Polskie rody książęce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Polskie rody książęce – rody noszące tytuł książęcy, związane z historią nie tyle samej Polski co Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Dynastie słowiańskie z terenu dzisiejszej Polski[edytuj | edytuj kod]

Potomkowie dynastii Giedyminowiczów[edytuj | edytuj kod]

Pochodzący od wielkiego księcia litewskiego Giedymina (zm. 1341)[1]. Wyliczenie oparte na herbarzu Bonieckiego:

Potomkowie dynastii Rurykowiczów[edytuj | edytuj kod]

Pochodzący od Ruryka (zm. 879) władcy Nowogrodu i Ładogi, przodka wielkich książąt kijowskich[4].

Rody pochodzenia kniaziowskiego – inne[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenia różnego (z Litwy, Rusi i Moskwy + rody tatarskie i wołoskie[5])[6][7]

Potomkowie polskich królów elekcyjnych[edytuj | edytuj kod]

Rody książęce z nadania polskich władców lub sejmu[edytuj | edytuj kod]

Polscy władcy elekcyjni nie mogli nadawać tytułów arystokratycznych Polakom, ale mogli nadawać cudzoziemcom. Wettynowie nadając tytuły czynili to jako władcy Saksonii[8].

  • Sascy (1726 Kurlandia), tytuł wygasł na wyniesionym do tej godności Maurycym Saskim (de Saxe) księciu Kurlandii
  • Poniatowscy (1764 RP, 1765 Czechy, 1847 Toskania, 1850 Austria), żyją (linia książąt Poniatowskich di Monte Rotondo) – z nich Stanisław August Poniatowski król Polski
  • Ponińscy (1773 RP), uprawniona linia rodu wygasła
  • Mirscy (1821 KP), uprawniona linia rodu zrusyfikowała się od poł. XIX w.i otrzymała formalne zatwierdzenie tytułu książęcego w 1861 „bez przedstawienia dowodów”
  • Bironowie (1737-1795 książęta lenni w Kurlandii), żyją
  • Kettlerowie (1561-1711 książęta lenni w Kurlandii), wymarli
  • Hohenzollernowie (1525-1660 książęta lenni w Prusach), żyją (do roku 1918 królowie pruscy i cesarze niemieccy)

Rody książęce z nadania władców obcych[edytuj | edytuj kod]

Tytuły książęce przysługujące biskupom[edytuj | edytuj kod]

Tytuł książęcy (jak wszystkim biskupom) wraz z krzesłem senatorskim przysługiwał w Rzeczypospolitej osobiście także niektórym hierarchom kościelnym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Na podstawie pracy p. Jana Tęgowskiego pt. „Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów” (1999 r.). Niektóre rody wyemigrowały z Rzeczypospolitej do Rosji.
  2. 2,0 2,1 Boniecki, Herbarz Polski.
  3. Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, tablice, Warszawa 1959; Józef Wolff, op.cit.
  4. Na podstawie pracy p. Józefa Wolff’a pt. „Kniaziowie Litewsko-Ruscy od końca XIV wieku”. Tylko rody z terenu byłych księstw: połocko-witebskiego, pińsko-turowskiego, wołyńskiego, halickiego, kijowskiego, perejesławskiego, siewierskiego, czernichowskiego i smoleńskiego – jednak nie wszystkie. Większość z wymienionych rodów znalazła się w Rosji w związku z aneksją wschodnich kresów Rzeczypospolitej (Królestwa Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego) przez to państwo.
  5. Jerzy Czajkowski, „Studia nad Łemkowszczyzną”, Sanok 1999.
  6. Na podstawie pracy p. Józefa Wolff’a pt. „Kniaziowie Litewsko-Ruscy od końca XIV wieku” – ale nie wszystkie rody.
  7. Saturnin Sobol „Polskie rody arystokratyczne”, s. 50.
  8. Nie wszystkie potwierdzenia w szczególności polskie. Skróty:
    • S.I.R. – władcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego (łac. Sacrum Imperium Romanum) – większość tytułów.
    • RP – Sejm Rzeczypospolitej Obojga Narodów – uznanie tytułów zagranicznych lub nadanie tytułów polskich. Pod tym oznaczeniem kryją się również rody, które uzyskały status książąt w wyniku wyboru przodka na króla Polski.
    • KP – Senat Królestwa Polskiego – uznanie starych tytułów lub nadanie nowych, które nigdy nie uzyskało formalnej sankcji prawnej, ale bywa cytowane w źródłach.
    Wielką rolę odegrał akt unii lubelskiej z 1569 r., który zagwarantował uznanie tytułów książęcych litewskich i ruskich rodów kniaziowskich. Akt ten objął także Radziwiłłów.
  9. Stanisław Dziadulewicz „Herbarz Rodów Tatarskich”