Paul Cézanne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paul Cézanne
Paul cezanne 1861.jpg
Paul Cézanne (1861)
Imiona i nazwisko Paul Cézanne
Data i miejsce urodzenia 19 stycznia 1839
Francja Aix-en-Provence
Data i miejsce śmierci 22 października 1906
Francja Aix-en-Provence
Dziedzina sztuki Malarstwo
Styl Postimpresjonizm
Ważne dzieła Góra Sainte-Victoire
Wielka pinia
Martwa natura z koszem owoców
Grający w karty
Chłopiec w czerwonej kamizelce
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Paul Cézanne w Wikicytatach

Paul Cézanne (wym. [pɔl seˈzan]; ur. 19 stycznia 1839, zm. 22 października 1906) – francuski malarz postimpresjonistyczny, którego twórczość stanowi pomost pomiędzy impresjonizmem i kubizmem.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Paul Cézanne urodził się 19 stycznia 1839 w małym miasteczku Aix-en-Provence. Rodzina jego ojca pochodziła najprawdopodobniej z Włoch. Ojciec malarza, Louis-Auguste, był kapelusznikiem, co w tamtych czasach było zajęciem na tyle intratnym, że pozwoliło mu zbić fortunę, dzięki której w 1848 otworzył Bank Cézanne & Cabassol. Społeczność Aix-en-Provence nie do końca go akceptowała, po części ze względu na jego skromne pochodzenie, a także ze względu na fakt, że związał się z robotnicą i dopiero po przyjściu na świat dwójki nieślubnych dzieci zalegalizował ten związek. W 1852 Paul zapisał się do gimnazjum Bourbon, które ukończył wraz z Émilem Zolą.

Zgodnie z wolą ojca Paul rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie w Aix-en-Provence, jednak w rzeczywistości studia te zupełnie go nie interesowały. Równolegle do studiów uczęszczał na lekcje rysunku, wreszcie przerwał studia i postanowił całkowicie poświęcić się malarstwu.

Po przyjeździe do Paryża w 1861, uczył się w Académie Suisse, studiując jednocześnie w Luwrze dzieła starych mistrzów.

W 1869 poznał dziewiętnastoletnią modelkę Hortense Fiquet, z którą zamieszkał, zachowując jednak ten fakt w tajemnicy, z obawy przed tym, że jego ojciec nie zgodziłby się na ich związek. Wkrótce urodził im się syn Paul, o czym rodzina Cézanne'a również się nie dowiedziała. W czasie wojny francusko-pruskiej malarz wraz z Hortense i synkiem przeniósł się do Estaque, małej wioski pod Marsylią. W miejscu tym przebywał Cézanne kilkakrotnie w różnych okresach swojego życia. Często również malował okolice Estaque, ukazując na swych obrazach kominy fabryki cegieł, płytek i cementu, a także budynki położone na malowniczym wzgórzu nad morzem (te same okolice malował później również Georges Braque).

Ojciec Cézanne'a, Louis-Auguste, dowiedział się o związku syna z Hortense i o ich dziecku, chociaż sam Paul uparcie temu zaprzeczał. Aby ukarać syna, Louis-Auguste wypłacał mu jedynie niewielką pensję, wystarczającą zaledwie na pokrycie wydatków samotnej osoby. Stałe nalegania matki skłoniły go jednak do wypłacania synowi większych sum pieniędzy. Dopiero pod koniec swojego życia ojciec Cézanne'a zgodził się (po części dzięki siostrze malarza, Marie, która wiedziała o istnieniu nieślubnego syna Paula) na małżeństwo syna. Ślub odbył się 28 kwietnia 1886 w Aix-en-Provence, w obecności całej rodziny. Kilka miesięcy później - 23 października - Louis-Auguste zmarł w wieku 88 lat. Paul Cézanne odziedziczył po ojcu majątek, jednak nadal prowadził spokojne, samotnicze życie, szukając natchnienia w okolicach Aix-en-Provence.

W 1886 Émile Zola wydał powieść L'Oeuvre (Arcydzieło), która doprowadziła do zakończenia jego przyjaźni z Cézannem. Bohater tej powieści, Claude Lantier, to malarz pozbawiony mocy twórczej, który nie potrafił zrealizować swoich marzeń i w konsekwencji popełnił samobójstwo. Paul Cézanne rozpoznał w nim siebie. W krótkim liście podziękował Zoli za wysłanie mu powieści, po czym nigdy więcej już się nie spotkali.

15 października 1906, podczas pracy w plenerze, artystę zaskoczyła burza, w wyniku czego zaziębił się i stracił przytomność. Kilka dni później Cézanne zmarł na zator płuc.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Autoportret Paula Cézanne'a, ok. 1875

We wczesnym okresie twórczości pozostawał pod wpływem malarstwa barokowego i romantycznego. Brał udział w wystawach impresjonistów. Później jednak zakwestionował dotychczasowe sposoby ukazywania przestrzeni. Zrezygnował z perspektywy linearnej na rzecz ujmowania perspektywy z różnych punktów widzenia, kierunek takiego myślenia o sztuce znalazł następnie wyraz w kubizmie. W obrazach Cézanne'a kształt przedmiotów zbliżał się do form geometrycznych.

Duży wpływ na twórczość Cézanne'a wywarło spotkanie z Pissarrem. Pod jego wpływem Cézanne rozjaśnił koloryt swoich obrazów i nadał im lekkość. Zrezygnował też z używania grubych szpachli, nanosząc plamy barwne subtelnymi pociągnięciami pędzla.

Ulubiona tematyka Cézanne'a to pejzaże (szczególnie okolice Aix-en-Porvence i Estaque), portrety oraz martwe natury, którymi zainteresował się w latach 70. XIX wieku. Malował owoce, stoły i krzesła, przedstawiając je w specyficzny sposób - tak, jakby traciły równowagę. Nie interesowało natomiast artysty życie Paryża, wystawnego miasta wraz z gwarem ulicznym, czy teatrami i kabaretami, które było w tym czasie tematem wielu płócien impresjonistów.

W obrazach takich, jak Góra Sainte-Victoire (z 1885) czy Madame Cézanne (z 1887) można dopatrywać się inspiracji nie tylko dla kubistów, lecz nawet fowistów. Wraz z Paulem Gauguinem i Vincentem van Goghiem jest uważany za jednego z trzech głównych postimpresjonistów. Od 1900 niemal do końca życia pracował nad obrazem Wielkie kąpiące się, w którym chciał połączyć studium natury z klasycznymi zasadami kompozycji.

W 1895 roku, dzięki staraniom marszanda Ambroise'a Vollarda, odbyła się pierwsza indywidualna wystawa artysty. Nie została dobrze przyjęta przez krytyków, wzbudziła natomiast zachwyt artystów, w szczególności awangardowych.

W 1907 roku, w ramach Salonu Jesiennego, zorganizowano wielką retrospektywną wystawę twórczości artysty, na której pokazano jego 50 obrazów. Wystawa ta doprowadziła do uznania znaczącej roli artysty.

Moderniści z początku XX wieku uważali Cézanne'a za prekursora współczesnego malarstwa. Henri Matisse nazwał go "ojcem wszystkich malarzy", a wielu twórców uznawało w nim twórcę przełomu w sztuce XX wieku. Również Pablo Picasso zachwycał się jego obrazami.

Galeria prac[edytuj | edytuj kod]

Kąpiący się[edytuj | edytuj kod]

nr tytuł czas powstania technika i wymiary miejsce przechowywania ilustracja
1. Kąpiące się 1883 Museum Langmatt, Baden, Szwajcaria Cezanne Les Baigneuses.jpg
2. Kąpiące się 1874-75 Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork Paul Cézanne 004.jpg
3. Kąpiący się 1876-77 kolekcja prywatna Paul Cézanne 006.jpg
4. Kąpiący się 1879-1880 Detroit Institute of Arts, Detroit (Michigan) Paul Cézanne - Baigneuses (Detroit).jpg
5. Kąpiące się ok. 1880 kolekcja prywatna Paul Cézanne 012.jpg
6. Kąpiący się 1890-94 54,2 x 66,5 cm Ermitaż, Petersburg Paul Cézanne 005.jpg
7. Kąpiący się 1892-94 Muzeum d'Orsay, Paryż Paul Cézanne 008.jpg
8. Wielkie kąpiące się 1894-1905 National Gallery w Londynie Paul Cézanne 048.jpg
9. Kąpiące się 1900-05 kolekcja prywatna Paul Cézanne 003.jpg
10. Kąpiące się 1900-05 Art Institute, Chicago Paul Cézanne 009.jpg
11. Les grandes baigneuses 1900-05 132,4 x 219,1 cm Barnes Foundation, Merion, Pensylwania Paul Cezanne Les grandes baigneuses.jpg
12. Wielkie kąpiące się ok. 1906 Philadelphia Museum of Art w Filadelfii Paul Cézanne 047.jpg

Cézanne na rynku sztuki[edytuj | edytuj kod]

W 2011 katarska rodzina królewska kupiła od George Embiricosa obraz Gracze w karty (malowany w latach 1892 – 93r.), kosztował on 250 mln dolarów i stał się najdroższym dziełem sztuki sprzedanym kiedykolwiek. [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Silvia Borghesi, Anna Nermin Germeyan (tłumaczenie): Cézanne. Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60529-01-9.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]