Droga św. Jakuba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Droga do Santiago de Compostelaa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ways of St. James in Europe.png
Kraj  Hiszpania
Typ kulturalny
Spełniane kryterium II, IV, VI
Charakterystyka #669
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1993
na 17. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Drogi św. Jakuba
Okolice Madrytu. Camino de Madrid.
Okolice Madrytu. Camino de Madrid.
Dane szlaku
Państwo Unia Europejska prawie wszystkie kraje Europy
Początek najbardziej na wschód Tallinn (Estonia), Kijów (Ukraina), Stambuł (Turcja), najbardziej na północ Edynburg (Szkocja), Hamar (Norwegia), Århus (Dania), najbardziej na południe Lagos (Portugalia), Sewilla (Hiszpania), Rzym (Włochy)
Koniec Santiago de Compostela lub Finisterra
Długość ok. 4000 km
Etapy najsłynniejszy Camino Frances i Via Regia
Typ szlak kulturowy, pielgrzymkowy

Droga św. Jakuba, nazywana często także po hiszpańsku Camino de Santiago (bask. Done Jakue Bidea, gal. O Camiño de Santiago) – szlak pielgrzymkowy do katedry w Santiago de Compostela w Galicji w północno-zachodniej Hiszpanii. W katedrze tej, według przekonań pielgrzymów, znajduje się ciało św. Jakuba Większego Apostoła. Nie ma jednej trasy pielgrzymki, a uczestnicy mogą dotrzeć do celu jednym z wielu szlaków.

Droga oznaczona jest muszlą św. Jakuba, która jest także symbolem pielgrzymów, i żółtymi strzałkami.

Istniejąca od ponad tysiąca lat Droga św. Jakuba jest jednym z najważniejszych chrześcijańskich szlaków pielgrzymkowych, obok szlaków do Rzymu i Jerozolimy. Według legendy ciało św. Jakuba przewieziono łodzią do północnej Hiszpanii, a następnie pochowano w miejscu, w którym dziś znajduje się miasto Santiago de Compostela.

Historia szlaków pielgrzymkowych[edytuj | edytuj kod]

Miejsce pochówku św. Jakuba Apostoła
Katedra w Santiago de Compostela - ostateczny cel pielgrzymów

Początki kultu religijnego w Santiago sięgają IX wieku. Przybycie pierwszego udokumentowanego pielgrzyma, francuskiego biskupa Le Puy Godescalco, datuje się na rok 950. Ślady pielgrzymek z IX wieku znajdujemy na monetach Karola Wielkiego, jednak największe nasilenie ruchów pielgrzymkowych przypada na wiek XIXIV. W wieku XII akt papieski uznał Compostelę za trzecie po Jerozolimie i Rzymie miejsce święte chrześcijaństwa. Wówczas Santiago stało się na równi z Rzymem i Jerozolimą jednym z trzech najważniejszych miejsc pielgrzymkowych zachodniej Europy. Pojawia się nowa terminologia: pątnika udającego się do Santiago zaczyna się nazywać peregrino, tak jak swą nazwę miał pielgrzym udający się do Rzymu (romero) czy Jerozolimy (palmero). Pielgrzymów do grobu apostoła nazywano również kokijardami (od francuskiej nazwy muszli: la coquille)[1].

Dawniej pielgrzymowanie miało przede wszystkim charakter religijny. W wiekach średnich pielgrzymowano dla umocnienia wiary, odbycia pokuty, spełnienia ślubowania, z prośbą o uzdrowienie lub w celach dziękczynnych. Także wzorce zachowań rycerskich obowiązujące w średniowiecznej Europie nakazywały czczenie miejsc świętych. Ale również miasta i parafie wysyłały pielgrzymów w intencji ważnej dla danej społeczności, na przykład prosząc o koniec suszy lub, jak w przypadku miasta Perpignan w 1842 roku, o ustąpienie dżumy. W niektórych państwach, wyrokiem sądu nakazywano przestępcom pielgrzymkę do Santiago. Tradycyjnie drogę rozpoczynano od progu własnego domu. Przez wieki przemierzali ją przedstawiciele wszystkich stanów, w tym wiele znanych postaci (nawet władców): Karol Wielki, św. Franciszek z Asyżu, św. Elżbieta Portugalska, św. Brygida Szwedzka, Izabela Kastylijska, św. Ignacy Loyola, Jan Dantyszek czy papież Jan XXIII. W XIV wieku, szczytowym okresie popularności trasy, każdego roku przemierzało ten szlak ponad milion osób.

O ogromnej roli pielgrzymek po Camino świadczą słowa Johanna Wolfganga von Goethe, który pisał, iż "drogi św. Jakuba ukształtowały Europę". Po rewolucji francuskiej znaczenie pielgrzymek wyraźnie spadło i dopiero od końca lat 80. XX wieku szlak znowu zaczął przyciągać coraz większą liczbę pielgrzymów z całego świata.

Papież Jan Paweł II był w Santiago dwukrotnie, raz nawet przeszedł niewielki odcinek Camino Frances. Po wizycie Jana Pawła II w Santiago de Compostela w 1982 r. Rada Europy uznała Drogę św. Jakuba za drogę o szczególnym znaczeniu dla kultury kontynentu i zaapelowała o odtwarzanie i utrzymywanie dawnych szlaków pątniczych. Szlak ten został ogłoszony pierwszym Europejskim Szlakiem Kulturowym w październiku 1987 r. oraz wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1993 r. W 2010 r. sanktuarium odwiedzi papież Benedykt XVI.

Apel spotkał się z szerokim odzewem w Europie. Rekonstrukcja Szlaku rozpoczęta w 1986 r. trwa nadal w wielu krajach. Dziś, oprócz Hiszpanii, swoje szlaki (El Camino) – których w średniowieczu było wiele – mają już m.in. Portugalia (Camino Portugues), Francja (Chemin Saint-Jacques) oraz Niemcy, Austria i Szwajcaria (Jakobswege). Najczęściej uczęszczanym szlakiem jest Camino Frances (ok. 750 km), który - wbrew nazwie ("Szlak francuski") - w 98 procentach przebiega po terytorium Hiszpanii. Wędrówkę zaczyna się w Saint-Jean-Pied-de-Port we Francji, po północnej stronie Pirenejów, przechodzi się przez słynny wąwóz Roncesvalles, gdzie w roku 778 zginął legendarny Roland, bohater "Pieśni o Rolandzie", następnie idzie się przez górzystą Nawarrę, krainę Basków, następnie wędruje się przez słynącą z czerwonych win Rioję, przez wyprażone słońcem, kamieniste ścieżki prowincji Burgos, Palencii, León, przez deszczową Galicję, by po kilku tygodniach wędrówki dotrzeć wreszcie do Santiago de Compostela, na plac Obradoiro, przed katedrę, w której, według tradycji, znajduje się grób Apostoła.

Niektórzy nie kończą swojej wędrówki w Santiago de Compostela, ale podążają jeszcze kilkadziesiąt kilometrów dalej, czyli trzy dni drogi od Santiago, nad wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, do miejscowości Fisterra (łac. finis terrae - "koniec ziemi"), która często błędnie uważana jest za wysunięty najdalej na zachód punkt kontynentalnej Europy (w rzeczywistości dotyczy to przylądka Roca w Portugalii). W starożytności i średniowieczu uważano Fisterra za prawdziwy koniec świata, poza którym ciągnie się już tylko straszne, nieprzebyte morze. Tradycyjnie, po dotarciu tutaj, palono pokutne, pielgrzymie szaty i obmywano się w wodach oceanu, zostawiając za sobą dotychczasowe grzeszne życie i rozpoczynając z wiarą nowe. Stąd właśnie pochodzi najpowszechniejszy symbol Drogi św. Jakuba - muszla. Docierający nad ocean wędrowcy zabierali muszle jako dowód przebytej drogi. Dziś można je kupić na całej trasie, a najwięcej oczywiście w samym Santiago.

Z historią pielgrzymek do Santiago de Compostela związane jest najprawdopodobniej powstanie znanego kanonu Panie Janie.

Współcześnie najbardziej znanymi pielgrzymami są piłkarze reprezentacji Hiszpanii w piłce nożnej. Przed każdym wyjazdowym turniejem cała drużyna spotyka się w Santiago de Compostela. Po zdobyciu mistrzostwa świata w piłce nożnej w roku 2010 czterech czołowych piłkarzy zwycięskiej reprezentacji (Andrés Iniesta, Fernando Torres, Carlos Marchena, Sergio Busquets) zapowiedziało udanie się w pieszej pielgrzymce do Santiago[2].

Liczba pielgrzymów
Rok Pielgrzymi Rok Pielgrzymi Rok Pielgrzymi Rok Pielgrzymi Rok Pielgrzymi
1970 68 1980 209 1990 4 918 2000 55 0044 2010 272 3831 //5
1971 4511 1981 299 1991 7 274 2001 61 418 2011 183 3663
1972 67 1982 1 8681 1992 9 764 2002 68 952 2012 192 488
1973 37 1983 146 1993 99 4361 2003 74 614 2013 215 856
1974 108 1984 423 1994 15 863 2004 179 9441
1975 74 1985 690 1995 19 821 2005 93 925
1976 2431 1986 1 801 1996 23 218 2006 100 377
1977 31 1987 2 905 1997 25 179 2007 114 026
1978 13 1988 3 501 1998 30 126 2008 125 143
1979 231 1989 5 7602 1999 154 6131 2009 145 878
1) Rok święty - gdy 25 lipca wypada w niedzielę

2) Światowe Dni Młodzieży w Santiago de Compostela
3) Światowe Dni Młodzieży w Madrycie
4) Europejska Stolica Kultury
5) wizyta Benedykta XVI
(Źródło: Statystyki Oficina de Peregrinaciones[3])

Oznakowanie na Drogach św. Jakuba[edytuj | edytuj kod]

Drogi św. Jakuba są oznaczone podobnie w całej Europie, muszlami św. Jakuba i żółtymi strzałkami. Występują one jednak w różnych wersjach graficznych:

Charakter pielgrzymowania[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od znanych w Polsce masowych pielgrzymek pieszych (do Częstochowy czy Kalwarii), Droga św. Jakuba przeznaczona jest dla pątników indywidualnych lub małych grup, bez względu na wyznanie i narodowość, chcących doświadczyć w drodze ciszy i duchowej przemiany. Do ich dyspozycji są nie tylko znajdujące się po drodze kościoły i kaplice, ale także dogodne miejsca noclegowe w schroniskach dla pielgrzymów (z hiszpańskiego nazywane albergue lub refugios) prowadzonych przez lokalne społeczności: parafie, stowarzyszenia, schroniska młodzieżowe czy też przez osoby prywatne w gospodarstwach agroturystycznych. Każdy pielgrzym powinien zaopatrzyć się w credencial będący jego pielgrzymim paszportem, na podstawie którego otrzymać może dokument potwierdzający przebycie drogi: compostelę. Na wierzchu plecaka bądź ubrania powinien umocować muszlę jakubową. Charakterystycznymi atrybutami są także: laska, kapelusz, peleryna i zbiorniczek na wodę.

Drogi św. Jakuba w Europie[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Najważniejsze miejscowości Państwo Uwagi Strona internetowa
Via Regia Wilno, Grodno, Kijów, Lwów, Kraków, Olkusz, Będzin, Wrocław, Drezno, Lipsk, Frankfurt nad Menem, Kolonia (Niemcy), Akwizgran, Bruksela, Paryż, Orlean, Bordeaux, Pampeluna, Burgos, Santiago de Compostela Litwa, Białoruś, Ukraina, Polska, Niemcy, Belgia, Francja, Hiszpania Jedna z najstarszych i najważniejszych dróg w Europie. Europejski Szlak Kulturowy od 2005 r. [1]
Camino Francés Saint-Jean-Pied-de-Port, Pampeluna, Burgos, León, Santiago de Compostela Francja, Hiszpania Nazywana Drogą Mleczną lub Gwiezdną Drogą. Stanowi ostatni etap Via Regia. Europejski Szlak Kulturowy od 1987 r.
Camino del Norte Irún, Bilbao, Arzúa Hiszpania Nazywana też Camino de la Costa
Camino Aragonés Somport, Puente la Reina Hiszpania
Via de La Plata Sewilla, Salamanka, Cáceres, Astorga Hiszpania
Camino de Madrid Toledo, Madryt, Sahagún Hiszpania [2]
Camino Catalán Barcelona, Lérida, Fuentes de Ebro Hiszpania
Camino Primitivo Oviedo, Palas de Rey Hiszpania
Camino Inglés Ferrol, La Coruña, Santiago de Compostela Hiszpania [3]
Camino Vasco del Interior Irún, Santo Domingo de la Calzada Hiszpania
Camino Mozárabe Almería, Mérida Hiszpania
Camino del Ebro San Jaime de Enveija, Saragossa, Logroño Hiszpania
Camino Real León, Oviedo Hiszpania
Camino Portugués Lagos, Lizbona, Coimbra, Porto, Santiago de Compostela Portugalia, Hiszpania
Via Turonensis Paryż, Orlean, Tours, Poitiers, Bordeaux Francja Stanowi przedostatni etap Via Regia.
Via Lemovicensis Vézelay, Limoges Francja
Via Podiensis Le Puy-en-Velay Francja
Via Tolosane Arles, Tuluza, Montpellier, Col du Somport Francja
ViaJacobi Jezioro Bodeńskie, Genewa Szwajcaria
Via Francigena Lozanna, Siena, Rzym Włochy Jest drogą pątniczą do grobu św. Pawła i św. Piotra w Rzymie, lecz wykorzystywana może być także przez Włochów jako droga do grobu św. Jakuba. Europejski Szlak Kulturowy od 1994 r. [4]
Via Baltica Kretinga, Kaliningrad, Gdańsk, Kołobrzeg, Świnoujście, Rostock,Bremen Litwa, Rosja, Polska, Niemcy [[5]], [[6]]

Drogi św. Jakuba w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W ciągu wieków powstała cała sieć dróg, które wiodły od Morza Bałtyckiego - szlak Camino de Santiago zaczynał się niegdyś w Estonii - przez Polskę, Niemcy, Szwajcarię i Francję aż do Santiago.

Do Composteli wyruszali również rycerze z Polski. W 1404 r. odbył pielgrzymkę rycerz Andrzej Ciołek z Kabat[4]. Znanymi z odbycia pielgrzymki byli też Jerzy i Stanisław Radziwiłłowie, którzy dotarli do grobu Apostoła w 1579; a w 1611 Jakub Sobieski, ojciec króla Jana III Sobieskiego. Polacy najczęściej korzystali ze szlaków lądowych, docierali do dróg niemieckich i dalej do południowo - francuskich. Pielgrzymki z Polski trwały przez całe średniowiecze, do końca XVII wieku, potem ich natężenie zmalało.

W odpowiedzi na apel Rady Europy również w Polsce zaczęto odtwarzać dawne szlaki pątnicze (zob. mapa[5]).

Współczesne wytyczone i planowane Drogi św. Jakuba w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Długość Najważniejsze miejscowości Data otwarcia Województwo Uwagi Strona internetowa
Dolnośląska Droga św. Jakuba 164 km Głogów, Jakubów z tamtejszym sanktuarium św. Jakuba , Chocianów, Bolesławiec, Zgorzelec, Görlitz 24 lipca 2005 dolnośląskie Przedłużenie Wielkopolskiej Drogi. W Zgorzelcu łączy się z Ekumeniczną Drogą Pątniczą (Ökumenischer Pilgerweg). [7]
Wielkopolska Droga św. Jakuba 235 km Gniezno, Poznań, Leszno, Wschowa, Głogów 6 listopada 2006 dolnośląskie, wielkopolskie Łączy się z Dolnośląską Drogą.
Sudecka Droga św. Jakuba 105 km Krzeszów, Kamienna Góra, Kowary, Mysłakowice, Jelenia Góra, Lubań 7 września 2008 dolnośląskie W Lubaniu łączy się z Via Regia. 22 sierpnia 2010 przedłużono o odcinek Krzeszów - Jelenia Góra i zmieniono nazwę z Via Cervimontana na Sudecka Droga św. Jakuba [8]
Camino Polaco 210 km (odcinek Olsztyn - Toruń - Trzemeszno), 40 km (Szlak Piastowski: Mogilno - Trzemeszno - Gniezno), 250 km Lubuska Droga: Murowana Goślina - Szamotuły - Słubice) Ogrodniki, Suwałki, Olecko, Kętrzyn, Olsztyn, Gietrzwałd, Ostróda, Iława, Brodnica, Nowe Miasto Lubawskie, Brodnica, Toruń, Mogilno, Ostrów Lednicki, Gniezno, Poznań, Murowana Goślina, Sulęcin, Słubice 25 lipca 2006 (odcinek Olsztyn-Toruń) warmińsko-mazurskie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie, lubuskie Szlak prowadzić ma z Estonii, przez Łotwę i Litwę. Odcinek Mogilno-Gniezno biegnie trasą Szlaku Piastowskiego. Odcinek Murowana Goślina-Słubice nazywany jest Lubuską Drogą św. Jakuba. We Frankfurcie nad Odrą łączy się z drogami jakubowymi w Niemczech.
Małopolska Droga św. Jakuba 205 km Sandomierz, Klimontów, Kotuszów, Szydłów, Szczaworyż, Wiślica, Skalbmierz, Pałecznica, Niegardów, Więcławice Stare, Kraków 25 lipca 2009 świętokrzyskie, małopolskie Docelowo droga ma prowadzić z Lublina. Łączy się z Via Regia (trasa przez Wrocław) lub z Drogą Śląsko-Morawską (trasa przez Pragę). Przygotowywana jest odnoga z Sandomierza przez Tarnobrzeg i Koprzywnicę. [9]
Via Regia 918 km Korczowa, Przemyśl, Przeworsk, Krzemienica, Rzeszów, Góra Ropczycka, Dębica, Pilzno, Tuchów, Tarnów, Brzesko, Bochnia, Kraków, Ojców, Pieskowa Skała, Sułoszowa, Przeginia, Olkusz, Bukowno, Sławków, Sosnowiec,

Dąbrowa Górnicza, Będzin, Czeladź, Sączów, Piekary Śląskie, Góra św. Anny, Opole, Skorogoszcz, Brzeg, Wrocław, Legnica, Lubań, Zgorzelec

nieotwarta w całości podkarpackie, małopolskie, śląskie, opolskie, dolnośląskie Docelowo prowadzić ma z Ukrainy, ze Lwowa (a w dalszej przyszłości z Kijowa). W Zgorzelcu łączy się z Ekumeniczną Drogą Pątniczą (Ökumenischer Pilgerweg). [10] [11]
Pomorska Droga św. Jakuba 1020 km Gdańsk, Lębork, Szczecin otwarta 28.07.2013 Województwo warmińsko-mazurskie, pomorskie, zachodniopomorskie Pomorska Droga św. Jakuba rozpoczyna się w litewskiej Kretindze, polskie odcinki szlaku to kolejno:

Elbląska Droga św. Jakuba (63 km), Gdańska Droga św. Jakuba (88 km), Żukowska (Kaszubska) Droga św. Jakuba (26 km), Kartuska Droga św. Jakuba (25 km), Lęborska Droga św. Jakuba (90 km), Słupska Droga św. Jakuba (63 km), Zachodniopomorska Droga św. Jakuba (641 km) W Świnoujściu łączy się z Meklemburską - Północnoniemiecką Drogą Św. Jakuba.

[[12]],[mapa szlaku]
Nyska Droga św. Jakuba 106 km Głuchołazy, Nysa, Skorogoszcz 29.10.2009 opolskie W Skorogoszczy łączy się z Via Regia. [13]
Miedziana Droga św. Jakuba 45 km Ścinawa, Lubin, Chocianów  ? dolnośląskie W Chocianowie łączy się z Dolnośląską Drogą.
Ślężańska Droga św. Jakuba 55 km Ślęża, Wrocław 25 lipca 2009 dolnośląskie W Środzie Śląskiej łączy się z Via Regia. [14]
Śląsko-Morawska Droga św. Jakuba  ? Kraków, Oświęcim, Racibórz, Karniów nieotwarta małopolskie, śląskie Łączy się z Czeskimi Drogami św. Jakuba.
Żytawska Droga św. Jakuba 190 km Zgorzelec, Żytawa  ? dolnośląskie Łączy się z Czeskimi Drogami św. Jakuba, prowadzi do Pragi.
Mazowiecka Droga św. Jakuba  ? odnoga północna: Warszawa, Modlin, Czerwińsk, Wyszogród, Dobrzyń nad Wisłą, Włocławek, Kruszwica, Mogilno

odnoga południowa: Warszawa, Niepokalanów, Puszcza Mariańska, Skierniewice, Piotrków Trybunalski

nieotwarta mazowieckie, kujawsko-pomorskie, łódzkie na etapie projektowania[6] [15]
Beskidzka Droga św. Jakuba otwarte 23 km Stary Sącz, Podegrodzie, Myślenice, Wadowice, Szczyrk, Simoradz, Szczyrk maj 2012 r. małopolskie, śląskie [7] [16]

Pielgrzymowanie jakubowe w polskiej heraldyce[edytuj | edytuj kod]

Droga św. Jakuba w literaturze i filmie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons