Pałac na Karłuszowcu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy zespołu pałacowo-parkowego w Tarnowskich Górach. Zobacz też: inne znaczenia słowa Karłuszowiec.
Pałac na Karłuszowcu
Obiekt zabytkowy nr rej. A/1481/92 z 6 sierpnia 1992 (dla Zespołu)[1]
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. B/629/92 z 21 sierpnia 1992 (dla figur)
Pałac na Karłuszowcu
Pałac na Karłuszowcu
Państwo  Polska
Miejscowość POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
Adres ul. Legionów 35
Styl architektoniczny klasycyzm
Ukończenie budowy 1750
Pierwszy właściciel Franciszek Ludwik Henckel von Donnersmarck
Kolejni właściciele hrabiowie Henckel von Donnersmarck
Obecny właściciel Edukacyjne Centrum Ubioru i Rzemiosła, Zakład Pulmonologii, Przedszkole
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
Pałac na Karłuszowcu
Pałac na Karłuszowcu
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Pałac na Karłuszowcu
Pałac na Karłuszowcu
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Pałac na Karłuszowcu
Pałac na Karłuszowcu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac na Karłuszowcu
Pałac na Karłuszowcu
Ziemia50°26′27,18″N 18°51′28,23″E/50,440883 18,857842

Pałac na Karłuszowcu – zabytkowy obiekt w Tarnowskich Górach, w dzielnicy Śródmieście. Teren ograniczony ulicami Legionów, Ogrodową oraz ulicą Karłuszowiec.

Historia[edytuj]

Karłuszowiec (niem. Carlshof) niegdyś nosił nazwę Bugaj i był poza granicami Tarnowskich Gór. Tereny te w połowie XVII wieku zakupił Alexander Cucher (od niego wzięła się nazwa zwyczajowa majątek cucherowski) i założył swoje gospodarstwo. Około 1700 pojawiła się nazwa Majątek "Dorota" od imienia kolejnej właścicielki – Dorothei Baumgart[2].

W 1745 roku dobra te zakupił hrabia Franciszek Ludwik z bytomskiej linii Henckel von Donnersmarck. Szukał on nowej siedziby, bowiem wcześniej skonfiskowano mu siedzibę w bytomskim ratuszu. Hrabia powiększył folwark oraz przebudował dwór na pałac. Prawdopodobnie nazwa Karłuszowiec (Carlshof) pochodzi od imienia ojca hrabiego – Karola Józefa. W pałacu znajdowały się: dom dla rodziny hrabiego, siedziba zarządu majątku oraz kaplica. Proboszcz tarnogórski toczył jednak spór z proboszczem tarnowickim o to, któremu ma podlegać kapelan. Sąd biskupi uznał, że tarnogórskiemu.

Franciszek Ludwik zmarł w 1768, a spadkobiercą został jego młodszy brat Łazarz III. Zamieszkał on jednak z rodziną w pałacu w Siemianowicach. W rezydencji na Karłuszowcu pozostała wdowa, hrabina Leopoldyna von Sobeck und Kornitz, która zmarła w 1792 r.

Kolejnymi mieszkańcami na Karłuszowcu była rodzina de La Valette d’Uclaux spokrewniona zarówno z rodziną Henckel von Donnersmarck jak i z rodziną von Sobeck und Kornitz. W 1863 r. po wygaśnięciu rodu hrabiów de La Vallete d'Uclaux, Donnermarckowie przenieśli do Karłuszowca zarząd swoich dóbr (wcześniej znajdował się on w Siemianowicach).

W XIX wieku wokół pałacu powstał park (z lat 70. XIX wieku), oficyna bądź mały pałacyk (z ok. 1890, w stylu neorenesansowym), budynek mieszkalny dla urzędników zarządu dóbr oraz okazała willa dla administratora dóbr (z pocz. XX wieku; neoklasycystyczna z elementami secesji).

W 1924 roku Karłuszowiec administracyjnie wcielono do Tarnowskich Gór, a w okresie wojennym mieściła się tu dyrekcja spółki The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited. W części pomieszczeń urządzono mieszkanie dla ks. Pawła Sapiehy, który mieszkał w nim wraz z poślubioną wtedy małżonką Virgilią Peterson w latach 1933-1936. Tam swe pierwsze lata życia spędziła ich pierworodna córka Maria Krystyna.

Obecnie w pałacu mieści się Zespół Szkół Artystyczno-Projektowych, w willi administratora przedszkole, a w budynkach północnych zakład pulmonologii. Za bramą wjazdową ustawione są ufundowane przez hrabinę Leopoldynę zabytkowe figury św. Floriana i św. Jana Nepomucena, które dawniej stały przed nieistniejącym już budynkiem szkoły jezuickiej przy ulicy Zamkowej[3][4].

Do Zespołu Pałacowo-Parkowego Donnersmarcków należały w przeszłości również inne budynki znajdujące się w okolicach ulicy Legionów, Lipowej, Karłuszowiec i Ogrodowej obecnie najczęściej wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków.

Zobacz też[edytuj]

Literatura[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2017-07-19].
  2. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 234. ISBN 83-911508-3-6.
  3. Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Tarnowskich Górach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-04-11].
  4. Na podstawie tarnowskiegory.one.pl/karluszowiec oraz Montes Tarnovicensis