Nowa Brzeźnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowa Brzeźnica
Herb
Herb Nowej Brzeźnicy
Nowa Brzeźnica
Państwo  Polska
Województwo łódzkie
Powiat pajęczański
Gmina Nowa Brzeźnica
Liczba ludności (2006) 750
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 98-331
Tablice rejestracyjne EPJ
SIMC 0139643
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Nowa Brzeźnica
Nowa Brzeźnica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Brzeźnica
Nowa Brzeźnica
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Nowa Brzeźnica
Nowa Brzeźnica
Ziemia 51°04′37″N 19°10′38″E/51,076944 19,177222
Strona internetowa miejscowości

Nowa Brzeźnicawieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie pajęczańskim, w gminie Nowa Brzeźnica, nad Pisią.

Brzeźnica była miastem królewskim w tenucie brzeźnickiej w powiecie radomszczańskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[1]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Nowa Brzeźnica.

Historia[edytuj]

W 1265 Leszek Czarny zezwala zasadźcom Marcinowi i Przybysławowi na wykarczowanie 42 łanów brzeziny pod nową osadę obok starszej na trakcie handlowym z Rusi na Śląsk. W 1287 osada uzyskuje prawa miejskie jako miasto królewskie przeniesione ze Starej Brzeźnicy. Wg kronikarza Janka z Czarnkowa król Kazimierz Wielki polecił zbudować w Brzeźnicy murowany zamek, który znajdował się pomiędzy przykościelnym cmentarzem a rzeką[2].

Na przełomie XIV i XV w. Nowa Brzeźnica przeżywała krótkotrwały rozkwit gospodarczy. W 1417 r. król Władysław Jagiełło ufundował tu murowany kościół parafialny, którego relikt (w postaci gotyckiej dzwonnicy) można odnaleźć do dziś w bryle obecnej świątyni. W 1459 r. miasteczko wystawiło 15 zbrojnych na wojnę pruską. Zachowana spora lista zwolnień z opłat celnych świadczy, że mieszkańcy w dużym stopniu zajmowali się handlem. W 1564 r. było tu 4 rzeźników, 9 szewców, 9 piekarek, 2 karczmy i 2 młyny. Miasto miało przywilej na 4 jarmarki. W 1563 r. podatek zapłaciło 32 rzemieślników. W pierwszej połowie XVII wieku miasto ucierpiało od epidemii i klęski głodowej, która w ciągu jednego roku spowodowała śmierć 90 mieszkańców. We wrześniu 1665 r., tuż przed klęską swych wojsk podczas starcia z rokoszaninem Jerzym Lubomirskim, w Nowej Brzeźnicy przebywał król Jan Kazimierz. W 1717 r. Sejm Rzeczypospolitej przekazał tutejsze starostwo niegrodowe klasztorowi ojców Paulinów z Częstochowy. Dochody z dóbr przeznaczano na pokrycie kosztów utrzymania twierdzy na Jasnej Górze.

Rozwój miasteczka zahamowały w XVII i w pocz. XVIII w. liczne pożary, epidemie oraz przemarsze wrogich wojsk. Pożar w 1727 r. pochłonął 70 domów, następny w 1790 r. strawił większą część zabudowań miejskich. Ostatecznie w 1868 r., pod pretekstem udziału mieszkańców w powstaniach 1830-31 i 1863-4 Nowa Brzeźnica, podobnie jak wiele innych miasteczek ziemi łódzkiej utraciła prawa miejskie i do dzisiaj pozostaje wsią.

W 1904 r. przy rynku zbudowano kościół neogotycki, a w jego mury wkomponowano wieżę z dawnego kościoła. W 500. rocznicę śmierci Jana Długosza wmurowano na kościele pamiątkową tablicę. Do drugiej wojny światowej znaczny odsetek mieszkańców stanowili Żydzi (w 1921 r. 406 osób – 21%).

We wrześniu 1939 r. dowódca Wołyńskiej Brygady Kawalerii płk dypl. Julian Filipowicz po bitwie pod Mokrą wyznaczył Brzeźnicę na miejsce koncentracji swoich oddziałów.

W 1939 r. Niemcy wcielili miejscowość w granice Rzeszy; jej nazwę zmieniono potem na Berntal. W 1942 r. brzeźniccy Żydzi wywiezieni zostali do getta w Pajęcznie, a następnie wymordowani. Wojska radzieckie zajęły Nową Brzeźnicę wieczorem 18 stycznia 1945 r.

Na cmentarzu (przy drodze do Łasku) groby 12 ułanów wymienionych z nazwiska i 14 n.n. oraz dwa duże groby żołnierskie z I wojny światowej.

W dniu 18 V 1987 roku Brzeźnica uroczyście obchodziła 700 lat swojego istnienia. W tym też dniu przed budynkiem Urzędu Gminy w Nowej Brzeźnicy dokonano odsłonięcia pomnika z popiersiem Jana Długosza. Imię Jana Długosza nosi dziś tutejsza szkoła wzniesiona w ramach akcji "1000 szkół na Tysiąclecie".

Sprzed bramy rozciąga się widok na rozległe obniżenie o ciekawej genezie – tzw. Błota Kruplińskie. Jest to forma wytopiskowa związana ze zlodowaceniem środkowopolskim. Zagłębienie to wypełniało jezioro, które osuszyła wypływająca z niego rzeczka Pisia.

Transport[edytuj]

Przez miejscowość przebiega:

Edukacja[edytuj]

W Nowej Brzeźnicy działa: Zespół Szkolno-Przedszkolny oraz Gimnazjum.

Związani z miejscowością[edytuj]

  • Leszek Czarny - książę sieradzki, założyciel Nowej Brzeźnicy

Urodzeni w Nowej Brzeźnicy[edytuj]

Starostowie brzeźniccy[edytuj]

Zabytki[edytuj]

  • neogotycki kościół pw. św. Jana Chrzciciela (w miejscu gotyckiego ufundowanego w 1417 r. przez króla Władysława Jagiełłę, z zachowaną w bryle gotycką dzwonnicą)
  • Plebania z 1884,
  • Cmentarz grzebalny z początku XIX wieku
  • miejsce po zamku (przed 1535) i późniejszych dworach starostów,
  • pomnik Jana Długosza przed Urzędem Gminy (1987).

Przemysł[edytuj]

Na terenie Nowej Brzeźnicy znajduje się jeden z sześciu w Polsce Terminali Gazu Płynnego należący do ORLEN GAZ. Ponadto działa tu również Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Tartak, trzy zakłady kamieniarskie, dwie hurtownie budowlane, dwie apteki, piekarnia, 4 markety spożywcze (min. Dino, Lewiatan).

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 66.
  2. http://czestochowa.wyborcza.pl/czestochowa/1,106507,18314294,czestochowski-historyk-odnalazl-zamek-w-ktorym-urodzil-jan.html

Linki zewnętrzne[edytuj]