Cyjanek potasu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cyjanek potasu
Cyjanek potasu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny KCN
Masa molowa 65,12 g/mol
Wygląd bezbarwne kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 151-50-8
PubChem 9032[6]
Podobne związki
Inne aniony chlorek potasu
Inne kationy cyjanek sodu
Podobne związki cyjanowodór
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Cyjanek potasu (potocznie: cyjanek) – nieorganiczny związek chemiczny, sól potasowa kwasu cyjanowodorowego. Jest silną trucizną[1].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Metody otrzymywania cyjanku potasu:

HCN + KOH → KCN + H2O
3CO + 2NH3 + K2CO3 → 2KCN + 2H2O + H2 + 2CO2
  • z węglanu potasu i mocznika, w 2 etapach przeprowadzanych w wysokiej temperaturze:
    • w pierwszym etapie w reakcji węglanu potasu z mocznikiem powstaje cyjanian potasu:
K2CO3 + 2 CO(NH2)2 → 2KOCN + CO2 + 2NH3 + H2O
KOCN + C → KCN + CO
2K + 2NH3 → 2KNH2 + H2
    • otrzymany amidek potasu poddaje się reakcji z węglem (600 °C):
2KNH2 + C → K2CN2 + 2 H2
    • powstały cyjanamidek potasu po podniesieniu temperatury ulega dalszej reakcji z węglem:
K2CN2 + C → 2KCN

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Cyjanek potasu tworzy bezbarwne, higroskopijne kryształy o strukturze chlorku sodu. Słabo rozpuszcza się w metanolu, formamidzie, hydroksyloaminie i glicerynie. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, ulegając dysocjacji na jony K+ i CN-. W obecności wody ulega częściowej hydrolizie z wydzieleniem cyjanowodoru nadającego mu charakterystyczny zapach gorzkich migdałów[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • w metalurgii srebra i złota[1]
  • w galwanotechnice
  • w syntezach chemicznych
  • trucizna na gryzonie
  • umieszczony w kapsułkach, jako środek umożliwiający szybkie popełnienie samobójstwa np. w trakcie działań wojennych w przypadku schwytania przez wroga[9].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Ilość śmiertelnej dawki cyjanku

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

Cyjanek potasu, jak większość pozostałych cyjanków, jest silnie toksyczny. Jego trujące działanie polega na blokowaniu procesu oddychania na poziomie komórkowym poprzez nieodwracalną inhibicję oksydazy cytochromowej, będącej kluczowym enzymem łańcucha oddechowego oraz wtórnie fosforylacji oksydacyjnej[10][11]. W efekcie, mimo iż transport tlenu z płuc do tkanek jest zachowany, dochodzi do hipoksji tkankowej. Cyjanek potasu łatwo rozkłada się w kwaśnym środowisku wodnym do cyjanowodoru:

KCN + HCl → KCl + HCN

Śmiertelna dawka dla człowieka wynosi 200–300 mg[12]. Właściwa toksyczność zależy od kwaśności soku żołądkowego, ponieważ cyjanek wodoru w reakcji (przedstawionej powyżej) z kwasem solnym przekształca się w cyjanowodór, który powoduje śmierć organizmu. Być może Grigorij Rasputin przeżył zatrucie cyjankiem potasu, gdyż pH jego żołądka było wyjątkowo wysokie[13].

Zatrucie[edytuj | edytuj kod]

W przypadku zatrucia cyjankiem potasu, do ratowania stosuje się:

Utylizacji cyjanku dokonuje się przez gotowanie z wodorotlenkiem żelaza(II); powstaje wtedy heksacyjanożelazian(II) potasu K4[Fe(CN)6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 79. ISBN 8371832400.
  2. 2,0 2,1 Cyjanek potasu (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  3. 3,0 3,1 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-7.
  4. Cyjanek potasu (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych.
  5. 5,0 5,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji: sole cyjanowodoru z wyjątkiem kompleksów cyjankowych, takich jak heksacyjanożelaziany(II) i heksacyjanożelaziany(III) oraz tlenocyjanku rtęci(II) oraz związków wymienionych w innym miejscu niniejszego załącznika (pol.) w Wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-10].
  6. Cyjanek potasu – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, PWN, Warszawa 1978
  8. ENCYKLOPEDIA TECHNIKI – chemia, WNT, Warszawa 1965
  9. Robert Hall: Allied 'bandits' behind enemy lines (ang.). BBC News, 5.06.2009. [dostęp 2009-11-17].
  10. Berg L. R., Martin D. W., Salomon E. P., Villee C. A. Biologia, wydanie drugie, poprawione (według III wydania amerykańskiego), MULICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2000. ISBN 83-7073-090-6
  11. Robert K. Murray, Daryl K. Granner, Peter A. Mayes, Vicor W. Rodwell, Biochemia Harpera, Wydanie V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, str. 175, Warszawa 2006. ISBN 83-200-3347-0
  12. John Harris Trestrail III: Criminal Poisoning – Investigational Guide for Law Enforcement, Toxicologists, Forensic Scientists, and Attorneys. Wyd. 2. s. 119.
  13. John Emsley: The Elements of Murder: A History of Poison. Oxford University Press, 2005, s. 73. ISBN 9780191501203.
  14. Jacek Sein Anand: Zatrucia cyjankami – I. Stosowanie witaminy B12a w leczeniu i prewencji zatrucia cyjankami podczas terapii nitroprusydkiem sodowym.. Pomorskie Centrum Toksykologii. [dostęp 2013-01-03].
  15. NF. Zerbe, BK. Wagner. Use of vitamin B12 in the treatment and prevention of nitroprusside-induced cyanide toxicity. „Crit Care Med”. 21 (3), s. 465-467, 1993. PMID: 8440119.