Adolf Szyszko-Bohusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Adolf Szyszko-Bohusz
Adolf Szyszko-Bohusz.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 września 1883
Narwa, gubernia sankt-petersburska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 1 października 1948
Kraków, Polska
Narodowość polska
Dziedzina sztuki architektura
Styl historyzm
modernizm
Ważne dzieła Pocztowa Kasa Oszczędności w Krakowie
Willa Baszta w Krakowie
Zamek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Wiśle
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Adolf Szyszko-Bohusz (ur. 1 września 1883 w Narwie, zm. 1 października 1948 w Krakowie) – polski architekt, przedstawiciel historyzmu i modernizmu, konserwator zabytków.

Życiorys[edytuj]

W latach 1902–1909 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Uzupełniał później swoją wiedzę w Austrii, Czechach i Niemczech. W latach 1910-1912 był wykładowcą na UJ i w krakowskiej ASP. W 1912 wyjechał do Lwowa, gdzie pracował jako profesor Politechniki Lwowskiej (do 1916).

Po powrocie do Krakowa otrzymał w 1916 roku stanowisko kierownika prac renowacyjnych na Zamku Królewskim na Wawelu. Na stanowisku tym pozostał do wybuchu II wojny światowej. Jako konserwator Wawelu dokonał odkrycia romańskiej Sali o 24 słupach i rekonstrukcji Rotundy Najświętszej Marii Panny (św. Feliksa i Adaukta), a ponadto badał Katedrę Wawelską (Kryptę św. Leonarda) oraz wczesnogotyckie systemy obronne Wzgórza Wawelskiego. Jego dziełem jest odnowienie większości wnętrz zamkowych, Brama Herbowa na Wawelu (1921), powiększenie krypty Wieszczów i sarkofag Juliusza Słowackiego (1927-1928) oraz urządzenie krypty Marszałka Józefa Piłsudskiego wraz z nowym zejściem do podziemi katedry z baldachimem (1936-1938). Wyniki swoich badań ogłosił w artykułach: Rotunda świętych Feliksa i Adaukta (Najśw. Panny Marii) na Wawelu (1918), Z historii romańskiego Wawelu. Pierwsza katedra romańska (1923), Wawel średniowieczny (1932).

W 1920 został powołany na stanowisko kierownika Katedry Architektury Zabytkowej na ASP w Krakowie, będąc jednocześnie w latach 1922-1927 rektorem tej uczelni. W latach 1932-1939 był także profesorem Politechniki Warszawskiej kierując Katedrą Projektowania Monumentalnego Wydziału Architektury.

Jako architekt był specjalistą od obiektów użyteczności publicznej. Zaprojektował monumentalny gmach PKO (ul. Wielopole 19, 1924) i położony nieopodal Dom Pracowników Pocztowej Kasy Oszczędności (ul. Zyblikiewicza 5, na rogu z Librowszczyzną, 1923-1927), Mauzoleum generała Józefa Bema w Tarnowie (1927), willę własną w Przegorzałach, zwaną Rotundą (która nawiązywała kształtem do odkrytej przez niego rotundy na Wawelu, 1928-29), Dom Towarzystwa Ubezpieczeń „Feniks” (Rynek Główny 41, 1928-32), dom im. Józefa Piłsudskiego (ul. Oleandry, 1935) oraz dawne gimnazjum OO. Paulinów (ul. Paulińska, 1935). Projektował pensjonaty (kilka w Krynicy, np. Sanatorium Wojskowe), hotele w miejscowościach uzdrowiskowych, Dom Zdrojowy w Żegiestowie oraz Zamek Prezydenta RP w Wiśle (1929-1930) dla ówczesnej głowy państwa polskiego Ignacego Mościckiego. W okresie II Rzeczypospolitej Józef Gałęzowski i Adolf Szyszko-Bohusz stworzyli ideę Alej Trzech Wieszczów w Krakowie i pomysł dzielnicy oplatającej Błoń krakowskich[1].

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 r. Szyszko-Bohusz wziął udział w naradzie dotyczącej sposobu ratowania wawelskich zbiorów. Wobec braku połączenia telefonicznego z Warszawą, gdzie znajdował się przygotowany kilka miesięcy wcześniej plan ewakuacji dla Wawelu, sprzeciwił się on stanowczo wywiezieniu skarbów z Krakowa, argumentując, że ewakuacja narazi je na pełną niebezpieczeństw wędrówkę bombardowanymi i zatłoczonymi drogami lub liniami kolejowymi. Ostatecznie zmienił jednak zdanie pod wpływem argumentacji przedstawionej przez kustosza muzeum dra Stanisława Świerz-Zaleskiego i kierownika administracji zamku dra Stanisława Taszakowskiego[2].

W czasie wojny pracował za zgodą władz podziemnych jako rysownik w prywatnym biurze niemieckim na Wawelu i działał w tajnym Komitecie Wawelskim. W 1945 powrócił na przedwojenne stanowisko na Wawelu, piastując je do 1946. W 1945 uczestniczył również w organizowaniu Wydziału Architektury na AGH zostając jego pierwszym dziekanem.

Publikował w „Architekcie” i „Głosie Plastyków”.

Zmarł w Krakowie, został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w pobliżu Alei Zasłużonych.

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Józef Gałęzowski. dziejekrakowa.pl. [dostęp 2015-03-28].
  2. Marek Żukow-Karczewski, Początek wędrówki wawelskich skarbów, „Echo Krakowa”, 6 IX 1994 r., nr 173 (14245).
  3. M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  4. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 22.

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Gaczoł, Szyszko-Bohusz Adolf, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. Henryk Kondziela, Hanna Krzyżanowska, z. 2, Poznań, Wyd. Poznańskie 2006, ​ISBN 83-7177-416-8​.

Linki zewnętrzne[edytuj]