Żegocina (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żegocina
gmina wiejska
Budynek Urzędu Gminy
Budynek Urzędu Gminy
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat bocheński
TERYT 1201092
Siedziba Żegocina
Wójt Wojciech Wrona
(od 2018)
Powierzchnia 35,23 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

5428[1]
• gęstość 155,6 os./km²
Nr kierunkowy 14
Kod pocztowy 32-731
Tablice rejestracyjne KBC
Adres urzędu:
Żegocina 316
32-731 Żegocina
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw 5
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Żegocina
Żegocina
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żegocina
Żegocina
Ziemia49°48′N 20°26′E/49,800000 20,433333
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Żegocina (1973-1976 gmina Trzciana-Żegocina) – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie tarnowskim. Teren gminy leży na obszarze Pogórza Wiśnickiego będącego częścią Pogórza Karpackiego, oraz Beskidu Wyspowego. Najwyższym punktem jest szczyt Kamionna – 801 metrów n.p.m.

Siedziba gminy to Żegocina.

Według danych z 30 czerwca 2004[2] gminę zamieszkiwało 4865 osób,a w 2008 roku 5069 osób.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[3] gmina Żegocina ma obszar 35,23 km², w tym:

  • użytki rolne: 61%
  • użytki leśne: 31%

Gmina stanowi 5,58% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 4865 100 2428 49,9 2437 50,1
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
138,1 68,9 69,2
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Żegocina w 2014 roku[1].


Piramida wieku Gmina Zegocina.png

Sołectwa[edytuj | edytuj kod]

Sołectwo Liczba ludności (2013) Powierzchnia (km²)
Bełdno 265 2,23
Bytomsko 597 4,87
Łąkta Górna 1501 8,77
Rozdziele 1014 6,70
Żegocina 1727 10,48

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Laskowa, Lipnica Murowana, Nowy Wiśnicz, Trzciana

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Na południowy wschód od Krakowa, w odległości ok. 60 km drogą 966 i na południe od Bochni w odległości ok. 20 km drogą 965, w urokliwej dolinie potoku Sanka położona jest Gmina Żegocina.

Jadąc od Krakowa czy Bochni już ze wzgórza wsi Muchówka pojawia się na południu panorama Beskidu Wyspowego z kotliną Sanki i Żegociną u podnóża. Wjeżdżając w tę kotlinę odczuwa się powiew orzeźwienia i górskiego chłodu.

W południowej części gminy znajduje się przełęcz Widoma, z której rozpościera się panorama Beskidu Wyspowego, Gorców i Tatr na południu, natomiast na północy Pogórza Wiśnickiego z Bochnią, Wieliczką, Nową Hutą i Krakowem na horyzoncie.

Niezwykle malowniczą kotlinę Gminy Żegocina otaczają trzy bogato zalesione wzniesienia Kamionna (801 m n.p.m.), Łopusze (661 m n.p.m.) i Żarnówką (457 m n.p.m.).

Gmina Żegocina liczy niespełna 5 tysięcy mieszkańców, którzy zamieszkują pięć wiosek: Bełdno, Bytomsko, Łąkta Górna, Rozdziele i Żegocina i obejmuje swoim obszarem nieco ponad 35 km².

Infrastruktura i gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Położona przy drodze wojewódzkiej nr 965 Bochnia – Limanowa Gmina Żegocina jest jedną z najlepiej rozwijających się w regionie. ma dobrą infrastrukturę gospodarczą. Jest zgazyfikowana ma wodociągi, kanalizacje oraz oczyszczalnię ścieków. Bardzo dobrze rozwinięta jest sieć telefoniczna. W Łąkcie górnej funkcjonują dwa zakłady przetwórstwa owoców i warzyw „APPOL” Sp. z o.o. i „ZAMVINEX”. W Żegocinie dobrze zaczyna rozwijać się przemysł meblarski i piekarnictwo. W gminie działa ponad 200 podmiotów gospodarczych w zakresie wytwórczości, handlu i usług. Ponad 100-letnia tradycja przyjmowania gości na wypoczynek, w latach ostatnich przekształciła się w swoisty „przemysł turystyczny”. powstała nowoczesna baza noclegowa, rekreacyjna i gastronomiczna.

W Gminie Żegocina jest pełna oferta edukacyjna dla dzieci i młodzieży. Gmina prowadzi dwa przedszkola, cztery szkoły podstawowe, dwa zespoły szkół (szkoła podstawowa i gimnazjum) i Zespół Szkół w Żegocinie (liceum, zasadnicza szkoła zawodowa i gimnazjum).

Dużym wsparciem dla lokalnych inicjatyw gospodarczych jest powstałe w 1996 roku Stowarzyszenie Rozwoju Gminy i Wspierania Przedsiębiorczości w Żegocinie. Gmina poszukuje inwestorów w branży przemysłu lekkiego oraz branży turystycznej. Oferuje, także możliwość współpracy z miejscowymi rolnikami w zakresie skupu i przetwórstwa owoców, warzyw, miodu i innych produktów rolnych.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Położenie Gminy Żegocina na pograniczu Pogórza i Beskidów warunkuje wyraźne zróżnicowanie klimatyczne między niżej położoną częścią północną a wyżej położoną częścią południową. Klimat tej gminy jest typowym klimatem podgórskim z dużą zmiennością temperatur. Średnie temperatury miesięczne wynoszą tu –3 °C dla stycznia i +19 °C dla lipca. Średnia temperatura roczna wynosi około +6 °C. Duża jest też zmienność opadów, średnia wieloletnia wynosi 600-800 mm/m na rok. Pokrywa śnieżna zalega tu 80-90 dni, najdłużej na północnych i wschodnich stokach Kamionnej, co sprzyja szczególnie uprawianiu narciarstwa. Położona w kotlinie Gmina Żegocina ma swój własny mikroklimat podobny do rabczańskiego.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Na szczytach i stokach okolicznych wzniesień spotykamy bogaty świat fauny i flory. Malownicze polany pokryte trawą, borowiną i wrzosem wiosną przyciągają bielą przebiśniegów i zawilców. ponadto występują tu inne gatunki chronionych roślin jak: krokus, lilia złotogłów, storczyk plamisty i „król Kamionnej” oset dziewięćsił bezłodygowy. Na terenie gminy dominuje las typu górskiego, w którym występują jodła i sosna, czasem z domieszką modrzewia, brzozy i buka. Niewielkie powierzchnie zajmuje las mieszany, w którym spotkać można graby, sosny, brzozy, dęby, świerki i olchę szarą. Na terenie gminy można również spotkać wiele gatunków zwierząt. Dziko żyjące jelenie, sarny, zające, lisy, borsuki, dziki, wiewiórki, i kuny leśne wcale nie należą do rzadkości. Czasem można spotkać będące pod ochroną jeże, krety, ryjówki aksamitne czy rzęsorki. Konary drzew zasiadają liczne gatunki ptaków: skowronki, wilgi, pastułki, pliszki, kosy, sikory, szpaki, drozdy, zięby i szczygły. Czasem pojawi się jastrząb i myszołów zwyczajny. Na nasłonecznionych brzegach lasów wygrzewają się jaszczurki zwinki, padalce zwyczajne i zaskrońce. Traszka zwyczajna, kumak nizinny, ropucha szara i zielona oraz rzekotka to najczęściej występujące na tych terenach płazy.

Na stokach Kamionnej utworzono rezerwat „Kamionna”, który chroni naturalne skupiska buczyny karpackiej i rosnące tu rośliny chronione

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada, zwana dziś Żegociną, została prawdopodobnie założona przez Wierzbiętę w czasach Bolesława Krzywoustego. Według Szczęsnego Morawskiego książę Bolesław Wstydliwy nadał rycerzowi Żegocie, herbu Topór osadę Villa Żegota. Pod koniec XIII w. właściciel sąsiedniej Łąkty Starej (obecnie Górnej) przekazał 2 łany gruntu pod parafię, którą erygowano przed 1293 r. Kolejnymi właścicielami byli Otwinowscy i Chłopiccy. Potem Żegocinę i okoliczne wsie wykupili Lubomirscy z Wiśnicza i przekazali je dzierżawcom. Po 1772 r. tereny Żegociny znalazły się pod zaborem austriackim. I wojna światowa zebrała na tym terenie krwawe żniwo, bowiem rozegrała się tu krwawa bitwa wojsk rosyjskich z austriacko-pruskimi, czego dowodem są liczne cmentarze wojenne z tego okresu. Po odzyskaniu niepodległości Żegocina stała się modną wsią letniskową do której przybywało wiele rodzin na wypoczynek. W czasie II wojny światowej miejscowa ludność czynnie przeciwstawiała się okupantowi walcząc w szeregach Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej. W 1956 r. Żegocina stała się siedzibą gminy i w tym okresie zaszły tu olbrzymie zmiany. Przeprowadzono elektryfikację, wybudowano wiele obiektów użyteczności publicznej (szkoły, remizy strażackie, obiekty sportowe i in.), gazociąg, wodociąg, oczyszczalnię ścieków, oraz utwardzono nawierzchnie dróg.

Zagospodarowanie turystyczne[edytuj | edytuj kod]

a) zabytki
b) szlaki turystyczne
c) sport i rekreacja
d) kultura
e) baza noclegowa i gastronomiczna
f) agroturystyka
g) atrakcje regionu
h) sanktuaria

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W gminie Żegocina znajduje się kilka bardzk ciekawych zabytków:

  • Eklektyczy dwór w Łąkcie Górnej z 1883 roku. Wybudowany przez Feliksa Armatowicza. Obok dworku znajduje się spichlerz i kapliczka drewniana z drugiej połowy XIX wieku. Obiekt obecnie w rękach prywatnych.
  • Neobarokowy kościół św. Mikołaja w Żegocinke został wybudowany w 1986 roku z inicjatywy ks. Jakuba Janczego na miejscu starszego. Wewnątrz znajduje się kilka zabytkowych eksponatów min. chrzcielnica kamienna, ambona z XVIII wieku, belka tęczowa i ołtarz Matki Bożej Częstochowskiej.
  • Na starym cmentarzu w Żegocinie na tzw. Biedroniówce znajduje się najstarszy, chłopski, kamienny nagrobek Reginy Kuscyny z 1833 roku.
  • Trzy cmentarze z okresu I wojny światowej w Łąkcie Górnej i Żegocinie.
  • Kilkadziesiąt kapliczek przydrożnych i krzyży z przełomu XIX i XX wieku.


b) Szlaki turystyczne

Przez gminę przebiegają trzy oznakowane piesze szlaki turystyczne:

szlak turystyczny zielony – z centrum Żegociny na szczyt Łopusze (661 m n.p.m.)
szlak turystyczny żółty – z centrum Żegociny na szczyt Kamionna (801 m n.p.m.)
szlak turystyczny niebieski – łączący Łopusze z Kamionną, prowadzący od Bochni przez Nowy Wiśnicz, rezerwat przyrody Kamień Grzyb, Lipnicę Murowaną, Rajbrot, Rozdziele, Kamionną, Pasierbiecką Górę do Tymbarku. Na szczycie Kamionnej szlak przebiega obok rezerwatu przyrody Kamionna.

Wytyczony jest też także lokalny, spacerowy szlak czerwono-biały, prowadzący z centrum Żegociny do źródełka wody mineralnej.

Od 2003 r. funkcjonują na terenie gminy 3 oznaczone górskie trasy rowerowe:

  • zielona (łatwa): Żegocina – Łąkta GórnaBełdno – Żegocina (11km)
  • niebieska (średnia): Żegocina – Rozdziela – Laskowa – Żegocina, licząca 1,7 km, łącząca się z niebieską w gminie Laskowa.
  • czerwona (trudna): Żegocina – Kamionna – Rozdzielę – Żegocina licząca 12,4 km.

Z terenu gminy można organizować piesze, rowerowe lub samochodowe wypady turystyczne.

  • bliższe np. Lipnica Murowana, Nowy Wiśnicz, Bochnia, Laskowa, Pasierbiec czy Limanowa.
  • dalsze np. do Dębna, nad Jezioro Rożnowskie, nad Jezioro Czchowskie do Szczawnicy, Rabki czy też Wieliczki i Krakowa.
c) Sport i rekreacja

Każdy turysta czy wczasowicz znajdzie w Żegocinie coś dla siebie. Do dyspozycji są 2 letnie baseny kąpielowe w Żegocinie i Łąkcie Górnej, kort tenisowy w Żegocinie, zespół przyszkolnych boisk sportowych, szkolna sala sportowa, górskie trasy rowerowe, górskie trasy piesze, boisko sportowe do piłki nożnej, park z placem zabaw dla dzieci. Najnowszą zimową atrakcją jest Stacja Narciarska „Laskowa-Kamionna” z 4 wyciągami o łącznej długości zjazdu 2400 m. Niewątpliwa atrakcją, głównie dla młodzieży, jest Klub Nocny i Dyskoteka „HEXE” w Żegocinie. Górskie Schronisko Bacówka „Nad Wilczym Rynkiem” pod szczytem Kamionna tworzy doskonałe warunki do aktywnego wypoczynku w górach, a także do wieczornych spotkań towarzyskich przy grilu czy ognisku. Dzieci i młodzież zainteresowana sportem skupiona jest w kilku uczniowskich klubach sportowych oraz w Klubie Sportowym „Beskid” w Żegocinie.

d) Kultura

Instytucje kultury:

  • Gminna Biblioteka Publiczna w Żegocinie, działająca od 1956 roku, łącznie z filią w Łąkcie Górnej, ma księgozbiór liczący 14 100 woluminów. Prowadzi szeroką działalność wystawienniczą i wydawniczą.
  • Powstałe w 1988 roku Centrum Kultury Sportu i Turystyki w Żegocinie prowadzi szeroką działalność w środowisku gminy i regionu. Ma cztery filie; świetlice wiejskie: W Bełdnie, w Łąkcie Górnej, Rozdzielu i Bytomsku.

W CKSiT funkcjonują: ośrodek szkoleniowy, młodzieżowa orkiestra dęta, zespół folklorystyczny, klub „Relax”.

Coroczny kalendarz uroczystości zawiera szereg masowych imprez kulturalnych, sportowych i turystycznych. Są to m.in.:

  • przeglądy zespołów kolędniczych i jasełkowych,
  • prezentacje dorobku kulturowego Ziemi Żegocinskiej.
  • lipcowe „Powitanie lata w Żegocinie”,
  • sierpniowe „Urodziny Żegociny”,
  • listopadowy Młodzieżowy Rajd turystyczny Szlakiem Cmentarzy z II wojny światowej „Jak Oni 1914 r.”

Również, co roku odbywają się masowe imprezy rekreacyjne i sportowe: wyścigi rowerowe, turnieje piłki nożnej, piłki siatkowej, tenisa stołowego i ziemnego, zawody strzeleckie i pływackie, biegi przełajowe. Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Żegocinśkiej im. Czesława Blajdy, założone w 2001 r., wspiera swoimi działaniami instytucje i środowisko kultury. W szczególności podejmuje działania na rzecz ochrony zabytków kulturowych i przyrodniczych. Swoje zbiory eksponuje w „Izbie Regionalnej” w CKSiT w Żegocinie. Żegocińską kulturę rozsławiają także dziecięce grupy kolędnicze z Rozdziela, które są laureatami ogólnopolskich przeglądów grup kolędniczych w Bukowinie Tatrzańskiej.

e) Baza noclegowa i gastronomiczna

Gmina dysponuje dobrą bazę noclegową. W Centrum Żegociny, znajdują się dwa hoteliki: „Hexe”(18 m.n.), „Karczma u Żegoty”(19 m.n.) oraz pokoje gościnne w Centrum Kultury i Turystyki w Żegocinie(45 m.n.). W Rozdzielu są dwa schroniska; Szkolne Schronisko Młodzieżowe (54 m.n.) oraz Bacówka „Nad Wilczym rynkiem”(24 m.n.). W Żegocinie, Bełdnie i Bytomsku znajduje się 10 gospodarstw agroturystycznych o wysokim standardzie (łącznie 65 m.n.) oraz gospodarstwa i kwaterodawcy sezonowe(lato). Wypoczynek w autentycznym gospodarstwie agroturystycznym z możliwością uczestniczenia w życiu tego gospodarstwa i spożywania, prostych potraw opartych na naturalnych produktach rolnych, daje wczasowiczom i letnikom dużo zdrowia, satysfakcji, radości i niezapomnianych wrażeń.

„Karczma u Żegoty” (100 m) i kawiarnia „Bajka” (50 m) to podstawowa otwarta baza gastronomiczna znajdująca się w centrum Żegociny. Ośrodki, schroniska i większość gospodarstw agroturystycznych prowadzi własne stołówki i punkty gastronomiczne dla swoich gości. Znakomite potrawy serwowane w restauracjach, stołówkach czy w gospodarstwach agroturystycznych są oparte na przepisach tradycyjnej wiejskiej kuchni domowej. Żegocińskie gospodynie domowe słyną z dobrej kuchni już od dawna. Swoimi przepisami podzieliły się z czytelnikami w „Żegocińskiej książce kucharskiej”.

f) Agroturystyka

Podgórski Obszar Agroturystyczny „Gościna u Żegoty” to stowarzyszenie wszystkich gospodarstw agroturystycznych i innych gestorów usług turystycznych w Gminie Żegocina. Łącznie 12 podmiotów. Jest to organizacja działająca w ramach Galicyjskich Gospodarstw Gościnnych. Większość gospodarstw agroturystycznych w 1999 r. otrzymała środki pomocnicze Unii europejskiej na rozwój i modernizację. Obiekty te odpowiadają standardom europejskim.

Należy tu wymienić gospodarstwa agroturystyczne: „Pod Lipami), Pod Skałką”, U Heleny” „ W sadzie”, „Pod Baścyną Górką”, „Łopusze”, „Domek Myśliwski” w Żegocinie, „Agro Bella”, „Przy Pasiece” w Bełdmie oraz „Pod dębem w Bytomsku.

g) Atrakcje regionu
h) Sanktuaria
  • Sanktuarium Matki Boskiej Pocieszenia w Pasierbcu gm. Limanowa (14 km)
  • Bazylika Matki Boskiej Bolesnej w Limanowej (14 km)
  • Kościół pw. św. Mikołaja w Żegocinie
  • Kościół pw. św. Jakuba w Rozdzielu gm. Żegocina.
  • Kościół pw. św. Leonarda w Lipnicy Murowanej (10 km)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]