Wojna domowa w Burundi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wojna domowa w Burundi
Czas 21 października 1993 - sierpień 2005
Miejsce Burundi
Terytorium  Burundi
Strony konfliktu
Bojówki Hutu i Tutsi (walczące między sobą)
Ugrupowania opozycyjne:
* UPRONA
* NCDD-FDD
* FNL
 Burundi
Konflikty Hutu-Tutsi

Wojna domowa w RwandzieLudobójstwo w RwandzieWojna domowa w BurundiI wojna domowa w KonguII wojna domowa w KonguKonflikt w prowincji KiwuOfensywa Rwandy przeciwko FLDRBunt Ntagandy w DRK

Wojna domowa w Burundi – konflikt zbrojny w latach 1993-2005 toczący się w Burundi między siłami rządowymi a opozycyjnymi ugrupowaniami UPRONA, NCDD-FDD i FNL oraz walczącymi ze sobą bojówkami plemion Hutu i Tutsi. Liczba ofiar wojny szacowana jest na 300 tys. osób.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Przyczyną wybuchu wojny były konflikty między plemionami Hutu i Tutsi na terytorium Burundi. Historycznie Tutsi byli związani z burundyjską klasą rządzącą; dlatego zdarzało się, że z powodu popadnięcia w ubóstwo osoba będąca dotąd Tutsi stawała się Hutu. W czasie spisu ludności przeprowadzanego przez Belgię do Tutsi zaliczano każdego, kto miał wąski nos lub posiadał więcej niż dziesięć krów; wszyscy pozostali byli zaliczani jako Hutu.

W 1993 wybory prezydenckie wygrał Melchior Ndadaye, przywódca Frontu na Rzecz Demokracji w Burundi (FRODEBU), pochodzący z plemienia Hutu. Początek rządów Ndadaye stanowił kres 25-letniego reżimu prezydentów z plemienia Tutsi. Pierre Buyoya zmuszony został do złożenia urzędu w wyniku wyborów prezydenckich. Podczas rządów, które objął w wyniku zamachu stanu w 1987, Buyoya próbował wnieść szereg reform w celu ułatwienia kontroli państwa, a także dialogu narodowego. Jednak reformy doprowadziły do napięć między Hutu i Tutsi. W kraju dochodziło do buntów, w pogromach ginęli Tutsi. W sierpniu 1988 wysłał wojsko w celu stłumienia zamieszek wśród Hutu, w wyniku czego zginęło 20 tys. osób.

Przebieg konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Mapa Burundi

21 października 1993 ekstremiści Tutsi zamordowali po trzech miesiącach rządów pierwszego demokratycznego prezydenta Burundi, Melchiora Ndadaye. W wyniku zamachu wybuchły regularne walki między plemionami. W pierwszym roku wojny śmierć poniosło 100 tys. osób[1].

6 kwietnia 1994 na terytorium Rwandy zestrzelony został samolot przez żołnierzy Hutu, w wyniku czego śmierć poniósł prezydent Rwandy Juvénal Habyarimana i prezydent Burundi Cyprien Ntaryamira. Zapoczątkowało to ludobójstwo w Rwandzie, które wpłynęło na rozwój wojny w Burundi.

Po śmierci Cypriena Ntaryamiry, prezydentem Burundi został Sylvestre Ntibantunganya z plemienia Hutu, wcielając w życie postanowienia zaaprobowanej przez większość partii politycznych Konwencji Rządowej, premierem mianował Antoine'a Nduwayo z plemienia Tutsi. W 1996 zaapelował o zagraniczną interwencję wojskową, która miała uchronić kraj przed czystkami etnicznymi. W lipcu tego roku został obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu przez Pierre'a Buyoyę z plemienia Tutsi.

W kraju dochodziło do licznych masakr. 20 lipca 1996 rebelianci Hutu zamordowali ok. 300 Tutsi[2], a 5 stycznia 1997, żołnierze armii narodowej zabili 126 uchodźców Hutu[3].

Pierwsze rozmowy pokojowe rozpoczęły się 15 czerwca 1998, kiedy to Pierre Buyoya został zaprzysiężony na prezydenta w wyniku porozumienia z Hutu. Podpisał także tymczasową konstytucję[4].

Wojna domowa mimo wewnętrznych i międzynarodowych starań trwała nadal. W 2000 w Tanzanii rozpoczęły się rozmowy pokojowe pod egidą Nelsona Mandeli. W ich następstwie ustanowiono tymczasowy rząd, w którym prezydent i wiceprezydent mieli zmieniać się co 18 miesięcy. 28 sierpnia 2000 roku w Arushy podpisano porozumienie pokojowe. Osiągnięto porozumienie między Hutu i Tutsi co do podziału władzy. Trzy grupy bojowe Tutsi podpisały układ o zawieszeniu broni, natomiast dwie wiodące grupy rebeliantów Hutu odmówiły podpisania i kontynuacji walk. Rozmowy zakończyły się 30 listopada 2000[5]. Już miesiąc później, 28 grudnia 2000, doszło do zamachu na ekspres Titanic, w wyniku czego zginęło 20 Tutsi i jedna Brytyjka[6].

18 kwietnia 2001 odbyła się nieudana próba zamachu stanu[7]. W październiku 2001 sformowano rząd tymczasowy. 9 listopada 2001 doszło do porwania 300 chłopców z Museuma College[8]. Rebelianci Hutu nadal odmawiali podpisania zawieszenia broni. 25 grudnia 2001 500 rebeliantów Hutu zginęło w ataku na bojówki Tutsich[9]. Spowodowało to zintensyfikowanie walk przez kilka najbliższych miesięcy. W styczniu 2002 roku powstało przejściowe zgromadzenie narodowe. Mimo powstania tych instytucji w 2002 roku trwały ciężkie walki; zawarte z CNDD-FDD w Aruszy w grudniu 2002 roku zawieszenie broni bardzo szybko upadło. 30 kwietnia 2003 roku, zgodnie z wcześniejszymi porozumieniami, Ndayizeye został zaprzysiężony na prezydenta Burundi, a wiceprezydentem został Alphonse Kadege, bliski współpracownik Buyoyi. Unia Afrykańska postanowiła wysłać do Burundi misję pokojową (AMIB) w liczbie 2700 żołnierzy, mającą działać do czasu rozmieszczenia sił ONZ. 9 września 2002 miała miejsce masakra w miejscowości Itaba, w której wg Amnesty International zginęło między 173 a 267 nieuzbrojonych cywilów. Pogromów dokonały oddziały sił narodowych armii Burundi[10].

W lipcu 2003 rebelianci dokonali szturmu na stolicę kraju – Bużumburę. W wyniku tego 300 osób zostało zabitych, a 15 tys. cywilów przesiedlono[11]. Tego samego miesiąca Pierre Buyoya ustąpił ze stanowiska prezydenta, które objął Domitien Ndayizeye z plemienia Hutu. 8 października 2003 roku w Pretorii przy mediacji wiceprezydenta RPA Jacoba Zumy zawarto porozumienie, w którym CNDD-FDD zgodziła się zakończyć walkę w zamian za stanowiska rządowe i wojskowe (40% pozycji dowódczych). 23 listopada 2003 roku CNDD-FDD weszła do rządu. FNL postanowiła kontynuować działania zbrojne. Zgodnie z umową FDD (National Council for the Defense of Democracy-Forces for the Defense of Democracy) została zarejestrowana jako partia polityczna. Rebelianci Hutu zobowiązali się nie atakować sił rządowych, jednak nie zaprzestali walk z Tutsi. 29 grudnia 2003 z ramienia FNL zamordowany został abp Michael Courtneynuncjusz apostolski w Burundi[12].

Pierre Nkurunziza – prezydent Burundi wybrany przez parlament w wyborach w 2005

W 2004 grupa rebeliantów Hutu i Siły Wyzwolenia Narodowego (FNL) przyznały się do zabicia 160 kongijskich uchodźców Tutsi w obozie ONZ w Gatumba, w pobliżu granicy z Demokratyczną Republiką Konga w Burundi. Atak został zdecydowanie potępiony przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, która wydała oświadczenie, w którym wyraziła oburzenie z powodu ataku – większość ofiar to kobiety, dzieci i niemowlęta, które zostały zastrzelone i spalone w schronach[13]. Rada Bezpieczeństwa wezwała Najwyższego Wysłannika ONZ w Burundi do zbadania incydentu z przedstawicielem ONZ z DR Konga. Rozważana był możliwość interwencji wojskowej ONZ w Burundi. Kilka miesięcy później, w grudniu, ONZ i siły rozpoczęły rozbrajanie tysięcy żołnierzy z Burundi i byłych rebeliantów[6].

21 maja 2004 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ postanowiła o utworzeniu z dniem 1 czerwca sił pokojowych w Burundi (ONUB) w liczbie 5650 żołnierzy, inkorporującą afrykańską misję AMIB. W grudniu 2004 roku pod nadzorem ONZ rozpoczęto proces demobilizacji i reintegracji ponad 50 tysięcy byłych rebeliantów. W związku z trudnościami w zorganizowaniu wyborów przed zakończeniem 3-letniego okresu przejściowego (31 października 2004 roku), 20 października parlament Burundi uchwalił nową przejściową konstytucję, utrzymującą dotąd istniejące instytucje, która weszła w życie 1 listopada 2004 roku i została zatwierdzona w referendum 28 lutego 2005 roku. 15 maja 2005 roku Ndayizeye i dowódca FNL Agathon Rwasa podpisali porozumienie rozejmowe w tanzańskim Dar es Salaam, ale upadło ono po zaledwie kilku dniach[14].

W styczniu 2005 prezydent podpisał ustawę o powołaniu nowej armii narodowej złożonej zarówno z członków plemienia Hutu, jak i Tutsi. Rok 2005 był przełomowym rokiem wyborczym w Burundi, w którym zakończyła się wojna domowa. Wyborcy poszli do urn po raz pierwszy od 1994 roku[15]. Wybory parlamentarne wygrała partia FDD, natomiast prezydentem wybrany został Pierre Nkurunziza z ugrupowania FDD, zdominowanego przez Hutu. Także obie izby parlamentu zostały zdominowane przez członków plemienia Hutu[16].

Dalsze wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

15 kwietnia 2006 zniesiono godzinę policyjną, która obowiązywała przez 12 lat od północy do świtu[17].

Ostatnim ugrupowaniem, które podpisało układ rozejmowy, był FNL (National Liberation Force). Miało to miejsce 7 września 2006 w Tanzanii. Na mocy układu członkowie bojówek FNL zostali zdemobilizowani i wcieleni w szeregi armii narodowej[18]. FNL nadal domagała się zwolnienia więzionych rebeliantów i przydzielenia ugrupowaniu odpowiedniej roli politycznej, podczas gdy rząd był gotów jedynie na integrację FNL w sferze militarnej. Spełnione zostało to na spotkaniu Nkurunzizy z Aghstonem Rwasą, liderem bojówek w Dar es Salaam 17 czerwca 2007 roku, na którym osiągnięto porozumienie w sprawie więźniów politycznych[14].

W połowie kwietnia 2008 bojówki FNL dokonały ataku moździerzowego w Bużumburze, zabijając 33 osoby[19].

Kolejna eskalacja przemocy miała miejsce w czerwcu 2010, tuż przed wyborami prezydenckimi. W incydentach zginęły co najmniej dwie osoby[20].

Przypisy

  1. International Commission of Inquiry for Burundi: Final Report (ang.). W: nternational Commission of Inquiry for Burundi [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  2. Chronology for Hutus in Burundi (ang.). W: cidcm.umd.edu [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  3. Burundi Army Admits It Killed 126 Hutu Refugees (ang.). W: nytimes.com [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  4. IRIN Update 437 for 13-15 June 98.6.15 (ang.). W: africa.upenn.edu [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  5. Burundi peace talks close with little progress (ang.). W: CNN [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  6. 6,0 6,1 Burundi Civil War. W: globalsecurity.com [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  7. Burundi coup attempt falters, army says (ang.). W: CNN [on-line]. 18 kwietnia 2001. [dostęp 2010-06-05].
  8. 300 boys kidnapped in Burundi (ang.). W: CNN [on-line]. 9 listopada 2001. [dostęp 2010-06-05].
  9. Burundi army 'kills 500 rebels' (ang.). W: BBC News [on-line]. 25 grudnia 2001. [dostęp 2010-06-05].
  10. Burundi: No justice for victims of the Itaba massacre (ang.). W: Amnesty International [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  11. World Refugee Survey 2004 Country Report (ang.). W: refugees.org [on-line]. [dostęp 2010-06-05].
  12. Vatican Official Is Killed by Gunmen in Burundi (ang.). W: New Yotk Times [on-line]. 30 grudnia 2003. [dostęp 2010-06-05].
  13. U.N. Demands Justice After Massacre of 150 Refugees in Burundi (ang.). W: New Yotk Times [on-line]. 16 sierpnia 2004. [dostęp 2010-06-05].
  14. 14,0 14,1 Burundi Konflikt. W: stosunkimiedzynarodowe.info [on-line]. [dostęp 2010-06-22].
  15. Burundi peace poll postponed. W: BBC News [on-line]. 15 października 2004. [dostęp 2010-06-05].
  16. Burundi's born-again ex-rebel leader. W: BBC News [on-line]. 26 sierpnia 2005. [dostęp 2010-06-05].
  17. World Briefing. W: New York Times [on-line]. 15 kwietnia 2006. [dostęp 2010-06-05].
  18. Burundi Rebel Group Expected to Disarm. W: New York Times [on-line]. 15 kwietnia 2006. [dostęp 2010-06-05].
  19. Burundi rebels shell capital : Mail & Guardian Online
  20. Grenade blasts kill 2, wound 8 in Burundi - police (ang.). Reuters, 22 czerwca 2010. [dostęp 2010-06-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]