Deira

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Derenice
Deira
Brytowie VI wiek - 679 Nortumbria
Położenie
Język urzędowy staroangielski
Ustrój polityczny monarchia
Ostatnia głowa państwa Elfwine z Deiry
Data powstania VI w.
Zjednoczenie z Bernicją Oswald z Nortumbrii w 634, Egfryt w 679
634 lub 679
Religia dominująca pogaństwo, chrześcijaństwo

Deira (staroang. Derenrice, Dere) — jedno z mniejszych królestw anglosaskich, założonych w VI wieku przez germańskie plemię Sasów na podbitych terenach Brytanii. W późniejszym okresie Deira połączyła się z sąsiednim królestwem - Bernicją, tworząc Nortumbrię, jedno z państw tzw. heptarchii anglosaskiej[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa królestwa pochodziła prawdopodobnie od staroangielskiego słowa deru, które oznaczało dąb[1]. Być może jednak pochodzi od przepływającej przez ten teren rzeki Derwent i znajdującego się nad nią miasta Malton (w czasach rzymskich Derventio[1]).

Terytorium[edytuj | edytuj kod]

Terytorium Deiry rozciągało się od estuarium Humber do rzeki Tees oraz od wybrzeża Morza Północnego do zachodnich krańców Doliny York (Vale of York)[2]. Tereny te leżą na obszarze dzisiejszego hrabstwa East Riding of Yorkshire.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisemna wzmianka o królestwie Deiry zachowała się w Historii Brittonum i dotyczy Saemila, przodka Elli, który "był pierwszym, który oderwał Deirę od Bernicji", co zdaniem historyków oznaczać może, że wyrwał Deirę spod włądzy Brytów[3]. Jest to właściwie jedyna wzmianka o dynastii Deiry przed VII wiekiem.

Pierwszym znanym z imienia władcą Deiry był Ella, o którym Beda Czcigodny pisze w Chronica Majora, że rządził w momencie przybycia misji św. Augustyna, tzn. w 597 roku[4]. . Jego następcą został Etelryk. W 604 roku na Deirę najechał Etelfryd z Bernicji, zabił Etelryka, skazał na wygnianie syna Elli, Edwina, i poślubił jego siostrę, Achę[4]. Edwin udał się do Raedwalda, króla Wschodnich Anglów, który przekonał go do przyjęcia chrześcijaństwa i pomógł w powrocie na tron Deiry, pokonując Etelfryda w bitwie nad rzeką Idle[4]. Edwin został również władcą Bernicji. Jego panowanie było pełne sukcesów. Zakończyło się w bitwie pod Hatfield Chase, gdzie Edwin został pokonany przez wojska Mercji i Gwyneddu[5].

Wraz ze śmiercią Edwina zakończyła się również unia Bernicji z Deirą. Na tronie Deiry zasiadł kuzyn Edwina, Osric[5]. Po jego śmierci w bitwie z Cadwallonem z Gwyneddu trony Bernicji i Deiry znów znalazły się w rękach jednego władcy - syna Etelfryda, Oswalda[5]. Oswald zginął w walce z Pendą z Mercji, a jego brat i następca, Oswiu miał problem z utrzymaniem władzy nad Deirą, która ostatecznie wróciła w ręce potomka Elli, Oswine[5]. Oswiu cały czas próbował odzyskać władzę w Deirze i, kiedy nie udało mu się to w legalny sposób, zlecił zabójstwo Oswine[6]. . Mimo tego nie udało mu się przejąć rządów; nie pomógł nawet ślub z Eanfled, córką Edwina[6]. Włądcą Deiry został (jako władca zależny) jego bratanek, Etelwald. Po bitwie nad rzeką Winwaed, w której Etelwold stanął po stronie Pendy. Na krótko Oswiu został znów władcą Deiry. Nie był jednak tam popularny i zdecydował się ustanowić królestwo zależne od siebie pod wodzą swego syna Aldfritha[6]. Aldfrith miał jednak skłonności separatystyczne, co widać było zwłaszcza w kwestii religijnej (Alfrit zdecydował o odejściu od liturgii iroszkockiej na rzecz łacińskiej wcześniej, niż uczynił to jego ojciec na synodzie w Whitby[6]). Oswiu odsunął Aldfritha od władzy.

Po śmierci Oswiu władzę nad Nortumbrią przejął jego syn Egfryt. Zdecydował się on na ponowne oddzielenie Deiry jako królestwa zależnego, i osadził na jej tronie swego młodszego brata, Elfwine, chcąc go prawdopodobnie przygotować na swego następcę (Egfryt był bezdzietny)[7]. . Kiedy Elfwine zginął w bitwie z Mercjanami nad rzeką Trent, ponownie oba królestwa zostały zjednoczone pod rządami Egfryda[7].

Rok 679 uważany jest za prawdziwy początek zjednoczonej Nortumbrii, gdyż nigdy już Bernicja i Deira nie miały osobnych władców[7][8].

Przypisy

  1. a b c Snyder, s.210-212
  2. J.Canon, str. 560
  3. B.Yorke, s.109
  4. a b c B.Yorke, s.112
  5. a b c d B.Yorke, s.113
  6. a b c d B.Yorke, s.114
  7. a b c B.Yorke, s.115
  8. Inni historycy za datę powstania Nortumbrii przyjmują początek panowania Oswalda - 634 rok

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barbara Yorke: Królowie i królestwa Anglii w czasach Anglosasów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16169-9.
  • John Cannon, John Ashton Cannon, Anne Hargreaves: The kings & queens of Britain. Oxford University Press, 2009. ISBN 0199559228. (ang.)
  • Christopher Allen Snyder: The Britons, The peoples of Europe. John Wiley & Sons, 2003. ISBN 063122260X. (ang.)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Królowie Deiry