Szujscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Szujscy – ród kniaziowski (książęcy) pochodzenia ruskiego, będący gałęzią dynastii Rurykowiczów i ich linii panującej nad księstwem suzdalskim, który wziął swoje nazwisko od miasta Szuja[1] w obecnym obwodzie iwanowskim. Z licznych gałęzi jedna uzyskała wielkie znaczenie w XVI w. w Moskwie, gdzie jeden z jej przedstawicieli został nawet obrany carem; inna z kolei związała się z Rzecząpospolitą, w której uznawano jej status kniaziowski[1].

Szujscy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednim protoplastą kniaziów Szujskich osiadłych w Rzeczypospolitej był kniaź Iwan Dymitrowicz, przezywany "Gubka", który zbiegł na Litwę z Moskwy, najprawdopodobniej razem z kniaziem Semenem Bielskim oraz Iwanem Lackim około 1534 r. On to już w kwietniu 1536 r. otrzymał od króla Zygmunta Starego przywilej na Terebuń w powiecie brzeskim oraz później w 1542 r. – na swą wyraźną prośbę – roczną pensję w wysokości 80 kop groszy, wypłacaną przez podskarbiego ziemskiego, Iwana Hornostaja. Umarł około 1560 r., pozostawiając wdowę Marynę Bohdanównę Bohowitynównę oraz syna, kniazia Manoiła Szujskiego (zm. ok. 1580 r.), żonatego z Hanną Irzykowiczówną[1].

Synem wspomnianego kniazia Manoiła Szujskiego był kniaź Jan vel Janusz Szujski, podkomorzy brzeski, który z nieznanej z imienia i nazwiska małżonki, pozostawił – według Józefa Wolffa – sześciu synów (Jerzego, Aleksandra, Andrzeja, Jana, Krzysztofa i Konstantego) oraz córkę Annę, zamężną za Janem Michałem Narbutem. Bracia ci, przechodząc na katolicyzm, zarzucili używanie tytułu kniaziowskiego, przy czym każdy z nich zapoczątkował swoją gałąź rodu. Zarówno oni jak i ich potomkowie sprawowali – może nie najwyższe, ale na pewno – liczne urzędy w Rzeczypospolitej Obojga Narodów[1].

Ostatnim męskim przedstawicielem rodu w Polsce jest Piotr Szuyski (ur. 1943), syn Wacława i Edwardy z domu Weigt, wnuk Wacława, senatora Rzeczypospolitej, i Aliny z Russockich. Istnieją w Polsce i Francji osoby o nazwisku "Szuyski" i "Szujski", związane z ostatnim potomkiem rodu węzłami pokrewieństwa bądź powinowactwa.[2].

Członkowie rodu[edytuj | edytuj kod]

Drzewo genealogiczne[edytuj | edytuj kod]

Iwan Dymitrowicz Szujski (†ok. 1560)
~ Maryna Bohowitynówna
└─>Manoił (†przed 1580), posiadacz Terebunia w powiecie brzeskim
   ~ Hanna Irzykowiczówna
   ├─>Zofia
   │  ~ Krzysztof Gnoiński
   └─>Jan (†1610), podkomorzy brzeski 1596
      ~ NN
      ├─>Jerzy
      │  ~ NN
      │  └─>Jan (†1700), wojski brasławski (ok. 1674)
      │     ~ NN
      │     ├─>Jan Jerzy (†1704), podstoli bracławski (ok. 1698)
      │     │  ~[1] Katarzyna Sawicka, wojewodzianka brzeska
      │     │  ├─>Franciszek Florian (†1715), podstoli brasławski
      │     │  │  ~ Teresa Niemcewiczówna
      │     │  │  ├─>Florian (†przed 1780), strażnik brzeski
      │     │  │  │  ~[1] N Korsakówna
      │     │  │  │  ~[2] Barbara Kaczonówna (primo voto Sulistrowska)
      │     │  │  │  └─>Jan strażnik brzeski (ok. 1783)
      │     │  │  ├─>Józef (†przed 1768), podstoli brasławski
      │     │  │  │  ~ Ludwika Wiszniewska
      │     │  │  │  ├─>Stanisław (†przed 1790)
      │     │  │  │  ├─>Piotr (*1751) porucznik ułanów, rotmistrz wojska polskiego
      │     │  │  │  │  ~ Marianna Nowakowska
      │     │  │  │  │  └─>Witalis Wiktor (*1791)
      │     │  │  │  │     ~ Helena Bielska
      │     │  │  │  ├─>Wincenty (*1755) dworzanin skarbowy Wlk. Ks. Lit. 1789
      │     │  │  │  └─>Jan (*1759) porucznik pułku piechoty, kapitan wojska polskiego
      │     │  │  └─>Anna przełożona klasztoru Bernardynek konwentu brzeskiego
      │     │  ├─>Antoni
      │     │  ├─>Maciej Stanisław, podczaszy brzeski (ok. 1740)
      │     │  ├─>Michał
      │     │  ├─>Piotr Florian
      │     │  ├─>Józef
      │     │  │  ~ NN
      │     │  │  ├─>Michał (zaginął będąc dzieckiem)
      │     │  │  └─>Teresa
      │     │  │     ~ N Jankowski
      │     │  ├─>Krystyna
      │     │  ├─>Rozalia
      │     │  ├─>Elżbieta
      │     │  ~[2] Petronella Pągowska
      │     │  └─>Rozalia
      │     ├─>Stanisław (†1705), skarbnik Nowogródka Siewierskiego
      │     │  ~ Teresa Anna Lacka (secundo voto Szujska)
      │     │  └─>Katarzyna
      │     │     ~ N Galimski
      │     └─>Katarzyna
      │        ~ N Piórkowski
      ├─>Aleksander (†przed 1658), wojski brzeski 1639, chorąży brzeski 1643, podstarości brzeski 1644
      │  ~ Jadwiga Krzywczycka
      │  ├─>Władysław Aleksander (†1671), chorąży brzeski (po 1665 r.)
      │  │  ~ Justyna Kolendzianka
      │  │  ├─>Aleksander (†1714), jezuita
      │  │  └─>Franciszek Michał (†1746), podstoli brzeski 1694, pisarz grodzki brzeski (1699-1702)
      │  │     ~ Teresa Anna Lacka, chorążanka (primo voto Szujska)
      │  ├─>Konstanty Jan (†1695), pisarz ziemski brześciański (po 1663 r.), starosta jałowski 1676, chorąży brzeski 1679, starosta zahalski (ok. 1690 r.), pisarz Wlk. Ks. Lit. 1690
      │  │  ~[1] Zofia Brzozowska (†przed 1676), wojewodzianka brześciańska
      │  │  ├─>Dominik Jan (†1720), starosta jałowski 1690, chorąży brzeski 1692, starosta zahalski
      │  │  │  ~[1] Helena Sulimierska, łowczycówna
      │  │  │  ├─>Mikołaj (†1725)
      │  │  │  ├─>Jadwiga
      │  │  │  │  ~ Piotr Pepłowski, podkomorzy kijowski i łucki
      │  │  │  ~[2] N Rostworowska
      │  │  │  ├─>Ignacy (†1751?)
      │  │  │  │  ~ Ludwika Zborowska (secundo voto Bystry)
      │  │  │  │  ├─>Aniela (†1797)
      │  │  │  │  │  ~ Wojciech Szujski (†1792), skarbnik kijowski, starosta niżyński, szambelan królewski
      │  │  │  │  └─>Adam (†po 1767), starosta zahalski
      │  │  │  │     ~ Marianna Chalecka (secundo voto Prozor)
      │  │  │  │     └─>Ludwika Konstancja (*17671828)
      │  │  │  │        ~ Karol Prozor, oboźny litewski
      │  │  │  ~[3] Konstancja Horajnówna, podczaszanka wołyńska
      │  │  │  ├─>Krystyna
      │  │  │  │  ~ Stanisław Spinek, podczaszy mozyrski
      │  │  │  ├─>N (córka)
      │  │  │  │  ~ N Wyżycki
      │  │  │  ├─>Konstancja
      │  │  │  │  ~ Michał Orański, cześnik smoleński
      │  │  │  └─>Ludwika
      │  │  │     ~ Mikołaj Kuczyński (†1755), podstoli drohicki
      │  │  ├─>Ludwika (†1701)
      │  │  │  ~[1] Jan Kazimierz Pac (†ok. 1697), starosta uświatski, chorąży nadworny litewski
      │  │  │  ~[2] Aleksander Ogiński, miecznikowicz Wlk. Ks. Lit.
      │  │  ~[2] Zofia Konopatska (†przed 1686), kasztelanka chełmińska, (primo voto Wilkowska)
      │  │  ├─>Pawła (†przed 1704)
      │  │  │  ~ Aleksander Niemira, chorążyc mielnicki
      │  │  ├─>Benedykta (†po 1704)
      │  │  │  ~ Stefan Tomasz Ossoliński (†po 1737), chorąży mielnicki
      │  │  ~[3] Ludwika Sapieżanka (†1687), pisarzówna polna koronna
      │  │  ~[4] Anna Kopciówna, kasztelanka trocka, (primo voto Łużecka)
      │  │  └─>Apolloniusz Aleksander (*16901763), starosta zahalski
      │  │     ~ Balbina Chrzanowska (†1784)
      │  │     ├─>Jan Nepomucen († między 1763 a 1784)
      │  │     └─>Anna
      │  │        ~[1] Antoni Krasicki (†1777), chorąży nadworny litewski
      │  │        ~[2] Jan Tadeusz Orzeszko, wojski piński
      │  └─>Anna
      │     ~ Stefan Rusiecki (†1671), kasztelan miński
      ├─>Andrzej (†1640), mieczny brzeski (ok. 1638) i dzierżawca inturski
      │  ~ Dorota Żylińska (primo voto Radzimińska)
      │  ├─>Stanisław (†przed 1688), miecznik brześciański
      │  │  ~ Zofia Orzeszko (primo voto Nowicka, Wereszczaka)
      │  └─>Jan (†przed 1691), chorąży brzeski 1690
      │     ~ NN
      │     ├─>Stanisław (†przed 1740), skarbnik brzeski i piński, podsędek piński 1731
      │     │  ~ Helena Orda (primo voto Grothus)
      │     │  ~[?] Teresa Wret
      │     └─>Hieronim (†przed 1767), strażnik czernihowski
      │        ~ Dorota Ejnarowicz
      │        ├─>Szymon jezuita
      │        ├─>Maciej (*1726 †przed 1785)
      │        │  ~ Katarzyna Gierłowicz
      │        │  ├─>Maciej kanonik
      │        │  ├─>Walenty (*1771)
      │        │  │  ~ NN
      │        │  ├─>Benedykt (*1774)
      │        │  ├─>Helena
      │        │  └─>Sebastian (*1776)
      │        │     ~ Honorata Zauściańska
      │        │     └─>Hieronim (*1812)
      │        ├─>Wojciech (†1792), skarbnik kijowski, starosta niżyński, szambelan królewski
      │        │  ~ Aniela Szujska (†1797)
      │        │  ├─>Franciszka
      │        │  │  ~ Abraham Marczenko, pułkownik wojsk rosyjskich
      │        │  ├─>Anna
      │        │  │  ~ Jacek Saryusz-Zaleski (*17731823), prezes I departamentu izby sądowej kijowskiej
      │        │  └─>Aniela
      │        │     ~ Ignacy Stanisław Ledóchowski, prezes departamentu izby sądowej wołyńskiej
      │        ├─>Antoni Tomasz (*1788), starosta dymidowski
      │        │  ~ Urszula Święcicka
      │        │  ├─>Ignacy Szymon (*1745)
      │        │  │  ~ Aniela Michalina Dzierżek
      │        │  │  └─>Włodzimierz Romuald (*1818)
      │        │  └─>Piotr
      │        │     ~ Tekla Jełowicka
      │        │     ├─>Roman
      │        │     │  ~ Józefa Stobnicka
      │        │     ├─>Maria
      │        │     │  ~ Stanisław Tworek Wyszkowski (†1882)
      │        │     ├─>Tadeusz
      │        │     └─>Zofia
      │        ├─>Melania zakonnica u Bazylianek w Pińsku
      │        ├─>Teresa
      │        │  ~ Piotr Tołoczka, stolnik brzeski
      │        ├─>Marianna
      │        │  ~ N Szyszka, podczaszy czernihowski
      │        └─>Antonina
      │           ~ Adam Stocki, sędzia grocki mozyrski
      ├─>Jan (†1643), chorąży brzeski 1631
      │  ~ Elżbieta Czarnocka
      │  ├─>Konstanty Bazyli (†przed 1674), miecznik brzeski 1640
      │  ├─>Klemens
      │  ├─>Franciszek
      │  ├─>Stanisław (†po 1675), rotmistrz traktu zabuskiego (ok. 1669)
      │  │  ~ Halszka Zawiszanka (primo voto Wysocka)
      │  │  └─>N (syn, zamordowany przed 1670 r.)
      │  └─>Jerzy Kazimierz
      ├─>Krzysztof (†ok. 1635), podstoli brzeski 1632
      │  ~ Izabella Mleczkówna, podkomorzanka drohicka, (secundo voto Wasilewska)
      │  ├─>Kazimierz (†po 1657),
      │  ├─>Wojciech Krzysztof (†po 1697), podwojewodzi podlaski (przed 1674)
      │  └─>Konstancja
      │     ~ Jan Czerniakowski
      └─>Konstanty (†1634), pisarz ziemski brześciański 1631
         ~ NN
         ├─>Mikołaj
         ├─>Stefan (†po 1674)
         │  ~[1] Maryna Maskiewicz (primo voto Dołgierd, Rodakowska, secundo voto Wołodkiewicz)
         │  ~[2] Katarzyna Wieczanówna (primo voto Jankowska)
         │  └─>Konstanty (†po 1703), cześnik brześciański
         │     ~ Katarzyna Niemcewicz, stolnikówna witebska, (secundo voto Czapska, Małachowiec)
         │     └─>Józef (†przed 1768), cześnik brasławski 1763
         │        ~ N Gogolewska
         └─>Jerzy Konstanty (†1694), cześnik brzeski 1676, sędzia grodzki brzeski (po 1676 r.)
            ~[1] Petronela Miączyńska, podczaszanka czernichowska, (primo voto Horbowska)
            ├─>Onufry (*ok. 16711761), ksiądz – jezuita w kolegium brzeskim
            ~[2] N Żardecka, sędzianka brzeska
            ├─>Franciszek
            ├─>Rozalia
            │  ~[1] Władysław Tryzna, stolnik wołkowyski
            │  ~[2] Antoni Zawadzki
            └─>N (córka)
               ~ N Tur

Szujscy w Rosji[edytuj | edytuj kod]

Kniaziowie Szujscy jako gałąź dynastii Rurykowiczów, będący potomkami m.in. Aleksandra Newskiego, już tylko z racji samego pochodzenia stanowili jeden z najstarszych i najznaczniejszych rodów najpierw Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, a później Rosji. Co prawda w wyniku podporządkowania sobie ziem ruskich przez władców moskiewskich utracili status udzielnych książąt, przechodząc do kategorii bojarstwa. Na przełomie XV i XVI wieku zgromadzili jednak ogromne bogactwo, stając się jednym z najpotężniejszych rodów, zagrażającym nawet panującym władcom.

Sami zainteresowani nie kryli zresztą swoich aspiracji, próbując w obliczu widma kryzysu monarchii (represyjna polityka coraz bardziej niezrównoważonego cara Iwana Groźnego) organizować coś na kształt własnego stronnictwa. Spotkało się to z represjami ze strony władzy, w szczególności ze strony cara Borysa Godunowa, który objął tron po śmierci ostatniego Rurykowicza, cara Fiodora. Jednak silna pozycja, którą cieszyli się Szujscy pozwoliła im na zdobycie tronu i koronację Wasyla Szujskiego na cara Rosji w 1606 r.

Sukces nie okazał się trwały, albowiem w wyniku odwrócenia się od władcy dotąd wiernego bojarstwa, kraj osłabł, co pozwoliło na wmieszanie się w wewnętrzne sprawy Carstwa Rosyjskiego części polskiej magnaterii, polegające na interwencji zbrojnej w celu osadzenia na tronie moskiewskim pretendentów podających się za syna Iwana Groźnego (tzw. Dymitriada). Okres ten (lata 1604-1610) zwany jest w historii Rosji czasem wielkiej smuty, zaś jego następstwem było uwięzienie w Rzeczypospolitej cara Wasyla Szujskiego i jego braci oraz wojna polsko-rosyjska.

Po tych wydarzeniach kniaziowie Szujscy nie odgrywali już nigdy w Rosji takiej roli jak wcześniej.

Członkowie rodu[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 J. Wolff Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV wieku
  2. Tomasz Lenczewski, Genealogie rodów utytułowanych w Polsce, t. 1, Warszawa 1996-1997, s. 79-84. Tamże pełna genealogia rodu i potomków nieślubnych oraz sprawy związane z tytułem i jego dziedziczeniem.[1].