Dmitrij Jazow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dmitrij Jazow
Дмитрий Язов
Ilustracja
Dmitrij Jazow (2015)
marszałek Związku Radzieckiego marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia 8 listopada 1924
Jazowo, RFSRR, ZSRR
Data i miejsce śmierci 25 lutego 2020
Moskwa, Federacja Rosyjska
Przebieg służby
Lata służby 1941–1991
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Communist star with golden border and red rims.svg Armia Radziecka
Główne wojny i bitwy II wojna światowa

radziecka interwencja w Afganistanie,
pucz moskiewski

podpis
Odznaczenia
Order „Za Zasługi dla Ojczyzny” IV klasy Order Aleksandra Newskiego (Federacja Rosyjska) Order Honoru Order Lenina Order Lenina Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Czerwonej Gwiazdy Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy (ZSRR) Order Żukowa Medal „Za zasługi bojowe” Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” Medal „Za wybitność w ochronie granic państwowych ZSRR” Medal „Za obronę Leningradu” Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” Medal jubileuszowy „Dwadzieścia lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „30 lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Czterdzieści lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal 50-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal jubileuszowy „60 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „65 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „70 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal 850-lecia Moskwy Medal na Pamiątkę 300-lecia Sankt Pertersburga Medal „Weteran Sił Zbrojnych ZSRR” Medal „Za umacnianie braterstwa broni” Medal „Za rozwój dziewiczych ziem” Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” 50 years saf rib.png 60 years saf rib.png 70 years saf rib.png Medal Żukowa Medal „W upamiętnieniu 250-lecia Leningradu” (ZSRR) Medal „Za nienaganną służbę” I Klasy (ZSRR) Medal „Za nienaganną służbę” II Klasy (ZSRR) Order Scharnhorsta Order Zasługi Cywilnej Order Czerwonego Sztandaru (Czechosłowacja) Order Czerwonego Sztandaru (Afganistan) Order Przyjaźni Narodów Medal „20 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” Medal „50 lat Mongolskiej Rewolucji Ludowej” Medal „50 lat Mongolskiej Armii Ludowej” Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” Medal „Za Umocnienie Braterstwa Broni”
Dmitrij Jazow
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 8 listopada 1924
Jazowo
Data i miejsce śmierci 25 lutego 2020
Moskwa
Minister obrony ZSRR
Okres od 30 maja 1987
do 28 sierpnia 1991
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Poprzednik Siergiej Sokołow
Następca Jewgienij Szaposznikow
podpis

Dmitrij Timofiejewicz Jazow (ros. Дми́трий Тимофе́евич Я́зов; ur. 8 listopada 1924 w Jazowie[1][2], zm. 25 lutego 2020 w Moskwie[3]) – radziecki wojskowy i polityk, marszałek Związku Radzieckiego (ostatni mianowany), uczestnik II wojny światowej. Minister obrony ZSRR w latach 1987–1991, członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1941 wstąpił do Armii Czerwonej[4]. Od sierpnia 1942 walczył jako dowódca plutonu oraz zastępca dowódcy kompanii na Froncie Wołchowskim oraz Froncie Leningradzkim. Brał udział w obronie Leningradu, a także w operacjach ofensywnych wojsk radzieckich w krajach bałtyckich i blokadzie wojsk niemieckich w Kurlandii[5]. Po zakończeniu wojny pozostał w szeregach armii robiąc karierę wojskową. Od stycznia 1946 do października 1953 był dowódcą kompanii. W 1956 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Następnie został mianowany dowódcą batalionu. Od października 1958 do sierpnia 1961 był starszym oficerem w Zarządzie Szkolenia Bojowego Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. Od października 1961 do września 1963 był dowódca 197 Gwardyjskiego Pułku Zmotoryzowanego wchodzącego w skład 64 Gwardyjskiej Dywizji Zmotoryzowanej, który brał udział w Operacji „Anadyr” w czasie tzw. kryzysu kubańskiego. Następnie do sierpnia 1965 był szefem wydziału planowania i szkolenia ogólnowojskowego w sztabie Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. Od października 1967 do marca 1971 dowodził 122 Gwardyjską Dywizją Zmotoryzowaną. Od marca 1971 do stycznia 1973 był dowódcą korpusu armijnego. Od stycznia 1973 do maja 1974 dowódca 4 Armii Ogólnowojskowej w Baku. W 1976 ukończył Wojskową Akademię Sztabu Generalnego.

Od maja 1974 do października 1976 szef I Zarządu w Głównym Zarządzie Kadr Ministerstwa Obrony ZSRR. Od października 1976 do stycznia 1979 był I zastępcą dowódcy Dalekowschodniego Okręgu Wojskowego. Od stycznia 1979 do listopada 1980 dowódca Centralnej Grupy Wojsk w Czechosłowacji. Od listopada 1980 do czerwca 1984 był dowódca Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego. Od czerwca 1984 do stycznia 1987 dowodził Dalekowschodnim Okręgiem Wojskowym. Od stycznia 1987 do maja 1987 był zastępca ministra obrony ZSRR ds. kadr – szef Głównego Zarządu Kadr Ministerstwa Obrony ZSRR.

30 maja 1987 został mianowany ministrem obrony ZSRR, zwolniony z tego stanowiska został 22 sierpnia 1991. Za jego kadencji doszło do zakończenia wojny w Afganistanie i wycofania stamtąd wojsk radzieckich.

Był przeciwnikiem pieriestrojki i przyłączył się do organizacji puczu moskiewskiego przeciwko reformatorskim władzom ZSRR (kierowanym przez prezydenta Michaiła Gorbaczowa)[6]. Puczyści z 18 na 19 sierpnia 1991 aresztowali Gorbaczowa, ogłosili przejęcie władzy, ale wskutek braku wystarczającego poparcia, nawet w armii, zostali wkrótce obaleni i aresztowani. Jazow trafił do więzienia, jednak dzięki amnestii z 23 lutego 1994 został zwolniony i odzyskał wojskową emeryturę[7].

Po przejściu na emeryturę był przez pewien czas głównym doradcą wojskowym Głównej Dyrekcji Międzynarodowej Współpracy Wojskowej Rosyjskiego Ministerstwa Obrony, a także głównym doradcą i doradcą szefa Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego. W latach 2000–2010 był przewodniczącym Komitetu Pamięci Marszałka Związku Radzieckiego G. K. Żukowa. Od 2010 był członkiem prezydium komitetu[8][9].

Dmitrij Jazow podczas II wojny światowej w 1941

W styczniu 2016 prokuratura generalna Litwy oskarżyła marszałka Dmitrija Jazowa o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Według śledczych w 1990 Jazow utworzył „organizację przestępczą, której celem było przejęcie władzy na Litwie, a także zmuszenie tego kraju do powrotu do Związku Radzieckiego”[10][11]. 27 marca 2019 Sąd Rejonowy w Wilnie skazał go zaocznie na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności[12][13][14][15]. Federacja Rosyjska potępiła proces jako motywowany politycznie i odmówiła ekstradycji Jazowa[14]. Jednocześnie Komitet Śledczy Federacji Rosyjskiej rozpoczął postępowanie karne przeciwko wileńskim sędziom, na podstawie artykułu kodeksu karnego o „wydaniu celowo niesprawiedliwego wyroku”[16].

Mieszkał w Moskwie, w mieszkaniu otrzymanym od mera Jurija Łużkowa[17]. Zmarł 25 lutego 2020. Kondolencje z powodu jego śmierci wyrazili: prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin[18], minister obrony gen. armii Siergiej Szojgu[19], prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka[20], a także kierownictwo Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej[21]. Dmitrij Jazow został pochowany z honorami wojskowymi na Federalnym Cmentarzu Wojskowym[22].

Dmitrij Jazow jako minister obrony ZSRR podczas wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1989

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1944–1991 należał do WKP(b) i KPZR. Od czerwca 1987 członek KC KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR w latach 1979–1989. W marcu 1990 został członkiem Rady Prezydenckiej przy Michaile Gorbaczowie.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2017 odsłonięto w Omsku jego popiersie[23].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Radzieckie i rosyjskie[edytuj | edytuj kod]

Dmitrij Jazow wraz z prezydentem Dmitrijem Miedwiediewem w 2009
Dmitrij Jazow obchodzący swoje 90. urodziny, obok prezydent Władimir Putin w 2014

Zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

  • Order Scharnhorsta (NRD)
  • Order Zasługi Cywilnej (Syria)
  • Order Czerwonego Sztandaru (Czechosłowacja)
  • Order Czerwonego Sztandaru (Demokratyczna Republika Afganistanu)
  • Order „Przyjaźni Narodów” (Demokratyczna Republika Afganistanu)
  • Medal „20 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” (Kazachstan)
  • Medal „40 lat zwycięstwa nad Chałchin-Goł” (Mongolia)
  • Medal „50 lat Mongolskiej Rewolucji Ludowej” (Mongolia)
  • Medal „50 lat Mongolskiej Armii Ludowej” (Mongolia)
  • Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” (Mongolia)
  • Medal „Za Umocnienie Braterstwa Broni” (Bułgaria)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Дмитрий Язов рассказал „РГ” о жизни маршала на пенсии, Российская газета [dostęp 2019-05-27] (ros.).
  2. Омский губернатор назвал маршала Язова человеком-легендой – РИА Новости, 25.02.2020, ria.ru [dostęp 2020-02-27] (ros.).
  3. Умер последний маршал СССР Дмитрий Язов (ros.). Радио Свобода, 2020-02-25. [dostęp 2020-02-25].
  4. Последний маршал СССР Язов оценил реформы Горбачева, Сердюкова и Шойгу, www.mk.ru [dostęp 2019-03-03].
  5. Дмитрий Язов, mkpu.ru [dostęp 2019-03-03].
  6. Дмитрий Язов – Август 1991. Где была армия – чтение книги онлайн, web.archive.org, 8 maja 2016 [dostęp 2019-03-03] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-08].
  7. Ostatni żyjący marszałek ZSRR nagrodzony przez Putina, www.tvp.info [dostęp 2019-03-03].
  8. Маршалу Советского Союза Дмитрию Язову – 90 лет: Министерство обороны Российской Федерации, function.mil.ru [dostęp 2019-03-03].
  9. Президиум Комитета, zhukov-marshal.narod.ru [dostęp 2019-03-03].
  10. Były minister obrony ZSRR oskarżony o zbrodnie wojenne, TVN24.pl [dostęp 2019-03-03].
  11. Sprawa 13 stycznia: Prokuratura żąda dożywocia dla Jazowa, Wiadomości Znad Wilii [dostęp 2019-03-03].
  12. Суд в Вильнюсе заочно осудил экс-министра обороны СССР по делу о событиях 13 января 1991 года, РЕН ТВ, 27 marca 2019 [dostęp 2019-05-27].
  13. Суд в Вильнюсе заочно осудил на 10 лет экс-министра обороны СССР Язова, Interfax.ru [dostęp 2019-05-27].
  14. a b Lithuania convicts Russians of war crimes under Soviet rule, 27 marca 2019 [dostęp 2019-05-27] (ang.).
  15. Były minister obrony ZSRR został skazany na Litwie na dziesięć lat więzienia, pl.sputniknews.com [dostęp 2019-05-27] (pol.).
  16. СК возбудил дело в отношении литовских судей, вынесших обвинительный приговор Язову, ТАСС [dostęp 2020-06-23].
  17. Сослуживец рассказал о последних днях маршала Язова: «Зла не держал», www.mk.ru [dostęp 2020-06-23] (ros.).
  18. Родным и близким Дмитрия Язова, Президент России [dostęp 2020-06-23] (ros.).
  19. Министр обороны России выразил соболезнования в связи со смертью Маршала Советского Союза Дмитрия Язова, function.mil.ru [dostęp 2020-06-23].
  20. Соболезнование родным и близким Маршала Советского Союза Дмитрия Язова, president.gov.by [dostęp 2020-06-23].
  21. Будем помнить вас, товарищ маршал, kprf.ru [dostęp 2020-06-23] (ros.).
  22. Маршала Язова похоронили на военном мемориальном кладбище в Мытищах, РИА Новости, 2020 [dostęp 2020-06-23] (ros.).
  23. В Омске открыли прижизненный бюст маршалу Язову, Новости Омска и Омской области [dostęp 2019-05-27].
  24. Rosja: Nie żyje Dmitrij Jazow. Miał 95 lat. Interia.pl, 2020-02-25. [dostęp 2020-02-25].
  25. Владимир Путин поздравил Дмитрия Язова с 90-летием, Президент России [dostęp 2019-01-16] (ros.).
  26. Ostatni marszałek ZSRR z orderem od Władimira Putina, wiadomosci.dziennik.pl [dostęp 2019-03-03].
  27. Putin osobiście nagrodził marszałka ZSSR Dmitrija Jazowa, Onet Wiadomości, 8 listopada 2014 [dostęp 2019-03-03].
  28. Путин наградил участника ГКЧП Дмитрия Язова орденом Почета, NEWSru.com, 17 listopada 2004 [dostęp 2019-01-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bolesław Potyrała, Hieronim Szczegóła, Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1.
  • Bolesław Potyrała, Władysław Szlufik, Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940–1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5.