Powiat pajęczański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat pajęczański
Herb Flaga
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo łódzkie
Siedziba władz powiatu Pajęczno
Starosta Jan Ryś
Powierzchnia 803,77 km²
Ludność (2007)
 • liczba
 • gęstość

53140
66 osób/km²
Urbanizacja 24,27%
Tablica rejestracyjna EPJ
TERYT 1.10.13.09.00.0
Gminy powiatu
gminy miejskie
miejsko-wiejskie 2
wiejskie 6
Adres starostwa
powiatowego
ul. Kościuszki 76
98-330 Pajęczno
Strona internetowa powiatu

Powiat pajęczański – powiat w Polsce (województwo łódzkie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Pajęczno.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie i obszar[edytuj | edytuj kod]

Powiat pajęczański ma obszar[1] 803,77 km².

Powiat stanowi 4,41% powierzchni województwa łódzkiego.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład powiatu wchodzą:

Ludność i powierzchnia
(dane wg GUS, stan: 31 grudnia 2007 r.)[1][2]
lp. Herb Gmina siedziba powierzchnia
(km²)
ludność gęstość zaludnienia
(osób/km²)
1 POL Działoszyn COA.svg Działoszyn Działoszyn 120,92 12926 107
2 Gmina Kiełczygłów herb.jpg Kiełczygłów Kiełczygłów 88,80 4292 48
3 POL gmina Nowa Brzeźnica COA.svg Nowa Brzeźnica Nowa Brzeźnica 135,15 4958 37
4 POL Pajęczno COA.svg Pajęczno Pajęczno 113,64 11601 102
5 POL gmina Rząśnia COA.svg Rząśnia Rząśnia 86,12 4814 56
6 POL gmina Siemkowice COA.svg Siemkowice Siemkowice 98,40 4993 51
7 POL gmina Strzelce Wielkie COA.svg Strzelce Wielkie Strzelce Wielkie 78,00 4856 62
8 Sulmierzyce Sulmierzyce 82,74 4700 57
Razem - 8 8 803,77 53140 66

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powiat pajęczański został powołany dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie łódzkim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat pajęczański złożyło się 29 gromad, które wyłączono z dwóch ościennych powiatów w tymże województwie[3]:

Na uwagę zasługuje fakt, iż w momencie utworzenia powiat pajęczański nie obejmował miast; Pajęczno, stolica powiatu, utraciła prawa miejskie w 1870 roku i odzyskała je dopiero 1 stycznia 1958 roku[5]. 1 stycznia 1959 roku z gromady Wiewiec wyłączono wieś Krzywanice i pobliskie kolonie i włączono je do gromady Lgota Wielka w powiecie radomszczańskim[6].

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat pajęczański podzielono na 1 miasto i 9 gmin[7]:

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu pajęczańskiego podzielono między trzy nowo utworzone województwa[9].

  • częstochowskie – miasto Pajęczno oraz gminy Nowa Brzeźnica, Pajęczno i Strzelce Wielkie
  • piotrkowskie – gminy Rząśnia i Sulmierzyce
  • sieradzkie – gminy Działoszyn, Rusiec, Kiełczygłów i Siemkowice

1 stycznia 1992 roku miasto Pajęczno i gminę wiejską Pajęczno połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską[10]. 31 grudnia 1993 roku prawa miejskie odzyskał Działoszyn, co sprawiło że gminę wiejską Działoszyn przekształcono w gminę miejsko-wiejską[11].

Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie łódzkim przywrócono powiat pajęczański[12], w porównaniu z obszarem z 1975 roku zmniejszony o gminę Rusiec, która znalazła się w powiecie bełchatowskim w tymże województwie.

Przyłączenie gminy Rząśnia do powiatu pajęczańskiego spotkało się z głośnym sprzeciwem ludności gminy powołującej się na względy funkcjonalno-przestrzenne i społeczne (zatrudnienie, gospodarka, komunikacja, podstawowe instytucje), przemawiające za przynależnością do powiatu bełchatowskiego[13]. Podobny wniosek (o przynależność do powiatu radomszczańskiego) złożyły także władze gminy Sulmierzyce, który jednak w przeciwieństwie do wniosku gminy Rząśnia, nie spełniał wymóg formalnych[14]. Żaden z nich nie został jednak uwzględniony.

W porównaniu z obszarem z 1956 roku jedynie obszar dawnej gromady Krzeczów leży obecnie na terenie powiatu wieluńskiego – pozostałe są ponownie w powiecie pajęczańskim.

Gospodarka, kultura, infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Powiat ma charakter leśny i rolniczy. Tereny rolnicze zajmują 52% ogólnej powierzchni powiatu. W produkcji rolniczej dominują ziemniaki i zboże, także rzepak i buraki cukrowe. Bardzo dobrze funkcjonuje produkcja chrzanu. Na terenie powiatu działa 50 przetwórni owocowo-warzywnych. Ze zwierząt hoduje się trzodę chlewną i bydło mleczne. Powiat pajęczański posiada bogate złoża kamienia wapiennego, piasków i żwirów. W kraju znana jest Cementownia Warta S.A. z Trębaczewa koło Działoszyna. W powiecie zarejestrowanych jest 2410 podmiotów gospodarczych. Regionem partnerskim powiatu pajęczańskiego jest powiat niemiecki Merseburg-Querfurt.

Powiat dysponuje 200 miejscami noclegowymi. Na terenie powiatu znajdują się dwa kina (w Pajęcznie i Działoszynie), 27 bibliotek, ośrodki kultury oraz Powiatowa Biblioteka Publiczna z czytelnią multimedialną.

Przez teren powiatu przebiegają krajowe drogi i linie kolejowe. Dobre połączenia zapewniają: magistrala kolejowa Śląsk-Porty i droga krajowa nr 42 oraz drogi wojewódzkie nr 486, 483, 491. Tablice rejestracyjne: EPJ (od maja 2000), wcześniej odpowiednio wojewódzkie częstochowskie, piotrkowskie, sieradzkie (wszystkie do 1998) i łódzkie (styczeń 1999 – kwiecień 2000). Powiatowy zarząd dróg znajduje się w mieście Działoszyn.

Przyroda i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Południowo-zachodnią część powiatu obejmuje Załęczański Park Krajobrazowy, na jego obszarze znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Węże i Dąbrowa w Niżankowicach. Na terenie Parku możemy podziwiać wiele interesujących pomników przyrody m.in. Żabi Staw czy Góra Wapiennik. W całym powiecie pajęczańskim rezerwaty przyrody mają łącznie 189 ha, a obszary chronionego krajobrazu zajmują 3640 ha.

Zabytki powiatu to głównie obiekty sakralne i architektoniczne oraz miejsca pamięci historycznej. Na terenie powiatu znajdują się 32 stanowiska archeologiczne.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2007):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 53 140 100 26 712 50,27 26 428 49,73
Miasto 12 897 24,27 6522 12,27 6375 12,00
Wieś 40 243 75,73 20 190 37,99 20 053 37,74

Osoby związane z ziemią pajęczańską[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  2. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: [web.archive.org/web/20120601000000/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_31_12_2007.zip Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.)]. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.)
  3. Dz. U. z 1955 r. Nr 44, poz. 286
  4. Gromadzką Radę Narodową w Wistce zlikwidowano uchwałą WRN w Łodzi z dnia 20 września 1961 r. i włączono do gromady Dworszowice Pakoszowe
  5. Dz. U. z 1957 r. Nr 57, poz. 282
  6. Dz. U. z 1958 r. Nr 76, poz. 392
  7. Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
  8. obecnie w powiecie bełchatowskim
  9. Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92
  10. Dz. U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397
  11. Dz. U. z 1993 r. Nr 123, poz. 555
  12. Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652
  13. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa
  14. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa, Wnioski i postulaty stopnia powiatowego

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]