Park Narodowy Gór Stołowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Park Narodowy Gór Stołowych
Logotyp Park Narodowy Gór Stołowych
park narodowy
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Siedziba

Kudowa-Zdrój

Mezoregion

Góry Stołowe

Data utworzenia

16 września 1993

Akt prawny

Dz.U. z 1993 r. nr 88, poz. 407

Powierzchnia

63,4016 km²[1]

Powierzchnia otuliny

105,15 km²

Ochrona

ścisła 771,00 ha
czynna 4944,77 ha
krajobrazowa 624,39 ha[1]

Odwiedzający

480 tys. (2015)[2]

Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Park Narodowy Gór Stołowych”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Park Narodowy Gór Stołowych”
Ziemia50°28′54″N 16°20′05″E/50,481667 16,334722
Strona internetowa

Park Narodowy Gór Stołowych – jeden z 23 parków narodowych na terenie Polski, utworzony 16 września 1993. Znajduje się w województwie dolnośląskim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Park jest położony na terenie Sudetów Środkowych na północnym zachodzie ziemi kłodzkiej, przy granicy polsko‐czeskiej. Górami Stołowymi nazywana jest znajdująca się na terytorium Polski południowo‐zachodnia część rozległej, piaskowcowej płyty wypełniającej Nieckę Śródsudecką, pomiędzy Karkonoszami, a Górami Bystrzyckimi i Orlickimi[3]. Czeski jej fragment nosi nazwę Broumovská vrchovina i również objęty jest ochroną. Najdalej wysunięta na północny zachód część po polskiej stronie nosi nazwę Zaworów[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Praktycznie już w momencie powołania Stołowogórskiego Parku Krajobrazowego środowiska związane z ochroną przyrody zdawały sobie sprawę, że status parku krajobrazowego nie daje pełnej gwarancji ochrony unikalnych walorów Gór Stołowych. Szczególnie wysokie zagrożenie dla wartości przyrodniczych tego obszaru upatrywano ze strony urbanizujących się i uprzemysłowiających uzdrowisk: Dusznik i Kudowy, a także niekontrolowanego naporu turystyki masowej. We wrześniu 1983 r. Urząd Wojewódzki w Wałbrzychu, Wojewódzki Komitet Ochrony Przyrody i Zarząd Oddziału Wojewódzkiego LOP zorganizowały w Radkowie sesję naukową na temat utworzenia parku narodowego w Górach Stołowych. Po wysłuchaniu referatów oraz wycieczce terenowej podjęta została uchwała o potrzebie powołania Stołowogórskiego Parku Narodowego[4].

Kolejna sesja naukowa na ten temat zorganizowana została w Radkowie przez Wojewódzki Komitet Ochrony Przyrody i zarząd Wojewódzki PTTK w Wałbrzychu w czerwcu 1984 r. W wyniku dyskusji referatów i oględzin terenu przyjęto, że obszar parku powinien objąć ok. 6 tys. ha najcenniejszych przyrodniczo terenów, w tym wszystkie rezerwaty przyrody tego rejonu, zarówno istniejące (wówczas były to: Szczeliniec Wielki, Błędne Skały i Wielkie Torfowisko Batorowskie) jak i projektowane w tym czasie (Skałki Łężyckie, Rogowa Kopa, Wrota Pośny i Buczyna nad Wambierzycami). Pozostałe cenne tereny i obiekty geomorfologiczne powinny się znaleźć w granicach otuliny parku. Ustalenia te stały się później punktem wyjściowym do kilkuletnich prac, które zaowocowały utworzeniem Parku Narodowego Gór Stołowych[4].

Park utworzono rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 1993 roku[5]. Zajmuje obszar ok. 63 km² wierzchowinowej partii Gór Stołowych z najwyższymi wzniesieniami – Szczelińcem Wielkim (919 m n.p.m.) i Skalniakiem (915 m n.p.m.)[3]. W granicach Parku znajduje się też południowo‐zachodnia część Gór Stołowych, zbudowana ze skał magmowychgranodiorytów (Krucza Kopa)[3]. Poza jego granicami znajduje się niewielka, najniższa, południowo‐wschodnia część Gór Stołowych oraz dwie enklawy obejmujące rejon Karłowa oraz kopalni piaskowca Radków. W otulinie parku znajdują się popularne uzdrowiska: Polanica-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Lewin Kłodzki i Kudowa-Zdrój[3].

Krajobraz i budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Typowy krajobraz Gór Stołowych
Szczyt Szczelińca Wielkiego

Nazwa Góry Stołowe odzwierciedla ich krajobraz, którego charakterystycznymi elementami są rozległe płaszczyzny zrównań i wznoszące się nad nimi, urwistymi ścianami, płaskie stoliwa skalnych bastionów. Unikalna rzeźba, wzbogacona dużym nagromadzeniem rozmaitych form erozji piaskowców w postaci głębokich szczelin, labiryntów i blokowisk skalnych, czy pojedynczych skałek o niespotykanych kształtach, czyni Góry Stołowe wyjątkowymi w skali Polski[3]. Rzeźba ta jest odzwierciedleniem płytowej budowy geologicznej związanej z osadowym pochodzeniem tworzących je skał.

W epoce późnej kredy, czyli przed około 100 mln lat, teren dzisiejszych gór stanowił fragment wielkiego morza[3]. Spływające z przylegających obszarów lądowych rzeki nanosiły materiał zwietrzelinowy, który osadzał się na jego dnie. W rezultacie utworzyły się trzy poziomy piaskowców: dolny, środkowy i górny, powstałe z gruboziarnistych osadów przedzielonych drobnoziarnistymi marglami. Piaskowce te zalegają prawie poziomo, a od licznych pionowych spękań noszą nazwę ciosowych. Skały margliste w południowo-zachodniej części gór łączą się w jeden kompleks o znacznej miąższości. Współczesny wygląd gór po ustąpieniu morza, ukształtowały dziesiątki milionów lat erozji płyty osadowej i ruchy piętrzące w czasie orogenezy alpejskiej.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

W rozległych, zwartych kompleksach leśnych na terenie Parku Narodowego Gór Stołowych pospolicie występuje jeleń, dzik, sarna, lis rudy, wiewiórka (czarnej i rudej odmiany) oraz drobne gryzonie[3]. Trudniejsze do zauważenia – głównie ze względu na nocny tryb życia – są należące do łasicowatych: borsuk europejski, kuna leśna, tchórz, łasica pospolita i gronostaj europejski. Ze ssaków owadożernych częsty jest jeż, a rzadkie ryjówka malutka i typowa dla obszarów górskich ryjówka górska. W charakterystycznym dla Gór Stołowych środowisku spękań i szczelin skał piaskowcowych bytują nietoperze. Cennym elementem fauny ssaków są małe wiewiórkopodobne nocne zwierzęta, zamieszkujące głównie fragmenty lasów liściastych i mieszanych: orzesznica, bardzo rzadka popielica oraz koszatka leśna. Na polsko-czeskiej granicy swoją ostoję ma muflon – sprowadzony z Korsyki i zaklimatyzowany w Sudetach gatunek górskiej owcy[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Zarządzenie Nr 63 Ministra Środowiska z dnia 19 grudnia 2013 r. w sprawie zadań ochronnych dla Parku Narodowego Gór Stołowych. W: Dziennik Urzędowy Ministra Środowiska poz. 73 [on-line]. 2013-12-23. [dostęp 2018-09-22].
  2. Zygmunt Kruczek: Frekwencja w atrakcjach turystycznych w latach 2011 - 2015. Polska Organizacja Turystyczna, 2016. [dostęp 2018-09-22].
  3. a b c d e f g h i Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 13: Góry Stołowe. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1992, s. 11-23. ISBN 83-7005-301-7.
  4. a b Edmund Jońca: W sprawie utworzenia Stołowogórskiego Parku Narodowego [w:] "Chrońmy Przyrodę Ojczystą" R. XLII (1986), nr 1
  5. Dz.U. z 1993 r. nr 88, poz. 407

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]