Maria Medycejska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maria Medycejska
królowa Francji
Maria Medycejska jako królowa Francji
CoA of Marie of Medicis.png
Królowa Francji
Okres panowania od 1600
do 1610
Żona Henryka IV
Poprzedniczka Małgorzata de Valois
Następczyni Anna Austriaczka
Dane biograficzne
Dynastia Medyceusze
Urodzona 26 kwietnia 1575
Florencja
Zmarła 3 lipca 1642
Kolonia
Ojciec Francesco I de' Medici
Matka Joanna Habsburg
Mąż Henryk IV Burbon
Dzieci Ludwik XIII Icone histoire de France.png
Elżbieta Burbon
Krystyna Maria Burbon
Mikołaj Henryk Burbon
Gaston Burbon
Henrietta Maria Burbon
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Maria Medycejska, wł. Maria de' Medici (ur. 26 kwietnia 1575 we Florencji, zm. 3 lipca 1642 w Kolonii) – królowa Francji z rodu włoskich Medyceuszy, druga żona Henryka IV (od 1600). Sprawowała regencję w okresie małoletniości syna, Ludwika XIII.

Urodziła się we Florencji we Włoszech jako jedno z ośmiorga dzieci Franciszka I Medyceusza, wielkiego księcia Toskanii (1541–1587), i Joanny, arcyksiężniczki austriackiej (1548–1578). Tylko ona i jej siostra Eleonora Medycejska dożyły wieku dorosłego.

Małżeństwo z Henrykiem IV[edytuj | edytuj kod]

Ślub Henryka i Marii
Król Henryk IV wraz z Marią i dziećmi

5 sierpnia 1600 Maria poślubiła króla Henryka IV, zastąpiła jego pierwszą żonę – Małgorzatę de Valois. Ich małżeństwo nie należało do szczęśliwych. Henryk miał wiele kochanek, których stałą obecność Maria zmuszona była znosić. Mimo tego na świat szybko przyszedł następca tronu – Ludwik (27 września 1601). W ciągu dziesięciu lat małżeństwa Maria urodziła łącznie trzech synów i trzy córki, z których tylko jeden z synów nie dożył wieku dorosłego. Za życia Henryka IV nie odgrywała praktycznie żadnej roli politycznej, jej jedyną zasługą – w oczach męża – było urodzenie następcy tronu. Tylko dzięki temu Henryk nie unieważnił ich małżeństwa – pomimo intryg i nalegań niektórych z jego kochanek.

Regencja[edytuj | edytuj kod]

Gdy 14 maja 1610 Henryk IV został niespodziewanie zamordowany, parlament Paryża proklamował Marię regentką Francji w imieniu jej najstarszego syna Ludwika. Było to bezprecedensowe wydarzenie w historii Francji, które podniosło autorytet i suwerenność parlamentu paryskiego[1]. Maria w znacznej mierze porzuciła politykę swego męża. Jako zagorzała katoliczka odsunęła dawnych, hugenockich doradców Henryka, natomiast w polityce zagranicznej zwróciła się ku Hiszpanii i papiestwu. Zwrot ten zaowocował wkrótce małżeństwem młodego Ludwika XIII z hiszpańską księżniczką Anną Austriaczką, który odbył się 9 listopada 1615 roku. Faworytami królowej byli włoscy awanturnicy: Leonora Dori i jej mąż Concino Concini, który otrzymał tytuł marszałka d'Ancre. Rządy Conciniego były skrajnie niepopularne, a sama Maria znienawidzona przez starą arystokrację, która zwała ją "grubą bankierzycą"[2]. Przez to polityka królowej i stronnictwa ultrakatolickiego (tzw. partii dévot) były chwiejne, a Maria musiała stale zwalczać silną opozycję magnacką. Mimo to, gdy we wrześniu 1614 formalnie uznano pełnoletniość Ludwika i zakończenie regencji, Maria zachowała swoje wpływy, gdyż w praktyce młody król nadal ulegał matce. Usiłując podbudować prestiż monarchii królowa zwołała w 1614 ostatnie przed Wielką Rewolucją Stany Generalne. Jednak jedyny konsensus jaki osiągnęły powszechnie skłócone stany, to potępienie polityki Conciniego i samej Marii[3]. Wkrótce jej polityka i intrygi zniechęciły jej własnego syna, który w roku 1617 wsparł spisek wymierzony w Conciniego i doprowadził do usunięcia matki z dworu. Maria została osadzona w areszcie domowym na zamku w Blois.

Królowa Maria Medycejska na obrazie Rubensa (ok. 1622-25)

Intrygi w rodzinie królewskiej i wygnanie[edytuj | edytuj kod]

Z Blois Maria zdołała zbiec po prawie dwóch latach, 22 lutego 1619. Przyłączyła się do opozycji arystokratycznej i usiłowała wraz z młodszym synem – Gastonem Orleańskim odzyskać wpływ na rządy w królestwie. Było to o tyle prawdopodobne, że Ludwik XIII nie cieszył się dobrym zdrowiem, a jego niezbyt udane małżeństwo pozostawało bezdzietne. Mediacji między królową a jej synem podjął się dawny protegowany Marii i Conciniego – Armand-Jean du Plessis, od 1622 kardynał Richelieu. Dzięki temu doszło do zgody w rodzinie królewskiej. Maria najpierw osiadła w Angers, gdzie pozwolono jej zorganizować skromny dwór. Natomiast w roku 1621 powróciła do Rady Królewskiej. Słaby charakter króla stwarzał wciąż pole do intryg dworskich, w których poszczególni członkowie rodziny i dworu usiłowali wywrzeć na Ludwika jak największy wpływ. Gdy z czasem pierwsze miejsce u boku króla począł zajmować kardynał Richelieu, Maria postanowiła usunąć swego dawnego podopiecznego. Podczas choroby Ludwika w roku 1630 doszło do nowego spisku – w razie śmierci bezdzietnego króla władzę chciał przejąć jego młodszy brat. Królowa kazała wybrać synowi: ona albo kardynał. Ludwik odprawił Richelieu tylko po to, by następnego dnia go sprowadzić z powrotem. Miało to miejsce 11 listopada 1630 roku – był to tak zwany dzień oszukanych (fr. Journée des dupes). Od tej pory pozycja kardynała była już niepodważalna. Królowa została wygnana do Compiègne, skąd uciekła do Brukseli (1631), a następnie udała się do Amsterdamu (1638). Ostatnie lata życia spędziła na wygnaniu do końca intrygując przeciw kardynałowi Richelieu, którego obarczała winą za odsunięcie od syna. Zmarła w Kolonii w roku 1642.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludwik XIII (1601–1643), król Francji, mąż Anny Austriaczki,
  2. Elżbieta Francuska (1602–1644), królowa Hiszpanii, żona Filipa IV Habsburga,
  3. Krystyna Maria Francuska (1606–1663), księżna Sabaudii, żona Wiktora Amadeusza I,
  4. Mikołaj Henryk (1607–1611), książę Orleanu,
  5. Gaston (1608–1660), książę Orleanu, mąż (1) Marii Burbon-Montpensier (2) Małgorzaty Lotaryńskiej,
  6. Henrietta Maria Francuska (1609–1669), królowa Anglii, żona Karola I Stuarta.

Przodkowie[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Giovanni dalle Bande Nere
 
 
 
 
 
 
 
Cosimo I de' Medici
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maria Salvati
 
 
 
 
 
 
 
Francesco I de' Medici
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Eleonora z Toledo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maria Medycejska
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Filip I Piękny
 
 
 
 
 
 
 
Ferdynand I Habsburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Joanna Szalona
 
 
 
 
 
 
 
Joanna Habsburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Władysław II Jagiellończyk
 
 
 
 
 
 
 
Anna Jagiellonka
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anna de Foix-Candale
 
 
 
 
 
 

Przypisy

  1. J.H. Shennan: Burbonowie. Dzieje dynastii. Warszawa: Bellona, 2009. ISBN 978-83-11-11458-6.
  2. Tomasz Serwatka: Poczet Władców Francji. Londyn: Puls Publications LTD, 1996. ISBN 1 85917 052 8.
  3. Jan Baszkiewicz: Historia Francji. Wrocław: Ossolineum, 2001. ISBN 83-04-04397-1.


Poprzednik
Małgorzata de Valois
Blason pays fr FranceAncien.svg Królowa Francji
1600–1610
Blason pays fr FranceAncien.svg Następca
Anna Austriaczka