Grzymałów (Ukraina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzymałów
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Rejon husiatyński
Powierzchnia 10 km²
Wysokość 316 m n.p.m.
Populacja (2017)
• liczba ludności
• gęstość

1859[1]
1,86 os./km²
Nr kierunkowy +380 3557
Kod pocztowy 48210
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Grzymałów
Grzymałów
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Grzymałów
Grzymałów
Ziemia49°19′43″N 26°00′33″E/49,328611 26,009167
Portal Portal Ukraina
położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939
Ruiny zamku

Grzymałów (ukr. Гримайлiв, Hrymajliw) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie husiatyńskim, nad rzeką Gniłą, przy drodze P118.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy wymieniany jako miasteczko w 1617 roku. W 1720 roku Grzymałów otrzymał pełne prawa magdeburskie[2]. Do 1772 roku miasto w powiecie trembowelskim ziemi halickiej województwa ruskiego w I Rzeczypospolitej, do 1914 powiat skałacki. W II Rzeczypospolitej miasto w powiecie skałackim, w województwie tarnopolskim; od 1934 roku siedziba administracyjna gminy wiejskiej Grzymałów.

W 1921 roku w Grzymałowie mieszkało 1494 Żydów, 639 Polaków i 613 Ukraińców[3]. We wrześniu 1939 zajęty przez Armię Czerwoną. Po ataku Niemiec na ZSRR w dniach 5-7 lipca 1941 doszło w Grzymałowie do pogromu, podczas którego Ukraińcy zabili 450 Żydów[4][5]. W 1942 roku Niemcy przesiedlili pozostałych Żydów do gett w sąsiednich miejscowościach[5].

Podczas II wojny światowej Grzymałów został pozbawiony praw miejskich i włączony do gminy wiejskiej Grzymałów[6].

Podczas ataków banderowskich na Polaków w latach 1944-45 Grzymałów był miejscem, do którego ściągali uchodźcy z pobliskich wsi[3][7].

Od 1956 roku miejscowość posiada status osiedla typu miejskiego[2].

W 1989 liczyło 2540 mieszkańców[8].

W 2013 liczyło 1947 mieszkańców[9].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek w Grzymałowie – pod koniec XVI wieku Grzymałów był własnością Łudzickich herbu Grzymała, którzy wybudowali tu zamek obronny na rzucie prostokąta z basztami w narożach, otoczony fosą i wałami ziemnymi. Po szkodach wojennych odrestaurował zamek w pierwszej połowie XVIII w. Adam Mikołaj Sieniawski, do którego Grzymałów należał co najmniej od 1715 roku Później należał do Czartoryskich i Lubomirskich. Po śmierci Izabeli Lubomirskiej (Elżbiety Czartoryskiej) w 1816 roku dobra dostały się Konstancji z Lubomirskich Rzewuskiej. Ze względu na długi został zlicytowany. Miasteczko kupił bankier Leopold Elkan de Elkansberg. W 1813 roku odkupił od niego majątek Antym Nikorowicz. Po nim majątek przejęli i podzielili synowie[10]: Stanisław Antyman; Leon Jan; Mieczysław; Aleksander August. Największa część majątku z zamkiem przypadła córce Stanisława: Julii Wolańskiej, której syn Władysław, ostatni właściciel aresztowany przez okupantów sowieckich w 1939 roku, zmarł w więzieniu kijowskim. W czasie okupacji został przez nacjonalistów i miejscową ludność ukraińską doszczętnie zdewastowany i rozgrabiony, rozkradziono wszelkie dobra: bogato zdobione meble, cenne obrazy, porcelanę i inne rzeczy przedstawiające jakąkolwiek wartość. W 1944 roku w zamek trafiła bomba niszcząc go. Po wojnie rozebrano pozostałości zamku[10].
 Osobny artykuł: Zamek w Grzymałowie.
  • dawny park zamkowy, obecnie park publiczny objęty ochroną (13 ha)[2]
  • kościół katolicki Św. Trójcy z 1752 roku, zburzony za czasów sowieckich[2]
  • cerkiew Przemienienia Pańskiego (1806 r.)[2]
  • ruiny synagogi z XVIII w.[2]
  • dwór hr. Koziebrodzkiego znajdował się kiedyś 4 km od Grzymałowa

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Grzymałowem[edytuj | edytuj kod]

  • Leonard Franciszek Ksawery hr. Piniński h. Jastrzębiec – właścicel ziemski, ojciec Leona Pinińskiego[12]

Urodzeni w miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2017 року. Державна служба статистики України. Київ, 2017. стор.65
  2. a b c d e f g Grzegorz Rąkowski, Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, Rewasz, Pruszków 2006, ​ISBN 83-89188-46-5​, s. 109-111
  3. a b Henryk Komański, Szczepan Siekierka, "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946", Wrocław 2006, ​ISBN 83-89684-61-6​, s. 334
  4. Historia (pol.). Wirtualny sztetl. [dostęp 2015-12-30].
  5. a b Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ​ISBN 978-5-8243-1296-6​ s. 239
  6. Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
  7. Rejony jak: Zborów, Zbaraż, Tarnopol, Trembowla, Borki Wielkie, Podwołoczyska, Grzymałów - są przepełnione przez uciekinierów ze wsi. Żyją oni w warunkach okropnych po 20 do 30 osób w jednej izbie, lub koczują pod gołym niebem, przymierając głodem i utrzymują z najwyższym wysiłkiem bydło. (...) Trembowla: 400 rodzin uciekinierów z okolicy. Są odcięci od swoich wiosek, skąd ani źdźbła nie są w stanie wywieźć. Władze również nic nie pomagają. Taki sam stan w Podwołoczyskach, Borkach i Grzymałowie. - Pismo Rejonowego Pełnomocnika w Tarnopolu do GPŁ, 24 III 1945 [cyt. za:] Grzegorz Hryciuk, "Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948", Toruń 2005, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 325-326
  8. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
  9. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.95
  10. a b Kwartalnik Cracovia Leopolis, nr. 2/1996
  11. a b c d Б. Мельничук, В. Уніят, Б. Хаварівський. Гримайлів [w:] Тернопільський енциклопедичний словник. редкол.: Г. Яворський та ін.. T. 1: А—Й. Тернопіль : Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004, s. 414. ​ISBN 966-528-197-6​.
  12. Jerzy Zdrada, Piniński Leon Jan (1857—1938) w: Polski Słownik Biograficzny, Wrocław; Warszawa; Kraków; Gdańsk; Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1981, tom XXVI/2, zeszyt 109, s. 332.
  13. Ivan Pul'uj (ang.). Тернопільський національний технічний університет імені Івана Пулюя.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]