Ulica Krakowskie Przedmieście w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Krakowskie Przedmieście
Śródmieście Północne
Widok na ulicę z dzwonnicy kościoła św. Anny
Widok na ulicę z dzwonnicy kościoła św. Anny
Przebieg
Ikona ulica z prawej.svg 0m ul. M. Kopernika
Ikona ulica z prawej.svg 0m ul. Oboźna
Ikona ulica z lewej.svg 100m ul. Traugutta
Ikona ulica z lewej.svg 260m ul. Królewska
Ikona ulica z lewej.svg 360m ul. gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza
Ikona ulica z prawej.svg 390m ul. Karowa
Ikona ulica z lewej.svg 450m ul. Ossolińskich
Ikona ulica z prawej.svg 560m druga nitka po wschodniej stronie skweru Hoovera
Ikona ulica z lewej.svg 600m ul. Trębacka i ul. Kozia
Ikona ulica z prawej.svg 720m ul. Bednarska
Ikona ulica z prawej.svg 835m druga nitka po wschodniej stronie skweru Hoovera
Ikona ulica z lewej.svg 880m ul. Miodowa
Ikona ulica plac.svg 990m pl. Zamkowy
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Krakowskie Przedmieście
ulica Krakowskie Przedmieście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Krakowskie Przedmieście
ulica Krakowskie Przedmieście
Ziemia 52°14′30″N 21°00′57″E/52,241667 21,015833
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Triumfalny wjazd Augusta III do Warszawy przez Łuk triumfalny na Krakowskim przedmieściu w 1734. Po prawej widoczny Kościół św. Anny
Ulica Krakowskie Przedmieście w 1910
Ulica przed 1939
Ulica Krakowskie Przedmieście w 1939
Krakowskie Przedmieście na początku lat dwudziestych XX w. Skrzyżowanie w dolnej-lewej ćwiartce zdjęcia to ulice Królewska (pionowa) i Krakowskie Przedmieście (pozioma). Przy skrzyżowaniu (na samym dole) widać Kościół Wizytek. Na prawo od skrzyżowania widać budynki Hotelu Europejskiego, Hotelu Bristol i Pałacu Potockich. Na lewo od skrzyżowania można zobaczyć cześć Uniwersytetu Warszawskiego. W górnej części widać Plac Saski i Sobór św. Aleksandra Newskiego
Krakowskie Przemieście przy placu Zamkowym
Kamienice nr 83, 85 i 87

Ulica Krakowskie Przedmieście – jedna z najbardziej reprezentacyjnych ulic w Śródmieściu Warszawy, stanowiąca północny odcinek Traktu Królewskiego.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Za punkt początkowy ulicy przyjmuje się pomnik Mikołaja Kopernika: tu Nowy Świat przechodzi w Krakowskie Przedmieście – po zachodniej stronie ulicy sąsiadują ze sobą bezpośrednio budynki z adresami Nowy Świat 69 i Krakowskie Przedmieście 1.

W swoim biegu Krakowskie Przedmieście spotyka i krzyżuje się z następującymi ulicami:

Cała ulica jest jako założenie urbanistyczne wpisana do rejestru zabytków (nr rej. 205 z 1 czerwca 1965).

W 1994 Trakt Królewski w Warszawie wraz z historycznym zespołem miasta i Wilanowem został uznany za pomnik historii[1].

W lipcu 2008 zakończył się kapitalny remont ulicy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przedmieścia przy Bramie Krakowskiej zaczęły się tworzyć już w XIV wieku, natomiast przy nich w 1454 roku powstał kościół bernardynów. Wówczas teren przed murami zaczęto nazywać placem Bernardyńskim (dziś tak nazywa się plac na Czerniakowie). Drewniane domostwa budowali tutaj różnorodni rzemieślnicy, powstały cegielnie, ukształtowały się dwie odnogi placu, gdzie wschodnia prowadziła do najstarszej warszawskiej jurydyki należącej do proboszcza kolegiaty: Dziekanki. Tak zwany plac Bernardyński (lub Bernardyńskie Przedmieście) był wcześniej nazywany Czerskim Przedmieściem, a potem Krakowskim Przedmieściem, gdyż był początkiem traktu łączącego Warszawę pierwotnie z Czerskiem, a następnie z Krakowem[2]. Droga ta stała się też świetnym miejscem do budowy reprezentacyjnych pałaców magnaterii oraz rodziny królewskiej, było też znakomitym miejscem triumfalnych wjazdów do miasta (między innymi wjeżdżali tędy hetman Stefan Czarniecki czy Jan III Sobieski) oraz hołdów składanych przez Prusy Książęce i Inflanty. W I połowie XVII w. przybrała formę traktu od Kaplicy Moskiewskiej, będącej panteonem chwały oręża polskiego i tryumfów militarnych króla Zygmunta III Wazy do projektowanego „Forum Wazów”, z którego została zrealizowana jedynie kolumna króla Zygmunta.

Do XVII wieku od Krakowskiego Przedmieścia odchodziły tylko uliczki Krótka (nieistniejąca dziś, na wysokości kamienicy nr 59) oraz Rzeźnicza (dziś Bednarska). W 1683 roku przy ulicy ustawiono figurę Matki Boskiej Pasawskiej. W XVIII wieku ukształtowały się nazwy Szerokie Krakowskie Przedmieście (dla dawnego placu Bernardyńskiego) oraz Wąskie Krakowskie Przedmieście (dla pozostałego odcinka). Około 1762 roku ulica była już całkowicie wybrukowana, a do 1855 roku uzyskała oświetlenie gazowe.

Krakowskie Przedmieście zawsze było świadkiem demonstracji, szczególnie podczas zaborów – szczególnym wydarzeniem była manifestacja z 27 lutego 1861 roku, kiedy to rosyjskie wojsko zaczęło strzelać do manifestantów, zabijając pięć osób. Pogrzeb pięciu poległych 2 marca zmienił się w wielką manifestację narodową – kondukt pogrzebowy przeszedł z kościoła św. Krzyża przez plac Saski, Wierzbową, Bielańską i Nalewki na Powązki. Krakowskie było też świadkiem demonstracji studenckich 1968 roku oraz spotkania papieża Jana Pawła II z młodzieżą w 1979 roku (przed kościołem św. Anny).

W 1865 roku rozebrano kamienice pośrodku Szerokiego Krakowskiego Przedmieścia tworząc większą przestrzeń, organizując skwer z fontanną (dziś znajdującą się pod kinem Muranów), w 1866 roku ruszyła tędy linia tramwaju konnego łączącego dworce Wiedeński (Główny) z Terespolskim (Wschodnim). W 1887 roku do Krakowskiego Przedmieścia przebito Miodową.

Ulica stała się reprezentacyjną arterią miasta, znajdowały się tu najlepsze sklepy. W 1907 roku uruchomiono oświetlenie elektryczne, a w 1908 tramwaj elektryczny. W okresie okupacji hitlerowskiej trakt przyjął nazwę Krakauer Strasse.

Pierwsze zniszczenia przyniosła kampania wrześniowa, a największe straty spowodowało powstanie warszawskie. Pomimo zniszczenia ponad 3/4 zabudowy Krakowskie Przedmieście odniosło proporcjonalnie mniejsze straty niż pozostała część zabytkowej Warszawy. Kościół Wizytek, Karmelitów, Pałac Namiestnikowski, Hotel Bristol i Dom bez Kantów odniosły tylko niewielkie uszkodzenia. Szereg budynków zostało spalonych. Po wojnie większość zabytków odbudowano, w niektórych przypadkach przywracając im wcześniejszą, XVIII-wieczną szatę architektoniczną. Braki w zabudowie uzupełniono nowymi obiektami (np. Nowa Dziekanka) zazwyczaj harmonizującymi z dotychczasową zabudową. Wyjątkiem pozostał zbyt niski i wadliwy urbanistycznie tzw. Kopnięty Dom (Krakowskie Przedmieście 9) na miejscu Kamienicy Beyera. Większość prac rekonstrukcyjnych zakończono do 1951 roku.

W okresie komunizmu ta ważna i reprezentacyjna arteria Warszawy straciła jednak swój reprezentacyjny charakter, stając się zaniedbaną miejską ulicą. Dopiero w 2004 roku prezydent miasta postanowił, że arteria ta musi powrócić do dawnej funkcji i stać się reprezentacyjnym deptakiem. Prace trwały dwa lata. Ich pierwszy etap obejmujący modernizację południowej części ulicy rozpoczął się 22 września 2006 i trwał do maja 2007 (komunikacja miejska wróciła tu dopiero po 1 października 2007). 25 sierpnia 2007 rozpoczęto prace nad drugą, północną częścią, które zakończyły się 13 lipca 2008.

Projektantem przebudowy Krakowskiego Przedmieścia był Krzysztof Domaradzki. Ulica po remoncie stała się szerokim deptakiem z wąską jezdnią pośrodku dostępną tylko dla komunikacji miejskiej oraz taksówek. Nawiązując do wyglądu ulicy na obrazach Canaletta użyto specjalnego, żółtawego granitu sprowadzonego z Chin, aby imitował kolor nawierzchni z XVIII wieku. Oprócz tego użyto także granitu szwedzkiego (czerwony) oraz strzegomskiego (szary).

Na nowym Krakowskim Przedmieściu pojawiły się także nowe, stylizowane ławki, pachołki, kwietniki, latarnie-pastorały, zasadzono kilkadziesiąt drzew, ustawiono cztery kubiki z reprodukcjami obrazów Canaletta oraz brązową tablicę wskazującą oś Saską. Ulica nie została w pełni przystosowana dla niepełnosprawnych.

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Krakowskie Przedmieście jest jedną z najcenniejszych i najpiękniejszych ulic Warszawy[potrzebne źródło]. Na Krakowskim Przedmieściu znajdują się m.in.:

Strona nieparzysta:

Strona parzysta:

Obiekty nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 423).
  2. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 174. ISBN 978-83-62189-08-3.
  3. Architektura przedwojennej Warszawy – Kamienica Macieja Kurowskiego. [dostęp 13 maja 2010].
  4. Tadeusz Prus-Faszczewski: Symbol chwały wojennej Polski wstaje z ruin (pol.). Tygodnik Ilustrowany, 8 stycznia 1939, 2 (4,082) [dostęp 8 lipca 2009]. s. 31-32.
  5. Zbigniew Skrok. Opowieść o kaplicy zwanej Moskiewską. „Spotkania z Zabytkami”. Grudzień. 12 (142), 1998. Warszawa. ISSN 0137-222X. 
  6. Stefan Świetliczko. „Kaplica Moskiewska, ul. Świętokrzyska 1". „Focus Historia”. 7-8, 2010. Warszawa. ISSN 1234-9992. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]