Sztolnia Czarnego Pstrąga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Góracha
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Kraj Polska
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, II, IV
Numer ref. 1539
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2017
na 41. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Szyb „Ewa” prowadzący do sztolni
Wylot Głębokiej Sztolni Fryderyk
Sztolnia

Sztolnia Czarnego Pstrąga – 600-metrowy fragment najdłuższej w rejonie Tarnowskich Gór sztolni odwadniającej zw. Głęboką Sztolnią Fryderyk, należącej do założonej w 1784 roku państwowej kopalni rudy ołowiowo-srebrowej Fryderyk (niem. Friedrichs-Grube, w późniejszym okresie nazwa została zmieniona na Kościuszko).

Historia budowy sztolni[edytuj]

Sztolnię rozpoczęto drążyć 21 kwietnia 1821 roku. Część podziemną o długości 4568 m drążono jednocześnie z 14 przodków, udostępnionych wykopanymi w linii przebiegu sztolni szybikami. Ostatecznie dla celów wentylacji przodków zgłębiono wzdłuż trasy sztolni 25 szybików (niem. Lichtschächte) i dodatkowo 2 szyby odwadniające, na których zamontowano maszyny parowe o średnicach cylindrów 24 i 40 cali. Budowę sztolni zakończono w lipcu 1834 roku. Ujście części podziemnej ujęto klasycystyczną bramą, murowaną z bloków piaskowca[1]. Wody ze sztolni uchodzą do rzeki Dramy, dalej wpadają do Odry i kończą swój bieg w wodach Bałtyku.

Znaczenie turystyczne[edytuj]

Sztolnię można zwiedzać od 1957 roku[2]. Jest ona jedną z atrakcji Szlak architektury icon.svg Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Sztolnia Czarnego Pstrąga i podziemia Zabytkowej Kopalni Srebra zostały uznane za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 14 kwietnia 2004 roku[3].

Trasa turystyczna znajduje się pomiędzy szybami Ewa (1826, głębokość 20 m) i Sylwester (1828, głębokość 30 m)[2]. Podczas wycieczki, która odbywa się łodziami, można obserwować niewielkie, tworzące się współcześnie stalaktyty i oryginalne partie chodnika sztolniowego wykutego w skale dolomitowej.

Zwiedzanie obiektu rozpoczyna się od zejścia krętymi schodami do podziemnej przystani znajdującej się w szybach „Ewa” lub „Sylwester” (ruch wahadłowy). Kilkadziesiąt metrów pod ziemią turyści wsiadają do łodzi i przy świetle lamp przepływają odcinek 600 m. To najdłuższy w Polsce podziemny przepływ łodziami. Przewodnik odpychając łódki od ociosów opowiada o historii tarnogórskiego górnictwa. Na skutek zmiennego profilu terenu, sztolnia usytuowana jest na głębokości 20-30 m[2]. Szerokość sztolni waha się od 1,2 m do 2,5 m, wysokość dochodzi do 4 m, a głębokość wody wynosi od 0,7 m do 1 m[2].

Obiekt UNESCO[edytuj]

Sztolnia Czarnego Pstrąga została zgłoszona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego na wniosek Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wpisu na listę dokonano podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie 9 lipca 2017[4].

Przypisy

  1. Kandzia Marek: Dzień dzisiejszy sztolni „Czarnego Pstrąga”, w: „Materiały Szkoły Eksploatacji Podziemnej 2002”, t. II, wyd. Polska Akademia Nauk i Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków 2002, s. 783788, ​ISBN 83-87854-34-4​.
  2. a b c d Paweł Zalewski (red.) (2008). Technika. Warszawa: Carta Blanca. ​ISBN 978-83-60887-51-6​, s.264
  3. Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 14 kwietnia 2004 (Dz.U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1062).
  4. Anna Malinowska: Mamy to! Tarnowskie Góry trafiły na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (pol.). W: gazeta.pl [on-line]. Agora, 2017-07-09. [dostęp 2017-07-09].

Linki zewnętrzne[edytuj]