Bison bison – (bizon) • Bison bonasus – (żubr)
Bos Bos gaurus – (gaur) • Bos javanicus – (banteng) • Bos grunniens – (jak) • Bos sauveli – (kuprej) • Bos taurus – (bydło domowe) • Bos frontalis – (gajal)
Boselaphus Boselaphus tragocamelus – (nilgau)
Bubalus Bubalus arnee – (bawół indyjski) • Bubalus depressicornis – (anoa nizinny) • Bubalus mindorensis – (bawół mindorski) • Bubalus quarlesi – (anoa górski) • Bubalus bubalis – (bawół domowy)
Pseudoryx Pseudoryx nghetinhensis – (saola)
Syncerus Syncerus caffer – (bawół afrykański)
Taurotragus Taurotragus oryx – (eland) • Taurotragus derbianus – (oreas)
Tetracerus Tetracerus quadricornis – (czykara)
Tragelaphus Tragelaphus angasii – (niala grzywiasta) • Tragelaphus buxtoni – (niala górska) • Tragelaphus eurycerus – (bongo) • Tragelaphus imberbis – (kudu małe) • Tragelaphus scriptus – (buszbok) • Tragelaphus spekii – (sitatunga) • Tragelaphus strepsiceros – (kudu wielkie) • Tragelaphus sylvaticus
kozłowate (Caprinae) Ammotragus Ammotragus lervia – (owca grzywiasta)
Budorcas Budorcas taxicolor – (takin)
Capra Capra caucasica – (koziorożec kaukaski) • Capra falconeri – (koza śruboroga) • Capra ibex – (koziorożec alpejski) • Capra nubiana – (koziorożec nubijski) • Capra pyrenaica – (koziorożec pirenejski) • Capra sibirica – (koziorożec syberyjski) • Capra walie – (koziorożec abisyński) • Capra cylindricornisCapra aegagrus – (koza bezoarowa)
Capricornis Capricornis crispus – (serau kędzierzawy) • Capricornis milneedwardsiiCapricornis rubidusCapricornis sumatrensis – (serau białogrzywy) • Capricornis swinhoei – (serau tajwański) • Capricornis thar
Hemitragus Hemitragus hylocrius – (tar nilgirski) • Hemitragus jayakari – (tar arabski) • Hemitragus jemlahicus – (tar himalajski)
Naemorhedus Naemorhedus baileyi – (goral brunatny) • Naemorhedus caudatus – (goral długoogoniasty) • Naemorhedus goral – (goral zwyczajny) • Naemorhedus griseus – (goral szary)
Oreamnos Oreamnos americanus – (kozioł śnieżny)
Ovibos Ovibos moschatus – (piżmowół)
Ovis Ovis ammon – (owca dzika) • Ovis canadensis – (owca kanadyjska) • Ovis dalli – (owca Dalla) • Ovis musimon – (muflon) • Ovis nivicola – (owca śnieżna) • Ovis orientalis – (owca stepowa)
Pseudois Pseudois nayaur – (nachur) • Pseudois schaeferi
Rupicapra Rupicapra pyrenaica – (kozica pirenejska) • Rupicapra rupicapra – (kozica)
dujkery (Cephalophinae) Cephalophus Cephalophus adersiCephalophus brookei – (dujker Brooke'a) • Cephalophus callipygusCephalophus dorsalis – (dujker czarnopręgi) • Cephalophus harveyi – (dujker Harveya) • Cephalophus jentinki – (dujker Jentinka) • Cephalophus leucogasterCephalophus maxwellii – (dujker karłowaty) • Cephalophus monticola – (dujker modry) • Cephalophus natalensis – (dujker czerwony) • Cephalophus niger – (dujker czarny) • Cephalophus nigrifrons – (dujker czarnoczelny) • Cephalophus ogilbyi – (dujker Ogilby’ego) • Cephalophus rubidusCephalophus rufilatus – (dujker siwopręgi) • Cephalophus silvicultor – (dujker żółtopręgi) • Cephalophus spadix – (dujker Abbotta) • Cephalophus weynsiCephalophus zebra – (dujker zebrowaty)
Sylvicapra Sylvicapra grimmia – (grym)
Hippotraginae Addax Addax nasomaculatus – (adaks)
Hippotragus Hippotragus equinus – (antylopa końska) • Hippotragus niger – (antylopa szabloroga)
Oryx Oryx dammah – (oryks szablorogi) • Oryx gazella – (oryks południowy) • Oryx leucoryx – (oryks arabski)
Reduncinae Kobus Kobus anselliKobus ellipsiprymnus – (kob śniady) • Kobus kob – (kob żółty) • Kobus leche – (kob liczi) • Kobus megaceros – (kob nilowy) • Kobus vardonii – (puku)
Redunca Redunca arundinum – (ridbok południowy) • Redunca fulvorufula – (ridbok górski) • Redunca redunca – (bohor)
Pelea Pelea capreolus – (ridbok szary)

W innych klasyfikacjach wyróżniane są jeszcze podrodziny: Neotraginae, Saiginae, Tragelaphinae i Peleinae.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 6 stycznia 2008].