Bitwa o Morotai

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 2°19′00″N 128°32′00″E/2,316667 128,533333

Bitwa o Morotai
II wojna światowa, Wojna na Pacyfiku
Morotai LSTs.jpg
Alianckie okręty desantowe (LST) przy Blue Beach na Morotai, wrzesień 1944 roku.
Czas 15 września – 4 października 1944 (początkowy okres); sporadyczne potyczki do końca wojny
Miejsce Morotai, archipelag wysp Moluki
Terytorium Pacyfik
Przyczyna Potrzeba posiadania przez aliantów dogodnej bazy dla planowanej kampanii na Filipinach
Wynik Zdecydowane zwycięstwo aliantów
Strony konfliktu
 Stany Zjednoczone
 Australia
 Holandia
 Wielka Brytania
 Japonia
Dowódcy
Clarence D. Martin (siły lądowe)
Daniel E. Barbey (siły morskie)
Takenobu Kawashima (dowódca początkowy)
Kisou Ouchi (od 12 października))
Siły
57 020 (siły początkowe) ~500 (siły początkowe w momencie inwazji; później wzmacniane)
Straty
Do 4 października:

– 30 ofiar śmiertelnych
– 85 rannych
– 1 zaginiony

Do 4 października:

– >300 ofiar śmiertelnych
– 13 jeńców

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Bitwa o Morotai – epizod wojny na Pacyfiku, rozpoczęła się 15 września 1944 roku i trwała do zakończenia wojny w sierpniu 1945. Walki zapoczątkował desant wojsk amerykańskich i australijskich, w południowo-zachodniej części Morotai, najbardziej na północ wysuniętej wyspy archipelagu Moluków. Przed wojną wyspa przynależała do Holenderskich Indii Wschodnich. Morotai była dla aliantów ważna ze względu na plany rozbudowy na niej dużej bazy lotniczej, mającej wspierać późniejsze wyzwolenie Filipin. Alianckie siły inwazyjne znacznie przewyższały japońskie siły obronne, co pozwoliło na zabezpieczenie założonych celów w przeciągu dwóch tygodni. Wsparcie japońskie wylądowało na wyspie pomiędzy październikiem a listopadem, jednak było w rzeczywistości pozbawione zaopatrzenia. Wyspa została zabezpieczona przez aliantów 4 października, co zakończyło pierwszy etap bitwy. Sporadyczne potyczki trwały jednak do samego końca wojny, przy czym żołnierze japońscy ponieśli znaczne straty z powodu głodu i chorób.

Przekształcenie Morotai w aliancką bazę rozpoczęło się wkrótce po inwazji. Dwa główne lądowiska były gotowe do użycia już w październiku. Wraz z innymi urządzeniami bazy na Morotai, odegrały ważną rolę w kampanii wyzwolenia Filipin w latach 1944-45. Okręty torpedowe oraz samoloty bazujące na Morotai, nękały japońskie pozycje w Holenderskich Indiach Wschodnich. Urządzenia tutejszej bazy były następnie wykorzystywane w prowadzonej przez Australię kampanii na Borneo w 1945 roku. Morotai pozostało ważnym hubem logistycznym oraz centrum dowodzenia do momentu przywrócenia przez Holandię swojej władzy kolonialnej w Indiach Wschodnich.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Morotai jest najbardziej na północ wysuniętą wyspą archipelagu Moluków, we wschodniej Indonezji. Terytorium wyspy ma w większości górskie ukształtowanie, dodatkowo porośnięte gęstą dżunglą. Równina Doroeba w południowo-zachodniej części wyspy jest największą spośród kilku tutejszych nizin. Przed wybuchem II wojny światowej wyspę zamieszkiwało około 9000 osób, a sama Morotai nie była wykorzystywana gospodarczo. Stanowiła część Holenderskich Indii Wschodnich, którymi Holandia rządziła poprzez Sułtanat Ternate. Japończycy rozpoczęli okupację Morotai na początku 1942 roku w trakcie kampanii podboju tej niderlandzkiej kolonii. Nie została ona jednak zabezpieczona własnym garnizonem, ani wykorzystana w celach gospodarczych[1].

Konwój Take Ichi.

W początkach 1944 roku znaczenie Morotai dla sił zbrojnych Japonii wzrosło, wraz z rozpoczęciem eksploatacji sąsiedniej wyspy Halmahera (największej wyspy archipelagu), jako strategicznego punktu obrony południowego podejścia do Filipin[2]. W maju 1944 roku 32. Dywizja Cesarskiej Armii Japońskiej przybyła na Halmaherę, aby bronić wyspy i znajdujących się na niej dziewięciu lądowisk[2]. Dywizja poniosła znaczne starty podczas gdy transportujący ją z Chin konwój (tzw. konwój Take Ichi) został zaatakowany przez amerykańskie okręty podwodne[3]. Dwa bataliony 211. Pułku Piechoty należącego do 32. Dywizji zostały początkowo rozlokowane na Morotai. Ich zadaniem była rozbudowa lądowiska na równinie Doroeba. Oba bataliony zostały wycofane na Halmaherę w połowie lipca, w związku z problemami melioracyjnymi lądowiska[4]. Słabe zabezpieczenie wyspy zostało wykryte przez alianckich kryptologów, a następnie wykorzystane przeciwko Japonii[5].

W lipcu 1944 roku, generał Douglas MacArthur, dowódca wojsk amerykańskich na Pacyfiku, wybrał Morotai jako dogodne miejsce na ulokowanie bazy sił powietrznych oraz urządzeń marynarki wojennej, potrzebnych do wsparcia wyzwolenia wyspy Mindanao, którego rozpoczęcie było wówczas planowane na 15 listopada. Morotai zostało wybrane ze względu na ewentualne trudności w zdobyciu, a następnie w utrzymaniu i obronie dużo większej Halmahery[6]. Okupacja Morotai otrzymała kryptonim Operation Tradewind (Operacja Pasat). Desant zaplanowano na 15 września. tego samego dnia co desant amerykańskiej 1. Dywizji Piechoty Morskiej na wyspie Peleliu. Taki plan pozwalał głównym siłom United States Pacific Fleet na jednoczesne ochranianie obu operacji przed potencjalnymi atakami japońskimi[7].

Spodziewając się małego oporu, alianci zdecydowali o przeprowadzeniu desantu w pobliżu lądowiska na równinie Doroeba. Dwie plaże na południowo-zachodnim wybrzeżu zostały wybrane jako odpowiednie miejsce do tego typu operacji, oraz zostały oznaczone jako Red Beach (Czerwona Plaża) i White Beach (Biała Plaża). Plan zakładał desant trzech pułków piechoty należących do 31. Dywizji, na powyższych plażach, a następnie szybkie zabezpieczenie równiny. Jako że tereny wewnątrz Morotai nie miały żadnej wartości z wojskowego punktu widzenia, alianci zdecydowali nie wkraczać w głąb wyspy, a ochraniać jedynie lądowiska[8]. Plany budowy kolejnych lądowisk oraz innych instalacji wojskowych zostały opracowane już przed lądowaniem na Morotai. W związku z czym przed 15 września wybrano sugerowane lokalizacje dla budowy tych instalacji[9].

Preludium[edytuj | edytuj kod]

Siły przeciwników[edytuj | edytuj kod]

W momencie alianckiego lądowania, Morotai było bronione przez około 500 żołnierzy japońskich. Głównym oddziałem była 2. Tymczasowa Jednostka Podjazdowa, która przybywała stopniowo na wyspę pomiędzy 12 a 19 lipca, zastępując wycofane bataliony 32. Dywizji. 2. TJP składała się z czterech kompanii, które były obsadzone japońskimi oficerami i tajwańskimi żołnierzami. Na wyspie znajdowały się także małe oddziały piechoty, żandarmerii wojskowej oraz wsparcia. Dowódca sił japońskich na Morotai, major Takenobu Kawashima rozlokował jednostkę podjazdową w południowo-zachodnim sektorze wyspy, oraz wykorzystał pozostałe siły do ustanowienia punktów zwiadowczych i obwodów wzdłuż linii brzegowej[10]. Największa spośród forpoczt znajdowała się na północno-wschodnim krańcu wyspy, przylądku Sopi (Cape Sopi) i składała się z około 100 osób.[11] Siły japońskie były zbyt małe i rozproszone aby być w stanie stawić skuteczny opór, w związku z tym 32. Dywizja rozkazała im budowę sztucznych obozów oraz użycia innych podstępów w celu przekonania Aliantów, że wyspa jest silnie umocniona[4].

Długi sznur alianckich barek desantowych zbliżających się do Morotai

Siły alianckie wyznaczone na Morotai przewyższały liczebnie obrońców wyspy stosunkiem większym niż 100 do 1. 20 sierpnia utworzone zostały Siły Zadaniowe Tradewind, pod dowództwem generała dywizji Charlesa Halla, składające się z 40 105 żołnierzy armii amerykańskiej a także 16 915 żołnierzy sił powietrznych Stanów Zjednoczonych i Australii. Siły Zadaniowe Tradewind zostały podporządkowane dowództwu 6. Armii Stanów zjednoczonych. Jej głównymi elementami bojowymi były: dowództwo XI korpusu, 31. Dywizja Piechoty oraz 126. Pułkowa Drużyna Bojowa (Regimental Combat Team) z 32. Dywizji Piechoty. Oddziały te były wspierane przez inżynierów oraz dużą grupę przeciwlotniczą. Ponadto w skład sił zadaniowych wchodziła duża liczba oddziałów konstrukcyjnych oraz komunikacyjnych, których zadaniem było szybkie przekształcenie wyspy w ważną bazę. 6. Dywizja Piechoty została wyznaczona jako siły rezerwowe, pozostawione na Nowej Gwinei[12]. Generał MacArthur towarzyszył swoim wojskom na pokładzie krążownika lekkiego USS Nashville, nie znajdował się jednak w bezpośrednim dowództwie operacji[13].

Siły desantowe były wspierane przez lotnictwo i marynarkę wojenną. Piąte Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych bezpośrednio wspierały operację, podczas gdy Trzynaste Siły Powietrzne wraz z Pierwszymi Australijskimi Taktycznymi Siłami Powietrznymi przeprowadzały misje strategiczne w Holenderskich Indiach Wschodnich i na Filipinach[14]. Siły morskie zostały wyznaczone jako Siły Zadaniowe 77 i były podzielone na dwie grupy ataku, cztery grupy wzmocnienia, grupę wsparcia oraz grupę lotniskowców eskortowych. Grupy ataku i wzmocnienia odpowiedzialne były za transport sił szturmowych oraz późniejsze ich wsparcie. Składały się z dwudziestu czterech niszczycieli, czterech fregat, dwóch australijskich okrętów desantowych (Landing Ship Infantry – LSI), pięciu szybkich okrętów transportowych (High Speed Transport, oznaczone jako APD), jednego okrętu desantowowgo-doku (Landing Ship Dock – LSD), dwudziestu czterech barek desantowych piechoty (Landing Craft Infantry – LCI), czterdziestu pięciu okretów desantowych czołgów (Landing Ship Tank – LST), dwudziestu barek desantowych czołgów (Landing Craft Tank – LCT) oraz jedenastu LCI uzbrojonych w rakiety. Grupa wsparcia składała się z dwóch australijskich ciężkich krążowników, trzech amerykańskich lekkich krążowników oraz ośmiu amerykańskich i dwóch australijskich niszczycieli. Grupa lotniskowców składała się z sześciu lotniskowców eskortowych, oraz zapewniała patrol walki powietrznej (Combat air patrol – CAP) a także zwalczanie okrętów podwodnych (Anti-submarine warfare – ASW). W razie potrzeby wsparcia, dostępne były również Siły Zadaniowe 38.4. W ich skład wchodziły dwa lotniskowce floty, dwa lotniskowce lekkie, jeden ciężki krążownik, jeden lekki krążownik oraz trzynaście niszczycieli[15].

Ataki poprzedzające[edytuj | edytuj kod]

Wstępne ataki lotnicze mające unieszkodliwić japońskie lotnictwo w pobliżu Morotai rozpoczęły się w sierpniu 1944 roku. W tym czasie Alianci szacowali, że siły japońskie w promieniu 640 km (400 mil) stanowią 582 samoloty. 400 spośród nich miało się znajdować w rejonie wyspy. Siły alianckie przeprowadziły ciężkie naloty na lądowiska na wyspach Halmahera, Celebes, Ambon, Seram, Buru i w innych rejonach. Amerykańskie samoloty, bazujące na lotniskowcach, atakowały również japońskie jednostki bazujące na Mindanao. Ataki zakończył się sukcesem. 14 września oszacowano liczbę pozostałych w rejonie Morotai japońskich samolotów na 60.[16]

W celu zaskoczenia przeciwnika, alianci nie bombardowali samej Morotai przed planowana inwazją. Odbyto jedynie kilka lotów rozpoznawczych nad wyspą, w trakcie których była ona fotografowana[17]. Patrol Sojuszniczego Biura Wywiadu wylądował na wyspie w czerwcu, jednak informacje przez niego zebrane nie zostały przekazane 6. Armii. Pomimo tego że Siły Zadaniowe Tradewind miały trochę informacji dotyczących japońskich pozycji czy plaż na których miał się odbyć desant, 6. Armia nie przeprowadziła ze swojej strony żadnych akcji zwiadowczych, obawiając się zaalarmowania obrońców wyspy o zbliżającym się ataku[18].

Siły Zadaniowe zostały zgrupowane w szeregu baz w północno-zachodniej części Nowej Gwinei, po czym rozpoczęły przeprowadzanie ćwiczeń desantu w Aitape i na wyspie Wake, na początku września. Konwój został zgromadzony w Maffin Bay 11 września i wyruszył stamtąd następnego dnia. Nie został wykryty przez Japończyków i nie niepokojony dotarł do Morotai rankiem 15 września[19].

Desant aliantów[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja desantu Aliantów 15 września 1944 roku.

Bitwa o Morotai rozpoczęła się o 6:30 nad ranem 15 września. Alianckie okręty wojenne rozpoczęły dwugodzinny ostrzał terenu desantu, mający zlikwidować znajdujące się tam siły japońskie. W jego wyniku doszło do pożarów w znajdujących się na wyspie wioskach; jako, że Japończycy nie posiadali w tym rejonie dużych sił zginęło zaledwie kilku żołnierzy[20].

Pierwsza fala amerykańskich żołnierzy wylądowała na wyspie o 8:30, nie napotykając żadnego oporu. 155. i 167. Pułk Piechoty wylądowały na Red Beach, natomiast 124. Pułk Piechoty na White Beach. Znalazłszy się na lądzie, oddziały desantowe zgrupowały się w swoje jednostki taktyczne i wkroczyły na równinę. Do wieczora 31. Dywizja zabezpieczyła wszystkie założone cele pierwszego dnia bitwy (D-Day) i utrzymały ląd do głębokości 1800 m. Doszło do drobnych potyczek, w trakcie których obie strony poniosły małe straty[21]. Japońska 2. Tymczasowa Jednostka Podjazdowa nie była w stanie stawić oporu przeważającym siłom alianckim, w związku z czym wycofała się w głąb wyspy. Japońska 7. Dywizja Lotnicza bazująca na wyspach Seram i Celebes, rozpoczęła nocne naloty na pozycje alianckie na Morotai już 15 września, jednak nie wyrządziły im one większych szkód[22].

Ostrzał miejsc lądowania przez australijski krążownik HMAS Shropsphire (73), 15 września 1944.

Brak oporu był dla aliantów o tyle ważny, że warunki desantu na wybranych plażach były nieoczekiwanie niesprzyjające[23]. Podczas gdy wywiad sprzed inwazji sugerował, że plaże są odpowiednie do przeprowadzenia lądowania, okazało się, że w rzeczywistości są one bardzo do tego celu nieodpowiednie. Obie z plaż były muliste i trudne do osiągnięcia przez barki desantowe ze względu na skały i rafę koralową. W wyniku tego żołnierze musieli opuszczając barki, zmagać się z wysokimi falami. Opóźniło to całą operację i spowodowało zniszczenie znacznej ilości sprzętu[24]. Tak jak jego żołnierze, generał MacArthur był zmuszony do przedzierania się przez fale sięgające klatki piersiowej nim dostał się na brzeg[25]. Już pierwszego dnia operacji grupa badawcza odkryła, że plaża znajdująca się po drugiej stronie cypla, jest o wiele bardziej dogodna do osiągnięcia przez okręty desantowe (LST). Została ona oznaczona jako Blue Beach (Niebieska Plaża) i stała się podstawowym punktem lądowania od 16 września[26].

Desant na Morotai, 15 września 1944.

31. Dywizja kontynuowała postępy w głębi wyspy 16 września. Pomimo napotkania małego oporu udało się popołudniu zabezpieczyć zaplanowany teren wokół lądowiska[27]. Od 17 września 126. Pułk Piechoty rozpoczął lądowanie w kilku miejscach na wybrzeżu Morotai oraz pobliskich wysepkach w celu utworzenia punktów obserwacyjnych i stacji radiolokacyjnych. Operacje te były zazwyczaj nie niepokojone przez Japończyków, chociaż patrole lądujące na północy wyspy napotkały grupy japońskich żołnierzy[27]. Japończycy nocą 18 września podjęli próbę infiltracji terenu zajętego przez aliantów, jednak zakończyła się ona porażką[22].

Oddział odkomenderowany z Administracji Cywilnej Indii Holenderskich (Netherlands Indies Civil Administration) był odpowiedzialny za sprawy cywilne na Morotai. Jego członkowie zeszli na ląd 15 września i przywrócili holenderską zwierzchność nad ludnością cywilną wyspy. Wielu mieszkańców informowało NICA odnośnie japońskich pozycji na Morotai i Halmaherze. Inni natomiast służyli za przewodników dla amerykańskich patroli[28].

20 września 31. Dywizja posunęła się bardziej w głąb wyspy, zabezpieczając poszerzony obwód. Było to konieczne ze względu na potrzebne miejsce pod dodatkową bazę wojskową oraz instalacje wsparcia, po tym jak dowództwo postanowiło rozszerzyć budowę lądowiska. Operacja została zakończona w przeciągu dnia, napotykając jedynie nieznaczny opór japoński[27]. 22 września Japończycy zaatakowali siedzibę 1. Batalionu 167. Pułku Piechoty, zostali jednak z łatwością odparci. Następnego dnia, kompania 126. Pułku Piechoty zaatakowała bez powodzenia oddział japoński znajdujący się w pobliżu Wajaboeta, na zachodzie wyspy. Pułk ponowił swój atak 24 września, zabezpieczając tą pozycję. Siły amerykańskie kontynuowały intensywne patrole do 4 października, gdy ogłoszono, ze wyspa została zabezpieczona[29]. Stany Zjednoczone straciły w tej początkowej fazie bitwy 30 żołnierzy, 85 zostało rannych a jeden zaginął. Japończycy ponieśli o wiele większe straty, ponad 300 zginęło a 13 zostało pojmanych przez aliantów[30].

Ruchy wojk alianckich i japońskich podczas pierwszych tygodni bitwy.

Amerykańskie siły lądowe nie potrzebowały wsparcia lotniczego, które było dla nich dostępne. W związku z tym grupa lotniskowców otrzymała nowe rozkazy 17 września. Sześć lotniskowców eskortowych pozostało we wsparciu, jednak ich samoloty zmuszone były walczyć w innych mniejscach. Cztery lotniskowce eskortowe zostały oddelegowane 25 września, a pozostałe dwa 4 października[31]. Niszczyciel eskortujący USS Shelton (DE-407), został zatopiony przez japoński okręt podwodny RO-41 3 października, podczas eskorty grupy lotniskowców[32][33]. Kilka godzin później bazujący na lotniskowcu eskortowym USS St. Lo (CVE-63), samolot TBF Avenger zaatakował aliancki okręt podwodny USS Seawolf (SS-197) 32 km na północ od miejsca w którym utracony został USS Shelton, w przeświadczeniu, że to właśnie ten okręt podwodny jest odpowiedzialny za jego zatopienie. Po spuszczeniu dwóch bomb, samolot naprowadził na jego pozycję niszczyciel USS Richard M. Roswell (DE-403), który przy piątej próbie zatopił USS Seawolf. Wszyscy znajdujący się na pokładzie okrętu podwodnego zginęli. Później okazało się, że Seawolf co prawda płynął "linią bezpieczeństwa okrętów podwodnych", jednak piloci nie zostali właściwie poinformowani o jej istnieniu i lokalizacji, ponadto pozycja Seawolf'a nie została przekazana załodze USS Richard M. Roswell[34].

United States Navy utworzyła 16 września na Morotai bazę dla kutrów typu PT, w momencie gdy tendery USS Mobjack (AGP-7) oraz USS Oyster Bay (AGP-6) przybyły na wyspę wraz z 41 kutrami zgrupowanymi w cztery eskadry (9., 10. 18. i 33.). Podstawowym ich zadaniem było ustanowienie blokady na cieśninie szerokości 19 km oddzielającej Morotai od sąsiedniej wyspy Halmahera, uniemożliwiającej Japończykom przerzucenie swoich sił z jednej wyspy na drugą[35].

Oddziały 31. Dywizji zostały wysłane w listopadzie w celu zajęcia niektórych sąsiednich wysp Nowej Gwinei, z których Japończycy mogliby śledzić ruchy wojsk alianckich. 15 listopada, 1200 żołnierzy z 2. Batalionu 167. Pułku Piechoty wraz z dodatkowymi siłami wylądowały na wyspie Pegun, w grupie wysp Mapia; następnego dnia przypuszczono atak na wyspę Bras. Cała grupa wysp Mapia został uznana za zabezpieczoną 18 listopada. Opór ze strony 172 żołnierzy japońskiej 36. Dywizji Piechoty został przezwyciężony. 19 listopada zajęte zostały wyspy Asia[36]. Były to pierwsze ofensywne operacje zagraniczne 8. Armii Stanów Zjednoczonych. Dowódcą obu operacji był komandor Baron Ashbourne z Royal Navy, będący na pokładzie stawiacza min HMS Ariadne (M65). Radary wraz z systemem LORAN zostały zainstalowane na zdobytych wyspach[37].

Rozbudowa bazy[edytuj | edytuj kod]

Australijski buldożer oczyszczający teren pod lądowisko na Morotai, 19 września 1944.

Szybka rozbudowa Morotai do rangi ważnej bazy wojskowej była kluczowym założeniem całej operacji. Plany sprzed inwazji zakładały budowę trzech dużych lądowisk w przeciągu 45 dni licząc od 15 września. Pierwsze miało być czynne niezwłocznie po przeprowadzeniu desantu. Ponadto budowana baza miała mieć dość miejsca na zakwaterowanie 60 000 żołnierzy, oraz urządzenia wsparcia i obsługi tej ilości osób. Wśród nich np. szpital na 1900 miejsc, magazyny mogące pomieścić ogromne ilości paliwa, instalacje je obsługujące a także zabudowania portowe[38]. W związku z tym Siły Zadaniowe Tradewind zawierały 7000 żołnierzy inżynieryjnych, spośród których 84% stanowili Amerykanie, resztę natomiast Australijczycy[9].

Prace rozpoczęto zanim Morotai została zabezpieczona. 16 września grupy badawcze rozpoczęły badania miejsc w których miały powstać lądowiska, orzekając że wyrównanie terenu w tych lokalizacjach jest niewykonalne[9]. Plany zaadaptowania japońskich lądowisk również zostały zarzucone, jako że kolidowałyby one z budowanymi we wschodniej części wyspy. Zostały w związku z tym jedynie oczyszczone i przygotowane do roli zapasowych lądowisk. Prace nad pierwszym nowym pasem (nazwanym Wama Drome) rozpoczęły się 23 września po oczyszczeniu terenu. Do października pas startowy Wama Drome był gotowy na odcinku 1500 metrów, wspierając ciężkie bombowce odbywające naloty na Balikpapan i Borneo. Budowa następnego lądowiska, które miało być większe od Wama Drome (miało posiadać dwa równoległe do siebie pasy startowe), rozpoczęła się pod koniec września. Do 17 października lądowisko miało czynny pas długości 2100 m.[39] Prace konstrukcyjne zostały przyspieszone od 18 października po wycofaniu 3. Floty Stanów Zjednoczonych z misji bezpośredniego wsparcia planowanego ataku na wyspę Leyte[40]. Oba lądowiska zostały ukończone w listopadzie. Posiadały łącznie trzy duże pasy startowe, miejsca postojowe o twardej nawierzchni dla 253 samolotów, włączając 174 ciężkie bombowce[41]. Pomimo tego, że budowa lądowisk wymagała zniszczenia wiosek rdzennych mieszkańców, inżynierowie amerykańscy i australijscy były wspomagani od 1 października przez około 350 pracowników rekrutowanych przez NICA spośród mieszkańców wyspy[28].

Lądowisko Wama w kwietniu 1945.

Inne urządzenia bazy były wznoszone wraz z budową lądowisk. Prace nad magazynami paliwowymi rozpoczęły się wkrótce po lądowaniu na wyspie, a pierwsze były gotowe 20 września. Nabrzeże dla tankowców oraz duży zespół magazynów na paliwo zostały ukończone na początku października. Magazyny były rozbudowywane również w listopadzie, do momentu osiągnięcia pojemności 129 000 baryłek (20 500 m³). Kilka doków będących w stanie pomieścić statki typu Liberty, zostało wybudowanych na zachodnim wybrzeżu Morotai, spośród nich pierwszy został ukończony 8 października. Dodatkowo wybudowanych zostało dwadzieścia podejść dla okrętów desantowych (LST) na Blue Beach, dla wspomagania ich załadunku i rozładunku. Ponadto ukończone zostały również inne projekty jak np. rozbudowana sieć drogowa, instalacje marynarki wojennej, 2600 m² powierzchni magazynowej, oraz oczyszczanie terenu pod budynki zakwaterowania żołnierzy i obozy. Szpital planowany na 1900 miejsc, został ostatecznie ukończony jako mogący pomieścić 1000 osób. Największymi trudnościami podczas budowania bazy było błotniste podłoże powodowane przez niezwykle obfite opady deszczu, oraz zapewnienie odpowiedniej ilości wody[42].

Morotai odegrała większą rolę w wyzwoleniu Filipin niż początkowo przewidywano. Inwazja na Mindanao zostało przełożona we wrześniu z powodu planu desantu na wyspie Leyte, w centralnych Filipinach pod koniec października. Lądowiska na Morotai były najbliżej znajdującymi się alianckimi urządzeniami tego typu od Leyte. W związku z tym myśliwce i bombowce bazujące na Morotai atakowały cele w południowych Filipinach i w Holenderskich Indiach Wschodnich, wspomagając atak na Leyte 15 października[43]. Po ukończeniu lądowisk na Leyte, Morotai była wykorzystywana także jako miejsce zgrupowania myśliwców i bombowców lecących na Filipiny[44].

Późniejsze walki[edytuj | edytuj kod]

Odpowiedź Japończyków[edytuj | edytuj kod]

Japończycy wiedzieli, że ich siły na Filipinach będą zagrożone jeżeli aliantom uda się rozbudowa bazy lotniczej na Morotai. Zakłóceniem tych prac miała się zająć duża liczba wojska, wysłanego przez japońskie dowództwo z sąsiedniej wyspy Halmahery pod koniec października i w listopadzie. Siły złożone były z trzonu 211. Pułku Piechoty, 3. Batalionu 210. Pułku Piechoty a także trzech oddziałów podjazdowych[22]. 12 października dowódca 211. PP, pułkownik Kisou Ouchi został mianowany dowódcą sił na Morotai[45]. Kryptolodzy alianccy często byli w stanie uprzedzać swoje siły o próbach przerzutów wojsk japońskich na wyspę, co pozwalało im zablokować w porę dostęp do niej.[5] Kutry PT zniszczyły dużą liczbę barek, których Japończycy używali do przekroczenia cieśniny. Niemniej jednak alianci nie byli w stanie powstrzymać w całości przenikania ich sił na Morotai[46].

Lokalizacja lądowań sił japońskich we wrześniu i w październiku 1944.

Próby udanej kontrofensywy na Morotai okazały się być niemożliwe do przeprowadzenia. Wielu żołnierzy przerzuconych na wyspę cierpiało z powodu chorób. Niemożliwe okazało się również zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w związku z morską i powietrzną blokadą wyspy. Rezultatem tego było niemożność przeprowadzania przez Japończyków ataków mogących rzeczywiście przeszkodzić w rozbudowie bazy, pomimo prób podejmowanych kilkukrotnie przez 2. Tymczasową Jednostkę Podjazdową. Wreszcie siły japońskie wycofały się w głąb Morotai, gdzie wielu żołnierzy zgięło w wyniku chorób i głodu[47]. Ostatnie barki ze wsparciem dla Morotai z Halmahery przybyły na wyspę 12 maja 1945 roku[48].

Pod koniec grudnia 1944 roku, 136. PP 33. Dywizji Piechoty Stanów Zjednoczonych został przerzucony z Nowej Gwinei na Morotai celem zaatakowania japońskiego 211. PP na zachodzie wyspy. 26 grudnia Amerykanie rozpoczęli ofensywę na zajmowane przez Japończyków tereny, posuwając się z północy i południowego zachodu. 136. PP był wspomagany przez batalion 130. PP posuwający się od strony równiny Doroeba, artylerię ulokowaną na przybrzeżnych wysepkach oraz stu lokalnych tragarzy[49]. 3. Batalion 167. PP również brał udział w tej operacji, maszerując w głąb wyspy z południa i powstrzymując Japończyków przed podziałem na mniejsze grupy mogące się ukryć w górach[50].

Na początku stycznia 1945 roku, Amerykanie odkryli, że dwa bataliony 211. PP znajdują się na Wzgórzu 40 (Hill 40), około 6 km na północ od alianckiego obwodu. Atak na tę pozycję rozpoczął się 3 stycznia, gdy 1. i 2. Batalion 136. PP ruszyły z południowego zachodu napotykając silny opór. Pułk zużył znaczne ilości amunicji, której uzupełnienie nastąpiło drogą powietrzną. Oba bataliony wznowiły atak 4 stycznia w asyście silnego ostrzału artyleryjskiego, osiągając główną japońską pozycję popołudniu tego dnia. W tym czasie 3. Batalion 136. PP zdobył Wzgórze 40 od północy, likwidując 3. Batalion 211. PP. w serii potyczek. Ten japoński batalion stacjonował na wybrzeżu otrzymując zaopatrzenie z Halmahery oraz przypuszczając szereg nieudanych ataków na amerykański przyczółek, po lądowaniu sił alianckich w grudniu[51].

136. PP zakończył operację ataku na Wzgórze 40 5 stycznia. Bataliony 1. i 2. nadeszły z zachodu i południowego zachodu, podczas gdy 3. Batalion z północy, napotykając mały opór. Następnie 1. i 2. Batalion ruszyły dalej na północ aby wytropić pozostałości sił japońskich, co trwało do 14 stycznia. Pułk ogłosił wówczas zabicie 870 Japończyków oraz pojmanie 10, przy 46 ofiarach śmiertelnych po swojej stronie i 127 rannych[52]. 3. Batalion 167. PP połączył się z 136. PP 7 stycznia po przejęciu głównej japońskiej radiostacji 4 stycznia[53]. W połowie stycznia 136. PP wycofał się do alianckiego obwodu, gdzie połączył się z 33. Dywizją, zgrupowaną na Morotai w drodze na wyspę Luzon, gdzie miał odbyć się kolejny desant wojsk alianckich[54].

Japońskie naloty i oczyszczanie wyspy przez aliantów[edytuj | edytuj kod]

7. Dywizja Lotnictwa japońskiego przeprowadzała naloty na Morotai jeszcze przez miesiące po desancie aliantów. Pomiędzy 15 września 1944 a 1 lutego 1945 odbyto łącznie osiemdziesiąt dwa naloty. Samoloty używane podczas nich przybywały z Seram i Celebes, odbywając międzylądowanie na Halmaherze, przed atakiem na ostateczny cel. Pięćdziesiąt cztery spośród nich nie spowodowały żadnych zniszczeń. Pozostałe przyczyniły się do unieszkodliwienia czterdziestu dwóch alianckich samolotów, oraz uszkodzenia kolejnych trzydziestu trzech. Straty w ludziach wyniosły dziewiętnaście ofiar śmiertelnych i dziewięćdziesiąt dziewięć rannych po stronie alianckiej. Najbardziej skuteczny nalot miał miejsce nocą 22 listopada, kiedy to piętnaście alianckich samolotów zostało zniszczonych a osiem uszkodzonych. Regularne naloty japońskie zakończyły się pod koniec stycznia 1945 roku. Ostatni miał natomiast miejsce 22 marca. Myśliwce nocne Stanów Zjednoczonych odniosły jedynie ograniczone sukcesy jako że japońskie samoloty były wykrywane zazwyczaj tuż przed przekroczeniem granicy strefy bronionej przez działka przeciwlotnicze; działka te były sprawcami zestrzelenia większości spośród dwudziestu sześciu utraconych przez Japonię samolotów nad Morotai[55]. Historia oficjalna United States Air Force określiła nocne walki nad Morotai jako "prawdopodobnie najtrudniejsze zadania przedsięwzięte przez amerykańskie myśliwce nocne podczas II wojny światowej", ze względu na trudności w wykryciu zbliżających się nalotów[56].

Siły kutrów PT zostały w lutym zredukowane do jednej eskadry, która pozostała aktywna do końca wojny. Poza patrolowaniem okolic Morotai, kutry operowały na wodach zachodnich Indii Wschodnich, atakując japońskie pozycje oraz wspierając rekonesans prowadzony przez australijskie i holenderskie siły. W maju kutry PR wraz z australijską Jednostką Specjalną Z (Z Special Unit) uwolniły sułtana Ternate wraz z jego haremem z japońskiej niewoli[57][58]. Do końca wojny kutry PT przeprowadziły niemal 1300 patroli, niszcząc pięćdziesiąt łodzi i 150 małych barek w pobliżu Morotai i Halhamery[59].

31. Dywizja pozostała na wyspie do 12 kwietnia 1945, kiedy to została przerzucona do udziału w operacji wyzwolenia Minadanao. Została zastąpiona przez amerykańską 93. Dywizję Piechoty. Była to wydzielona dywizja składająca się z żołnierzy afroamerykańskich, służąca w czasie wojny głównie zadaniom zabezpieczającym i robotniczym[60]. Rozlokowana na wyspie dywizja rozpoczęła przeprowadzanie patroli nakierowanych na unicestwienie pozostałych jeszcze na Morotai sił japońskich. W tym czasie większość pozostających na wyspie Japończyków znajdowała się na zachodnim wybrzeżu, utrzymując się generalnie w pobliżu zabudowań rdzennych mieszkańców. Patrole zachodniego i północnego wybrzeża były prowadzone od kwietnia 1945 roku, prowadząc do rozproszonych potyczek z małymi oddziałami armii japońskiej. Jednym z największych osiągnięć dywizji było pojmanie pułkownika Ouchi, przez patrol 25. PP, 2 sierpnia. Ouchi stał się najwyższym rangą oficerem japońskim wziętym do niewoli przed zakończeniem wojny[61].

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Japończycy poddający się 93. Dywizji.

Morotai pozostało ważną aliancką bazą także po zabezpieczeniu Leyte. Wyspa stała się bazą dla Trzynastych Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych i Pierwszych Australijskich Taktycznych Sił Powietrznych, które atakowały stąd cele w Holenderskich Indiach Wschodnich i w północnych Filipinach, aż do zakończenia wojny. Była także wykorzystywana przez australijski 1. Korpus w trakcie kampanii na Borneo w 1945 roku[44]. Australijscy inżynierowie rozbudowali instalacje na Morotai, mające wspierać te operację. Ze względu na zatłoczenie, niektóre zabudowania obozu Australijczyków zostały wzniesione poza amerykańskim obwodem[62].

Morotai stało się miejscem kilku ceremonii kapitulacji, następujących po oficjalnej kapitulacji Japonii. Około 660 żołnierzy japońskich poddało się aliantom na Morotai 15 sierpnia[63]. 93. Dywizja przyjęła kapitulację 40 000 oddziału na Halmaherze 26 sierpnia, po tym jak tamtejszy dowódca japoński został przetransportowany kutrem PT na Morotai[48]. 9 września australijski generał Thomas Blamey przyjął na Morotai kapitulację japońskiej 2. Armii[64]. Ostatni potwierdzony żołnierz japoński, Teruo Nakamura, został schwytany przez Siły Powietrzne Indonezji 18 grudnia 1974 roku[65][66].

Morotai pozostało ważną aliancką bazą w pierwszych miesiącach po wojnie. Siły australijskie odpowiedzialne za okupację i administracje wojskową nad wschodnimi Indiami Holenderskimi miały tutaj swoja siedzibę do kwietnia 1946 roku, kiedy to została przywrócona kolonialna władza Holandii[67][68]. Wyspa stała się także miejscem przeprowadzenie procesów niektórych japońskich żołnierzy[69].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Smith (1953), str. 456–457.
  2. 2,0 2,1 Smith (1953), str. 460.
  3. Willoughby (1966), str. 273.
  4. 4,0 4,1 Willoughby (1966), str. 348–349.
  5. 5,0 5,1 Drea (1992), str. 153.
  6. Smith (1953), str. 450–451.
  7. Taafe (1998), str. 218.
  8. Smith (1953), str. 475–477.
  9. 9,0 9,1 9,2 Office of the Chief Engineer, General Headquarters, Army Forces Pacific (1951), str. 272.
  10. Smith (1953), str. 460 and Willoughby (1966), str. 349–350.
  11. Rottman (2002), str. 253.
  12. Krueger (1979), str. 126 oraz Smith (1953), str. 463.
  13. Manchester (1978), str. 337.
  14. Smith (1953), str. 464.
  15. Morison (2002), str. 21–22, Krueger (1979), str. 127 oraz Royal Navy Historical Section (1957), str. 173 i 257.
  16. Royal Navy Historical Section (1957), str. 175 oraz Taaffe (1998), str. 219.
  17. Smith (1953), str. 482–483.
  18. Krueger (1979), str. 125.
  19. Smith (1953), str. 481–482.
  20. Taafe (1998), str. 219.
  21. Smith (1953), str. 483 i 487.
  22. 22,0 22,1 22,2 Willoughby (1966), str. 350.
  23. Heavey (1947), str. 128
  24. Smith (1953), str. 483–485.
  25. Manchester (1978), str. 388.
  26. Smith (1953), str. 487.
  27. 27,0 27,1 27,2 Smith (1953), str. 488.
  28. 28,0 28,1 Smith (1953), str. 490–491.
  29. Krueger (1979), str. 130.
  30. Smith (1953), str. 489.
  31. Craven and Cate (1953), str. 312–314.
  32. Royal Navy Historical Section (1957), str. 175–176.
  33. Shelton (ang.). W: Dictionary of American Naval Fighting Ships [on-line]. US Navy. [dostęp 2012-10-21].
  34. Morrison (2002), str. 27–28.
  35. Bulkley (2003), str. 368.
  36. Royal Navy Historical Section (1957), str. 176 oraz 31st Infantry Division (1993), str. 23 i 101.
  37. Smith (1953), str. 451.
  38. Office of the Chief Engineer, General Headquarters, Army Forces Pacific (1951), str. 270.
  39. Office of the Chief Engineer, General Headquarters, Army Forces Pacific (1951), str. 276–277.
  40. Craven and Cate (1953), str. 313.
  41. Office of the Chief Engineer, General Headquarters, Army Forces Pacific (1951), str. 277.
  42. Office of the Chief Engineer, General Headquarters, Army Forces Pacific (1951), str. 277–280
  43. Smith (1953), str. 491–493.
  44. 44,0 44,1 Morison (2002), str. 25.
  45. Lee (1966), str. 525 and 33rd Infantry Division Historical Committee (1948), str. 73.
  46. 33rd Infantry Division Historical Committee (1948), str. 68.
  47. Hayashi (1959), str. 120–121 and Willoughby (1966), str. 350–352.
  48. 48,0 48,1 Bulkley (2003), str. 442.
  49. 33rd Infantry Division Historical Committee (1948), str. 68–77.
  50. 31st Infantry Division (1993), str. 101.
  51. 33rd Infantry Division Historical Committee (1948), str. 74–81
  52. 33rd Infantry Division Historical Committee (1948), str. 80–83.
  53. 31st Infantry Division (1993), str. 102.
  54. 33rd Infantry Division Historical Committee (1948), str. 85–87.
  55. Craven and Cate (1953), str. 315–316.
  56. McFarland (1998), str. 37
  57. Morison (2002), str. 28–29.
  58. Diggers snatch sultan to safety (ang.). The Age, 2010-04-24. [dostęp 2012-10-22].
  59. Bulkley (2003), str. 373.
  60. Bielakowski (2007), str. 19.
  61. Lee (1966), str. 525–527.
  62. Stanley (1997), str. 48.
  63. Lee (1966), str. 528.
  64. Long (1963), str. 553.
  65. The Last Last Soldier? (ang.). 1975-01-13. [dostęp 2012-10-22].
  66. Post et al. (2010), str. 429–430
  67. Hasluck (1970), str. 602–607
  68. Post et al. (2010), str. 29
  69. Post et al. (2010), str. 408–409

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]