August Hlond

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
August Hlond
Kardynał prezbiter
Prymas Polski
August Hlond
Herb August Hlond Da mihi animas, caetera tolle[1]
Daj mi dusze, resztę zabierz
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 5 lipca 1881
Brzęczkowice
Data i miejsce śmierci 22 października 1948
Warszawa
Arcybiskup metropolita gnieźnieński
Okres sprawowania 1926–1948
Arcybiskup metropolita warszawski
Okres sprawowania 1946–1948
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja salezjanie
Śluby zakonne 3 października 1897
Diakonat 9 lipca 1905
Prezbiterat 23 września 1905
Nominacja biskupia 10 grudnia 1925
Sakra biskupia 3 stycznia 1926
Kreacja kardynalska 20 stycznia 1927
Pius XI
Kościół tytularny kościół Matki Bożej Królowej Pokoju
Odznaczenia
Order Orła Białego Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty August Hlond w Wikicytatach
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 3 stycznia 1926
Miejscowość Katowice
Miejsce kościół świętych Apostołów Piotra i Pawła
Konsekrator Aleksander Kakowski
Współkonsekratorzy Anatol Nowak
Stanisław Kostka Łukomski

August Hlond (ur. 5 lipca 1881 w Brzęczkowicach, zm. 22 października 1948 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, salezjanin, biskup diecezjalny katowicki w 1926, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański w latach 1926–1946, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski w latach 1946–1948, prymas Polski w latach 1926–1948, kardynał prezbiter od 1927, Sługa Boży Kościoła katolickiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Drugie dziecko Jana (dróżnika kolejowego) i Marii z d. Imiela, brat Antoniego i Ignacego – również salezjanów. Uczeń szkoły salezjańskiej, w 1893 wysłany z niej do Włoch celem kontynuowania nauki.

13 października 1896 wstąpił do zgromadzenia księży salezjanów i 3 października 1897 złożył śluby zakonne. Studia na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim zakończył 10 lipca 1900 doktoratem z filozofii i teologii. 17 grudnia 1904 otrzymał tonsurę oraz niższe święcenia kapłańskie, 18 marca 1905 subdiakonatu, 9 lipca diakonatu, a 23 września święcenia kapłańskie w Krakowie.

W latach 1900–1909 kolejno nauczyciel i kierownik domów salezjańskich w Oświęcimiu, Krakowie, Przemyślu i Lwowie. W 1919 prowincjał salezjańskiej prowincji niemiecko-austriacko-węgierskiej w Wiedniu, gdzie poznał Achille Rattiego (późniejszego papieża Piusa XI), który wpłynął na jego późniejszą karierę. W 1922 mianowany administratorem apostolskim w Katowicach, w części diecezji wrocławskiej, przyznanej Polsce w wyniku plebiscytu.

Po utworzeniu w końcu 1925 diecezji katowickiej mianowany, a 3 stycznia 1926 konsekrowany na biskupa diecezjalnego. Jako dewizę biskupią przyjął słowa św. Jana Bosko: Daj mi dusze, resztę zabierz (w wersji oryginalnej Zostaw dusze, resztę zabierz). 24 czerwca 1926 mianowany arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim oraz prymasem Polski przez papieża Piusa XI, a 20 czerwca 1927 kreowany kardynałem. Jako prymas wiele wysiłku włożył w organizację Akcji Katolickiej z centralą w Poznaniu powstałej w 1930. Brał również udział w licznych międzynarodowych kongresach eucharystycznych oraz zorganizował w 1927 międzynarodowy kongres misyjny w Poznaniu. Od 1931 Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Zakonu Kawalerów Maltańskich[2]. W 1932 wraz z ks. Ignacym Posadzym utworzył Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej. Prezentował ugodowe stanowisko względem rządu, zarówno przed, jak i po przewrocie majowym, odcinając się zarówno od skrajnej prawicy, jak i lewicy.

9 listopada 1932 został odznaczony Orderem Orła Białego „za wybitne zasługi położone w pracy dla Państwa”[3].

Sprzeciwiał się planom przyjęcia prawa małżeńskiego, które wprowadzało świeckie małżeństwa cywilne i rozwody w całej Polsce (istniały one tylko w zaborze pruskim i pod administracją pruską). W efekcie projekt zarzucono, a małżeństwa cywilne i rozwody wprowadzono dopiero w 1947. Po przewrocie majowym, w listopadzie 1926 uzasadniał konieczność walki z wolnomularstwem w Polsce, podnosząc argumenty, że poza wrogością do chrześcijaństwa, „masoneria to konspiracja zagraniczna, której na Polsce nic nie zależy, ale która potężnej Polski nie chce”[4].

10 września 1939 został ranny podczas nalotu na stację kolejową w Siedlcach. 14 września przekroczył granicę Polski, udając się początkowo do Rumunii. Tam prezydent Ignacy Mościcki rozważał jego osobę jako kandydata na prezydenta. Zrezygnował z niej jednak, lecz desygnowany na to stanowisko Bolesław Wieniawa-Długoszowski chciał powierzyć mu urząd premiera, z czego prymas zrezygnował.

19 września 1939 przybył do Watykanu. Działał tu na rzecz sprawy polskiej poprzez przemówienia w watykańskim radiu, udzielając wywiadów prasie oraz wykorzystując swoje wpływy osobiste. W związku z przygotowaniami Włoch do wojny z Francją musiał opuścić Rzym. Od 9 czerwca 1940 do 6 kwietnia 1943 przebywał w Lourdes, gdzie informował przywódców Zachodu o sytuacji w okupowanej Polsce.

Zmuszony przez rząd Vichy przeniósł się do opactwa w Hautecombe koło Aix-les-Bains. 3 lutego 1944 został aresztowany przez gestapo i internowany w Paryżu, a potem kolejno w klasztorach w Bar-le-Duc i Wiedenbrück (w Westfalii). W Paryżu był nakłaniany do podpisania kilku niemieckich odezw propagandowych skierowanych do Polaków w zamian za zwolnienie. Propozycje te spotkały się ze zdecydowaną odmową oraz oskarżeniem Adolfa Hitlera o spowodowanie tragedii narodu polskiego. August Hlond sformułował jednocześnie warunki, które w przyszłości określiłyby pojednanie między narodem polskim a niemieckim, uzależniając je od wyrzeczenia się przez Niemców zaborczych zamiarów (Drang nach Osten), naprawienia szkód i zajęcia pokojowej postawy wobec Polski i świata[5].

Po wyzwoleniu przez Amerykanów udał się do Rzymu, skąd, mimo sprzeciwu rządu w Londynie, 20 lipca 1945 wrócił do Poznania. 4 marca 1946 z jego inspiracji papież Pius XII rozwiązał istniejącą od 1821 unię personalną metropolii poznańsko-gnieźnieńskiej i utworzył nową warszawsko-gnieźnieńską, stawiając go na jej czele. Kardynał powołał Radę Prymasowską, która zajęła się odbudową kościołów Warszawy. 8 września 1946 w Częstochowie poświęcił naród polski Niepokalanemu Sercu Maryi Panny.

W 1948 KUL przyznał mu tytuł doctora honoris causa[6].

August Hlond został pochowany w podziemiach archikatedry św. Jana w Warszawie. Jego serce znajduje się w katedrze gnieźnieńskiej w kaplicy Łubieńskich[7]. W marcu 2006 dokonano uroczystej translacji jego szczątków z podziemi warszawskiej archikatedry do kaplicy św. Jana Chrzciciela w lewej nawie świątyni[8].

Stosunek do Żydów[edytuj | edytuj kod]

Między innymi, wobec potęgujących się nastrojów antysemickich w Polsce drugiej połowy lat 30. wystosował 29 lutego 1936 list pasterski do wiernych odczytany w całej Polsce, w którym potępił stosowanie wszelkich form przemocy, wezwał do traktowania Żydów jak bliźnich i sąsiadów[9]. Zarzucił jednocześnie części Żydom: propagowanie ruchu bolszewickiego, pornografii, dopuszczanie się oszustw, lichwy i handlu żywym towarem oraz wywieranie ujemnego wpływu na młodzież katolicką[10].

W 1946 po pogromie kieleckim inspirowanym skrycie przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego odmówił wyraźnego potępienia zajść, ale jednocześnie wystosował list, w którym potępił wszelkie morderstwa. Podkreślił w nim postawę Polaków, którzy ratowali Żydów z narażeniem życia, a za psucie dobrych stosunków obarczył odpowiedzialnością żydowskich komunistów. Gdy biskup Teodor Kubina w sposób jednoznaczny potępił pogrom kielecki, kardynał Hlond był jednym z inicjatorów odezwy episkopatu, która go za to pośrednio skrytykowała[11][12].

Proces beatyfikacyjny[edytuj | edytuj kod]

Proces beatyfikacyjny Augusta Hlonda trwa od 1992.

Kaplica św. Jana Chrzciciela w katedrze św. Jana w Warszawie z grobowcem Augusta Hlonda

Filmy dokumentalne[edytuj | edytuj kod]

  • 2003 – August Kardynał Hlond, scenariusz i reżyseria: Paweł Woldan[13]
  • 2008 – Prymas z Mysłowic, scenariusz i reżyseria: Paweł Woldan[14]

Przypisy

  1. A. Gałka: Szkic do dziejów Kościoła w Polsce. episkopat.pl. [dostęp 2011-04-24].
  2. Władysław hr. Tarnowski Baliwem. „Biuletyn Związku Polskich Kawalerów Maltańskich”. nr 7, s. 5, 2002-11-01. [dostęp 2014-07-21]. 
  3. M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 294. [dostęp 2011-04-25].
  4. L. Haas, Ambicje, rachuby, rzeczywistość : wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905–1928, Warszawa 1984, s. 327–328.
  5. Cz. Madajczyk: Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 193 (tom II).
  6. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 2011-02-23].
  7. M. Kosman: Między ołtarzem a tronem. Poznań: G&P, 2000. ISBN 83-7272-017-7.
  8. A. Orczykowski. Wędrówka ku świętości. „Niedziela”. 44/2008. s. 10-11. ISSN 0208-872X. [dostęp 2013-03-03]. 
  9. List pasterski: „O Katolickie zasady moralne”. 1936-02-29. [dostęp 2013-07-18].
  10. M. Czech: We krwi mają nienawiść do chrześcijaństwa. otwarta.org (za „Gazetą Wyborczą”), 2008-02-02. [dostęp 2011-04-25].
  11. A. Michnik: Pogrom kielecki. Dwa rachunki sumienia (I). wyborcza.pl, 2006-06-09. [dostęp 2011-04-25].
  12. A. Michnik: Pogrom kielecki. Dwa rachunki sumienia (II). wyborcza.pl, 2006-06-09. [dostęp 2011-04-25].
  13. August Kardynał Hlond. filmpolski.pl. [dostęp 2013-07-14].
  14. Prymas z Mysłowic. filmpolski.pl. [dostęp 2013-07-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ksiądz Kardynał dr August Hlond Prymas Polski. Działalność i dzieła, Katowice 1998.
  • Prymas Polski August Kardynał Hlond, pr. zb. pod red. P. Wieczorka, Katowice 1992.
  • August Kardynał Hlond Prymas Polski. Dzieła. Nauczanie 1897–1948, Jan Konieczny, Toruń 2003.
  • Śmigiel K.: Słownik biograficzny arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski.
  • Konieczny J.: Pochodzenie i dzieciństwo Sługi Bożego kard. Artura Hlonda. Katowice: Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 33, 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]