Makak (rodzaj ssaka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Macaca)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Makak
Macaca[1]
Lacépède, 1799[2]
Przedstawiciele rodzaju – makaki japońskie (M. fuscata) zażywające kąpieli
Przedstawiciele rodzaju – makaki japońskie (M. fuscata) zażywające kąpieli
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina koczkodany
Rodzaj makak
Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Makak[20] (Macaca) – rodzaj ssaka z rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Występowanie[edytuj]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące od Afryki Północnej po Japonię. Kolonia makaków berberyjskich (M. sylvanus) żyje na skałach Gibraltaru[21].

Charakterystyka[edytuj]

Makaki charakteryzują się wydłużonym pyskiem i krótkim lub całkowicie zredukowanym ogonem. Są używane do badań biomedycznych. W trakcie takich badań po raz pierwszy wykryto układ grupowy Rh (zobacz: grupy krwi).

Systematyka[edytuj]

Nazewnictwo[edytuj]

Nazwa rodzajowa pochodzi od słowa Macaquo oznaczającego w Kongo makaka. Nazwę tę zaadoptował G.-L. L. Buffon[22].

Gatunek typowy[edytuj]

Simia inuus Linnaeus, 1766 (= Simia sylvanus Linnaeus, 1758)

Podział systematyczny[edytuj]

Do rodzaju należą następujące gatunki[20][21]:

Uwagi

  1. Łacińskie Inuus – nazwa Pana, boga opiekuńczego lasów i pól.
  2. Epitet gatunkowy Simia sylvanus Linnaeus, 1758 (łacińskie Sylvanus lub Silvanus – „bóg lasu”).
  3. Epitet gatunkowy Simia silenus Linnaeus, 1758 (greckie Σειλήνος Seilēnos – „przywódca satyrów”).
  4. Francuskie Magot, stara nazwa małpy, zaadaptowana przez G.-L. L. Buffona.
  5. Greckie μαγος magos – „wieszcz, mag”.
  6. Greckie πίθηξ pitheks – „małpa”.
  7. Greckie κυων kuōn, κυνος kunos – „pies”; πίθηκος píthēkos – „małpa”.
  8. Od francuskiego Maimonet.
  9. Epitet gatunkowy Simia rhesus Audebert, 1798 (Rhesus – w greckiej legendzie, książę Troi).
  10. Greckie Σαλμακίς Salmakis – w mitologii greckiej najada jeziora w Karii (tj. słaba, zniewieściała osoba).
  11. Greckie λυσσα lussa – „wściekłość, furia” (λυσσοω lussoō – „wściekać się”); ειδος eidos – „portret, twarz, gatunek, kształt, postać” (ειδω ' eidō – „być podobnym”).
  12. Epitet gatunkowy Simia nemestrina Linnaeus, 1766 (łacińskie Nemestrinus – „bóg gajów”).
  13. Łacińskie vetulus – „staruszek” (zdrobnienie od vetus, veteris – „stary, starożytny”).
  14. Zati – imię ze wschodnich Indii.
  15. Greckie κυναμολγος kunamolgos – „pies-dojarz”, nazwa etiopskiego plemienia.
  16. Greckie γυμνος gumnos – „nagi”; πυγη pugē – „zad”.
  17. Greckie αυλαξ aulax, αυλακος aulakos – „bruzda”; rodzaj Innus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812.
  18. Greckie κυων kuōn, κυνος kunos – „pies”; rodzaj Macaca Lacépède, 1799.

Przypisy

  1. Macaca, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. B. G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des Mammifères. Paryż: Chez Plassan, 1799, s. 4. (fr.)
  3. É. Geoffroy Saint-Hilaire. Tableau des quadrumanes, ou des Animaux composant le premier Ordre de la Classe des Mammifères. „Annales du Muséum National d'Histoire Naturelle”. 19, s. 100, 1812 (fr.). 
  4. L. Oken: Lehrbuch der Naturgeschichte. Cz. 3: Zoologie. Wiedeń: A. Schmid, 1816, s. 1223. (niem.)
  5. G. A. Goldfuss: Handbuch der Zoologie. T. 2. Norymberga: Johann Leonhard Schrag, 1820, s. 479. (niem.)
  6. F. v. Ritgen: Natürliche Eintheilung der Säugthiere. Gießen: E.G. Müller, 1824, s. 33. (niem.)
  7. R.-P. Lesson: Manuel de Mammalogie. Paryż: Roret, 1827, s. 43. (ang.)
  8. G. T. Burnett. Illustrations of the Manupeda, or Apes and their Allies; being the arrangement of the Quadrumana or Anthropomorphous Beasts indicated in Outline. „Quarterly Journal of Science, Literature and the Arts”. 24, s. 307, 1828 (ang.). 
  9. É. Geoffroy Saint-Hilaire: P. Gervais: Résumé des leçons de mammalogie, ou histoire naturelle des mammiferes. Paryż: Imprimerie de Decourchant, 1835, s. 16. (fr.)
  10. J. G. Wagner: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Wyd. Supplementband. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerke, 1840, s. 141. (niem.)
  11. R.-P. Lesson: Species des mammifères bimanes et quadrumanes. Paryż: J.B. Baillière, 1840, s. 95. (fr.)
  12. C. W. L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Cz. 1. Breslau: A. Schulz, 1841, s. xxvii, 35. (niem.)
  13. J. Gistel: Naturgeschichte des Thierreichs. Stuttgart: Scheitlin & Krais, 1848, s. ix. (niem.)
  14. Reichenbach 1862 ↓, s. 139.
  15. Reichenbach 1862 ↓, s. 125.
  16. a b Reichenbach 1862 ↓, s. 130.
  17. J. E. Gray. Notice of an Ape (Macacus inornatus) and a Bushbock (Cephalophus breviceps) in the Gardens of the Society. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1866, s. 202, 1866 (ang.). 
  18. I. Cocchi. Su di due Scimmie fossili italiane. „Bollettino del Reale Comitato geologico d'Italia”. 3, s. 68, 1872 (wł.). 
  19. H. Khajuria. „Records of the Indian Museum”. 50, s. 303, 1953 (ang.). 
  20. a b Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 47-48. ISBN 978-83-88147-15-9.
  21. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Macaca. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-10-06]
  22. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 390-391, seria: North American Fauna. (ang.)
  23. Cheng Li, Chao Zhao i Peng-Fei Fan. White-cheeked macaque (Macaca leucogenys): A new macaque species from Medog, southeastern Tibet. „American Journal of Primatology”. 77 (7), s. 753–766, 2015. DOI: 10.1002/ajp.22394 (ang.). 

Bibliografia[edytuj]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  2. H. G. L. Reichenbach: Die vollständigste Naturgeschichte der Affen. Drezno i Lipsk: Expedition der vollstèandigsten Naturgeschichte, 1862, s. 1-204. (niem.)

Linki zewnętrzne[edytuj]