Wyspa Clippertona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wyspa Clippertona
Île Clipperton
Flaga Wyspy Clippertona
Godło Wyspy Clippertona
Flaga Wyspy Clippertona Godło Wyspy Clippertona
Hymn:
La Marseillaise

(Marsylianka)
Położenie Wyspy Clippertona
Język urzędowy

francuski

Status terytorium

terytorium zależne

Zależne od

Francji

Głowa terytorium

prezydent Emmanuel Macron

administrator

Minister Terytoriów Zamorskich Annick Girardin

Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe


6 km²
0%

Waluta

euro (EUR)

Rok utworzenia

wydzielenie z Francuskich Posiadłości w Oceanii
1935

Strefa czasowa

UTC -8

Mapa atolu Clipperton

Wyspa Clippertona (dawniej: Clipperton[1]; franc. Île Clipperton lub nieoficjalnie île de la Passion) – terytorium zależne Francji, niezamieszkany koralowy atol na Oceanie Spokojnym (dawniej administrowany z Polinezji Francuskiej) o powierzchni 6 km² położony 1280 km na południowy zachód od meksykańskiego Acapulco.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie satelitarne
Palmy na Wyspie Clippertona

Wyspa Clippertona geograficznie zaliczana jest do Ameryki Północnej, choć politycznie związana jest z Oceanią. 950 km dzieli ją od najbliższej wyspy – Socorro w meksykańskich wyspach Revillagigedo), zaś samego kontynentu północnoamerykańskiego – 1080 km (wybrzeże Meksyku koło Menzanillo). Jej odległość od najbliższych wysp w Oceanii wynosi natomiast około 3950 km (Markizy), a od Hawajów dzieli ją zaś około 5000 km[2].

Charakterystyka atolu[edytuj | edytuj kod]

Lądowy pierścień całkowicie otacza lagunę w kształcie zbliżonym do elipsy o wymiarach 2,4 x 3,8 km i ma 11 km obwodu. Szerokość tego pierścienia wynosi od 50 do 200 m, a powierzchnia lądu ok. 1,7 km2. Powierzchnia atolu, uformowana z twardej skały koralowej, wznosi się średnio 3 m n.p.m., jedynie w południowo-wschodnim krańcu laguny wznosi się skała Clipperton Rock o wysokości 29 m, pochodzenia wulkanicznego - najwyższy punkt atolu. Rafy koralowe o szerokości ok. 50 m otaczają atol prawie ze wszystkich stron; jest on dostępny jedynie w dwóch miejscach: od północnego wschodu i południowego zachodu[3].

Pierwotnie laguna, o powierzchni ok. 7,1 km2, posiadała dwa połączenia z oceanem: po stronie północno-wschodniej oraz południowo-wschodniej. W latach 1840-1858 laguna została odcięta od oceanu, zapewne na skutek sztormu. Obecnie laguna nie posiada połączenia z Oceanem. Izolacja wód laguny od oceanu doprowadziła do śmierci wielu koralowców i eutrofizacji środowiska, które w ten sposób tworzy specyficzny ekosystem, w którym np. nie występują żadne ryby. Głębokość laguny w większości nie przekracza 20 m p.p.m. W jej obrębie znajduje się kilka głębszych basenów, jednak wspominana często 90-metrowa głębia (Trou sans fond – "dziura bez dna") z kwaśną, zawierającą kwas siarkowy wodą przy dnie, pomimo rozległych badań nie została zidentyfikowana.

Na terenie laguny, w pobliżu brzegów atolu, znajduje się łącznie dziesięć wysepek, których sumaryczna powierzchnia nie sięga 5 000 m2. Gleba na nich składa się ze żwiru i piasku koralowego, często scementowanego ptasim guanem. Wyróżniają się tu Les îles aux Œufs (Wyspy Jaj), nazwane tak ze względu na mnogość gniazd zamieszkujących je populacji głuptaków.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Wyspa ma tropikalny oceaniczny, wilgotny klimat. Pora deszczowa trwa od maja do października. W tym czasie na wyspie występują tropikalne burze, a atol otrzymuje 80-100 mm opadów dziennie. Przynoszą je silne wiatry południowo-zachodnie. Pasat północno-wschodni wieje rzadziej i przynosi okresy rozpogodzeń. Wilgotność względna utrzymuje się na poziomie 70-100 %[3]. Przeciętne temperatury wynoszą 20-32 °C. Otaczające wody oceanu są ciepłe z zachodnim prądem, który płynie bezpośrednio od lądu stałego.

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia pierścienia atolu jest w ogromnej większości pozbawiona roślinności. Twardą skałę koralową pokrywa jedynie ok. 20-centymetrowej grubości warstwa luźnych okruchów zwietrzałego koralowca i czerwonawego piasku, zabarwionych na powierzchni na zielono przez glony. Do lat 60. XX w. tylko w jednym miejscu w południowo-zachodniej części wyspy rósł niewielki lasek palm kokosowych (fr. Bois de Bougainville – Las Bougainville'a), posadzony z końcem XIX w. W ciągu dziesięcioleci z rozkładających się liści, owoców kokosowych i ptasich odchodów wytworzyła się w nim cienka warstwa gleby, której grubość nie przekracza 20 cm. Dziś pojedyncze palmy lub ich niewielkie kępy znajdziemy jeszcze w kilku innych punktach wyspy. Lokalnie spotykane są również niewielkie płaty roślinności trawiastej. Kilka gatunków roślin zielnych obserwowano okresowo u stóp Skały Clippertona[3], a budujące ją skały są w wielu miejscach porośnięte przez glony.

W wodach terytorialnych Clipperton stwierdzono występowanie 115 gatunków ryb, ale jedynym przejawem działalności gospodarczej jest połów tuńczyków.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najprawdopodobniej atol został odkryty przez Europejczyków już w XVI w. Mieli tego dokonać żeglarze hiszpańscy[3]. Jedne źródła podają tu ekspedycję Ferdynanda Magellana i rok 1521 [4], co uczyniłoby Clipperton i niektóre wyspy Mikronezji pierwszymi obszarami Pacyfiku, do których dotarli Europejczycy. Inne, że wyspę odkrył Hiszpan Álvaro de Saavedra Cerón 15 listopada 1528 roku[5],[6]. Wyprawa ta została zlecona mu przez Hernána Cortésa, hiszpańskiego konkwistadora w Meksyku, w celu znalezienia drogi z kontynentu amerykańskiego na Filipiny oraz odszukania i uwolnienia załóg statków hiszpańskich, które rozbiły się w pobliżu Wysp Korzennych.

W 1705 r. na atol dotarł John Clipperton, angielski korsarz, skonfliktowany z Williamem Dampierem. Miał on tu uczynić na kilka lat swoją bazę, z której wyruszał w poszukiwaniu hiszpańskich statków, pełnych cennych ładunków[3]. Przez długi czas krążyły pogłoski, że Clipperton ukrył na atolu wiele skarbów. W marcu 1711 r. francuskie fregaty „La Princesse” i „La Découverte”, dowodzone przez Martina de Chassiron i Michela du Bocage, wyruszyły z wybrzeży Peru do Chin w poszukiwaniu jedwabiu i złota. Po drodze królewscy żeglarze zobaczyli na środku oceanu wyłaniającą się znikąd wyspę, którą ochrzcili jako Wyspę Męki Pańskiej (fr. Île de la Passion), ponieważ odkryli ją w Wielki Piątek (wówczas 3 kwietnia), dzień męki Chrystusa. Sporządzili oni pierwszą mapę i zajęli atol dla Francji. Pierwsza ekspedycja naukowa miała miejsce w 1725 r. Prowadzona była ponownie przez M. Bocage'a, który spędził na wyspie kilka miesięcy[7].

W 1858 r. Francja formalnie zgłosiła roszczenia do atolu i zaanektowała go[4]. Wyspa została wcielona w skład Kolonii Oceanii, czyli późniejszej Polinezji Francuskiej. W tym czasie armator z Hawru, Lockhardt, otrzymał od Napoleona III monopol na eksploatację guana na atolu. Okazało się jednak, że złoża tego nawozu na wyspie są zbyt małe, by ich eksploatacja była opłacalna. W roku 1895 próbę eksploatacji guana podjęła tu brytyjska Pacific Islands Company[8] (później Nauruańska Korporacja Fosforytowa). Francuzi nie dopuścili jednak do penetracji atolu przez konkurencję. Równolegle z interwencją na drodze dyplomatycznej wysłali w rejon wyspy Clippertona swój krążownik[3]. Gdy przedsiębiorcy zrezygnowali z prac a okręt francuski odpłynął, w 1897 r. atol zajął Meksyk, a w 1906 r. wybudował na nim niewielką latarnię morską i zostawił tam strażników. Aby podkreślić meksykańską suwerenność nad atolem, w 1907 roku meksykański prezydent Porfirio Díaz wysłał tam mały oddział złożony z jedenastu żołnierzy wraz z żonami, pod rozkazami kapitana Ramona Arnauda. Meksykańska marynarka miała dostarczać na wyspę paliwo do palnika latarni, wodę, prowiant i inne niezbędne do życia produkty trzy razy do roku, jednak dostawy przerwano. Zapomniani w ferworze kolejnych przewrotów rządowych Meksykanie w większości wymarli, a niedobitków zabrała w lipcu 1917 r. amerykańska kanonierka USS Yorktown[8].

W następnych latach własność wyspy była przedmiotem sporu między Francją a Meksykiem. W końcu Francja zwróciła się w 1930 r. do Watykanu o rozstrzygnięcie sporu, kto jest właścicielem samotnego atolu. Stolica papieska przekazała temat do rozstrzygnięcia królowi Włoch, Wiktorowi Emanuelowi II, który ostatecznie w 1931 r. przyznał atol Francji[7].

W 1935 roku z wyspy utworzono osobną posiadłość (Domaine public de l'État français) administrowaną przez Wysokiego Komisarza Francji w Polinezji Francuskiej. Kiedy Clipperton został ostatecznie uznany za własność francuską, odbudowano dawną latarnię morską, a Francuzi założyli na wyspie placówkę wojskową. Placówka pozostała tam tylko przez siedem lat, po czym Francuzi ją opuścili[7]. Pod koniec lat 30. XX w. atol był dwukrotnie odwiedzany przez prezydenta Franklina D. Roosevelta, który chciał, aby został on przejęty przez USA i wykorzystywany jako baza lotnicza na Pacyfiku. Plany te jednak nie zostały wówczas zrealizowane. Natomiast w roku 1944 w trakcie tajnej operacji armii amerykańskiej na wyspę przybyła niewielka załoga wojskowa. Do 1945 r. funkcjonowała tu stacja meteorologiczna, niewielki skład amunicji, a szeroki pas plaży w północno-zachodniej części atolu wykorzystywany był jako lądowisko dla samolotów[4].

W 2007 roku administracja wyspą została przekazana bezpośrednio francuskiemu rządowi, a administratorem jest Minister Terytoriów Zamorskich. Od tego czasu wyspa nie posiada formalnie żadnych powiązań z Polinezją Francuską.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zmiany egzonimów na 49 posiedzeniu KSNG
  2. Maciej Zych. Osiemdziesiąte pierwsze posiedzenie Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. „Polski Przegląd Kartograficzny”. tom 45 (nr 4), s. 400-402, 2013. Polskie Towarzystwo Geograficzne, Oddział Kartograficzny. ISSN 0324-8321. 
  3. a b c d e f Jerzy Zabiełło: Clipperton - samotny atol na Pacyfiku [w:] "Poznaj Świat" R. XIX, nr 1 (218), styczeń 1971, s. 31-32
  4. a b c John Pike: Clipperton – history [w:] Globalsecurity.org [1]
  5. Jorge A. Vargas: Mexico and the Law of the Sea: Contributions and Compromises, vol. 69 (Publications on Ocean Development), Martinus Nijhoff Publishers, 2011 ISBN 978-90-04-20620-5
  6. Ione Stuessy Wright: Voyages of Alvaro de Saavedra Cerón 1527–1529, University of Miami Press, 1953
  7. a b c Clipperton Island [2]
  8. a b Christophe Forcari: Clipperton, un destin noir au milieu de nulle part, "La Libération", 21 czerwca 2016

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]