Deinocheir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Deinocheir
Deinocheirus
Osmólska i Roniewicz, 1970
Przednie kończyny deinocheira (Muzeum Historii Naturalnej, Londyn)
Przednie kończyny deinocheira (Muzeum Historii Naturalnej, Londyn)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd teropody
Infrarząd tetanury
(bez rangi) celurozaury
Nadrodzina ornitomimozaury
Rodzina Deinocheiridae
Osmólska i Roniewicz, 1970
Rodzaj deinocheir
Gatunki
  • D. mirificus Osmólska i Roniewicz, 1970
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Deinocheir (Deinocheirus mirificus, z gr. "straszna ręka", "strasznoręki", mirificusłac. "niezwykły", "dziwny") – rodzaj dwunożnego późnokredowego teropoda opisanego na podstawie jednej pary olbrzymich przednich kończyn długości 2,4 metra (pazury 25 cm) znalezionych na pustyni Gobi w południowej Mongolii przez polskich paleontologów Halszkę Osmólską i Ewę Roniewicz podczas polsko-mongolskiej wyprawy paleontologicznej w 1970, oprócz nich odnaleziono jeszcze pozostałości żeber i kręgów. Odlew kości kończyn przednich deinocheira znajduje się m.in. w Muzeum Ewolucji PAN w Warszawie. Skamieniałości deinocheira odkryli także członkowie późniejszej wyprawy zorganizowanej przez Korea-Mongolia International Dinosaur Project. Odkryli oni m.in. gastralia (żebra brzuszne) noszące ślady zębów dużego teropoda, prawdopodobnie tarbozaura; kształt śladów sugeruje, że powstały one nie na skutek walki, lecz żerowania tarbozaura na upolowanym lub znalezionym padłym deinocheirze[1].

Dzięki odkryciu w latach 2006 i 2009 w osadach formacji Nemegt skamieniałości dwóch przedstawicieli gatunku D. mirificus poznano również budowę innych kości tego dinozaura. Jeden z tych okazów, oznaczony MPC-D 100/127, to niekompletny szkielet, pozbawiony jedynie czaszki, części kręgów grzbietowych i ogonowych, prawej kończyny przedniej, kości lewej dłoni i obu stóp; drugi okaz, MPC-D 100/128, to również niekompletny szkielet z zachowanymi kończynami tylnymi, kośćmi biodrowymi i kulszowymi oraz kręgami (poza kręgami szyjnymi). Budowa miednicy i kończyn tylnych (m.in. kość udowa dłuższa od zrośniętych kości: piszczelowej i stępu) wskazuje, że w odróżnieniu od innych ornitomimozaurów deinocheir był masywnym zwierzęciem, niezdolnym do szybkiego biegu; długie i nieznacznie tylko zakrzywione żebra wskazują, że tułów deinocheira był wąski. Na tylnych kręgach grzbietowych występowały wysokie (7-8 razy wyższe od trzonu kręgu) i zawierające puste przestrzenie wyrostki kolczyste; wyrostki kolczyste kręgów krzyżowych zrosły się, tworząc kostną płytę o wysokości sięgającej 170% wysokości kości biodrowej[2].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Osmólska i Roniewicz utworzyły dla tego niezwykłego zwierzęcia nową monotypową rodzinę deinocheirów (Deinocheiridae). Pierwotnie umieszczono ją w podrzędzie Carnosauria, zwracając uwagę na "gigantyczny rozmiar i ciemnościenne kości kończyn", ale odkrywczynie spekulowały, że być może znalezisko sytuuje się pomiędzy karnozaurami, a celurozaurami. W obrębie karnozaurów rodzina deinocheirów została niezobozowiązująco przypisana nadrodzinie Megalosauroidea, głównie dlatego, że na pewno stworzenie nie należało do nadrodziny tyranozauroidów, mających bardzo zredukowane przednie łapy[3]. Obecnie deinocheir przez większość paleontologów umieszczany jest w grupie ornitomimozaurów, ponieważ budowa jego łap przypomina budowę łap dinozaurów tego kladu. Czyni to opisywany tu rodzaj największym z ornitomimozaurów, gdyż ważyć mógł około 9 ton[4]. Makovicky et al. zauważyli, że jeśli deinocheir naprawdę należał do ornitomimozaurów, był naprawdę prymitywną formą, brakowało mu bowiem cech spotykanych zwykle u tej grupy[5]. Kobayashi i Rinchen Barsbold poddali deinocheira szeregowi współczesnych analiz kladystycznych i nie byli w stanie odtworzyć jego dokładnych pokrewieństw, ale ich badania wspierają tezę, że mógł należeć do ornitomimozaurów[6]. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Lee i współpracowników (2013) potwierdza, że deinocheir był bazalnym ornitomimozaurem[2].

Paleobiologia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne prace ukazywały deinocheira jako drapieżnika używającego swych długich przednich łap „do gwałtownego rozdzierania martwej lub ledwo żywej zdobyczy” (Osmólska & Roniewicz 1970)[3]. Lambert wsparł ten pomysł, opisując pazurzaste ręce deinocheira jako „przerażającą broń do atakowania dinozaurów prawie każdej wielkości [...] zdolne do rozdzierania miękkich podbrzuszy zauropodów[7]. Gregory S. Paul nie zgodził się z nimi, będąc zdania, że pazury są zbyt tępe do zabijania, tworzą jednak dobrą broń w obronie[8]. Rosyjski paleontolog Anatolij Rożdiestwienski porównał przednie kończyny deinocheira do tych należących do leniwców. Wysunął on hipotezę, że deinocheir był wyspecjalizowanym wspinającym się dinozaurem spożywającym liście, owoce i być może jaja oraz zwierzęta spotkane na drzewie. Wyobraził on sobie deinocheira z trąbą i tylnymi łapami nie dłuższymi niż przednie[9]. Hipotezy tej nie popierają jednak twarde dowody i dlatego nie zyskała uznania wśród naukowców. Razem z okazem MPC-D 100/127 znaleziono ponad 1100 gastrolitów; zdaniem Lee i współpracowników (2013) sugeruje to, że deinocheir był roślinożerny[2]

Przypisy

  1. Phil R. Bell, Philip J. Currie i Yuong-Nam Lee. Tyrannosaur feeding traces on Deinocheirus (Theropoda:?Ornithomimosauria) remains from the Nemegt Formation (Late Cretaceous), Mongolia. „Cretaceous Research”. 37, s. 186–190, 2012. doi:10.1016/j.cretres.2012.03.018 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 2,2 Yuong-Nam Lee, Rinchen Barsbold, Philip Currie, Yoshitsugu Kobayashi i Hang-Jae Lee. New specimens of Deinocheirus mirificus from the Late Cretaceous of Mongolia. „Society of Vertebrate Paleontology 73rd Annual Meeting Program and Abstracts”, s. 161, 2013 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 Osmólska H, Roniewicz E. Deinocheiridae, a new family of theropod dinosaurs. „Palaeontologica Polonica”. 21, s. 5-19, 1970. 
  4. Valkenburgh, B. and Molnar, R.E. (2002). "Dinosaurian and mammalian predators compared." Paleobiology, 28(4): 527–543.
  5. Makovicky, P.J., Kobayashi, Y., and Currie, P.J. (2004). "Ornithomimosauria." In D.B. Weishampel, P. Dodson and H. Osmólska (eds.), The Dinosauria, Second Edition. University of California Press, Berkeley.
  6. Kobayashi, Y., and Barsbold, R. (2006). "Ornithomimids from the Nemegt Formation of Mongolia." Journal of the Paleontological Society of Korea, 22(1): 195-207.
  7. Lambert, D. (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books.
  8. Paul, G.S. (1988). Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon & Schuster
  9. Rozhdestvensky, A.K. (1970). "Giant claws of enigmatic Mesozoic reptiles." Paleontological Journal, 1970(1): 117-125.