Dworek Goethego w Tarnowskich Górach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dworek Goethego
Obiekt zabytkowy nr rej. A/624/66 z 28 maja 1966[1]
Ilustracja
Dworek Goethego w Tarnowskich Górach
Państwo  Polska
Miejscowość Flaga Tarnowskich Gór Tarnowskie Góry (Śródmieście-Centrum)
Adres ul. Górnicza 7
Architekt nieznany[2]
Inwestor nieznany[2]
Ukończenie budowy poł. XVIII wieku[3][4]
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
Dworek Goethego
Dworek Goethego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dworek Goethego
Dworek Goethego
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Dworek Goethego
Dworek Goethego
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Dworek Goethego
Dworek Goethego
Ziemia50°26′34,94″N 18°51′19,80″E/50,443039 18,855500

Dworek Goethego – zabytkowy budynek o charakterze mieszczańskiego dworku[1][4] z XVIII wieku znajdujący się u zbiegu ulic Górniczej i Jana Bondkowskiego na terenie zabytkowego śródmieścia Tarnowskich Gór.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dworek pochodzi z połowy XVIII wieku, a jego fundator i budowniczy jest nieznany. W kolejnym stuleciu został rozbudowany i przebudowany. Niegdyś pełnił funkcje mieszczańskiej lub szlacheckiej rezydencji[2]. Powszechnie używana nazwa zwyczajowa budynku[2][4][5][6] upamiętnia dwudniowy pobyt w nim Johanna Wolfganga von Goethego – w owym czasie tajnego radcy na dworze Karola Augusta z Saksonii-Weimar – we wrześniu 1790 roku[3][4][7][2]. Poeta zwiedził wówczas kopalnię „Fryderyk” (niem. Königliche Friedrichsgrube), na której dwa lata wcześniej zainstalowano jedną z pierwszych maszyn parowych na kontynencie europejskim[2][8]. Pewne kontrowersje wzbudził wpis Goethego do księgi pamiątkowej kopalni[7][9]:

An die Knappschaft
zu Tarnowitz

Fern von gebildeten Menschen, am Ende des Reiches, wer hilft euch
Schätze finden und sie glücklich zu bringen an’s Licht?
Nur Verstand und Redlichkeit helfen; es führen die beiden
Schlüssel zu jeglichem Schatz, welchen die Erde verwahrt.
Goethe, d. 4. Sept. 1790[a]

W 1821 roku gościem dworku był polski dramaturg, powieściopisarz i poeta Julian Ursyn Niemcewicz, który swój pobyt w Tarnowskich Górach opisał w opublikowanych w 1873 roku wspomnieniach Podróż do Wielkopolski i Śląska w roku 1821 z niewydanych dotąd rękopisów [...][10]. Podczas wizyty w mieście i jego bliskich okolicach Niemcewicz m.in. uczestniczył w polskim nabożeństwie w kościele pw. św. Piotra i Pawła, odwiedził hutę srebra i ołowiu w Strzybnicy oraz – podobnie jak Goethe 30 lat wcześniej – kopalnię „Fryderyk”[2][8].

Po II wojnie światowej obiekt stopniowo popadał w ruinę, jednak w 1966 roku decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach został wpisany do rejestru zabytków. W 1985 roku dworek stał się własnością Oddziału „Ziemi Tarnogórskiej” Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego i do 1990 roku trwał jego remont generalny[8][2].

Od ukończenia remontu tarnogórski oddział „Ziemi Tarnogórskiej” PTTK ma swoją siedzibę na poddaszu budynku[11], natomiast na parterze mieści się restauracja (obecnie o nazwie „Kałamarz”)[12].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Dworek Goethego jest murowanym budynkiem z cegły, parterowym, na rzucie wydłużonego prostokąta, podpiwniczonym. Elewacja bez wyraźnych cech stylowych, od frontu sześcioosiowa z dwuosiową facjatką, w której szczycie znajduje się okrągłe okienko. Obiekt dwutraktowy, trakt od strony wschodniej (frontowej) szerszy. Wewnątrz na osi budynku zlokalizowana jest sień z wejściami do pomieszczeń parteru oraz schody dwubiegowe prowadzące na poddasze. W pomieszczeniach na parterze zachowały się belkowane stropy[3][4][2]. Drzwi frontowe klepkowe, dach naczółkowy, kryty gontem (w l. 60. XX wieku papą) zwrócony kalenicą do ul. Górniczej. W połaciach dachu obecne lukarny œil-de-bœuf[5].

Przy północno-zachodnim narożniku dworku znajduje się przybudówka (również kryta gontem) oraz murowane ogrodzenie wzdłuż ulicy Bondkowskiego, z małą kutą furtką prowadzącą do restauracyjnego ogródka. Drugi, mniejszy ogródek znajduje się po południowej i zachodniej stronie budynku[5][2]. Przed budynkiem stoi natomiast pomnik w formie kałamarza nawiązujący do postaci poetów, którzy odwiedzili dworek[6].

W pomieszczeniach restauracji znajdują się pamiątki i eksponaty wywodzące się z tradycji śląskiej oraz austro-węgierskiej, m.in. zabytkowe kufle, stare krzesła i stoły, pamiątkowe zdjęcia i obrazy. Organizowane są wernisaże prac plastycznych i wystawy zdjęć, odbywają się tutaj również kameralne koncerty[2][6].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Tłum. pol.: „Do Bractwa Górniczego w Tarnowskich Górach. / Z dala od ludzi kształconych, na krańcu państwa, któż wam pomoże / skarby odnajdywać i je szczęśliwie na światło dzienne dobywać? / Tylko rozum i rzetelność pomogą, obydwoje są kluczem / do wszelkiego skarbu, który ziemia kryje.”

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-12-31].
  2. a b c d e f g h i j k Aleksandra Bednarska: Budynek mieszkalny, ob. restauracja. Tarnowskie Góry (pol.). W: zabytek.pl [on-line]. OT NID w Katowicach, 2015-12-10. [dostęp 2019-07-12].
  3. a b c Ignacy Płazak, Jan Przała, Katalog zabytków sztuki w Polsce, Izabela Rejduch-Samkowa, Jan Samek (red.), t. VI (województwo katowickie), zeszyt 12 (powiat tarnogórski), Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach, 1968, s. 20 (pol.).
  4. a b c d e Krzykowska 2000 ↓, s. 322.
  5. a b c praca zbiorowa pod red. Jana Renki: Przewodnik Tarnowskie Góry. Tarnowskie Góry: 2009, s. 77. ISBN 978-83-61458-36-4.
  6. a b c Anna Piernikarczyk: Dworek Goethego w Tarnowskich Górach (pol.). polskieszlaki.pl. [dostęp 2019-07-12].
  7. a b Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). Życie kulturalne. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 315. ISBN 83-911508-3-6.
  8. a b c Marian Wróbel: Krótka historia zabytkowego dworku mieszczańskiego (pol.). W: tarnowskiegory.pttk.pl [on-line]. PTTK Oddział „Ziemi Tarnogórskiej” w Tarnowskich Górach. [dostęp 2019-07-12].
  9. Wpis Goethego do księgi pamiątkowej kopalni Fryderyk w Tarnowskich Górach (niem.).
  10. Julian Ursyn Niemcewicz: Podróż do Wielkopolski i Śląska w roku 1821 z niewydanych dotąd rękopisów. Poznań: nakładem i czcionkami Ludwika Merzbacha, 1873, s. 47–51.
  11. PTTK Oddział Tarnowskie Góry – kontakt i biuro.
  12. Restauracja Kałamarz – kontakt.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zofia Krzykowska: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). Zabytki architektury i sztuki. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000. ISBN 83-911508-3-6.