Bitwa na Morzu Koralowym

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa na Morzu Koralowym
II wojna światowa, część wojny na Pacyfiku
Large explosion aboard USS Lexington (CV-2), 8 may 1942.jpg
Lotniskowiec USS Lexington eksploduje 8 maja 1942 r. w kilka godzin po trafieniu go przez japońskie samoloty.
Czas 4-8 maja 1942 r.
Miejsce Morze Koralowe
Terytorium Pacyfik
Przyczyna groźba japońskiej inwazji na Port Moresby
Wynik taktyczne zwycięstwo Japonii
strategiczne zwycięstwo USA
Strony konfliktu
 Stany Zjednoczone
 Australia
 Japonia
Dowódcy
Stany ZjednoczoneFrank Jack Fletcher
Royal NavyJohn Crace
Stany ZjednoczoneThomas C. Kinkaid
Stany ZjednoczoneAubrey Fitch
Stany ZjednoczoneGeorge Brett
Japońskie Morskie Siły SamoobronyShigeyoshi Inoue
Japońskie Morskie Siły SamoobronyTakeo Takagi
Japońskie Morskie Siły SamoobronyKiyohide Shima
Japońskie Morskie Siły SamoobronyAritomo Gotō
Japońskie Morskie Siły SamoobronyChūichi Hara
Siły
2 lotniskowce,
9 krążowników,
13 niszczycieli,
2 tankowce,
1 okręt-baza wodnosamolotów,
128 samolotów bojowych[1].
2 lotniskowce,
1 lotniskowiec lekki,
9 krążowników,
15 niszczycieli,
5 trałowców,
2 stawiacze min,
2 ścigacze okrętów podwodnych,
3 kanonierki,
1 tankowiec,
1 okręt-baza wodnosamolotów,
12 transportowców,
127 samolotów bojowych[2].
Straty
1 samozatopiony lotniskowiec,
1 zatopiony niszczyciel,
1 zatopiony transportowiec,
1 uszkodzony lotniskowiec,
69 zniszczonych samolotów[3],
656 zabitych[4].
1 zatopiony lekki lotniskowiec,
1 niszczyciel zatopiony,
3 zatopione małe okręty,
1 uszkodzony lotniskowiec,
1 uszkodzony niszczyciel,
2 uszkodzone małe okręty,
1 uszkodzony transportowiec,
92 zniszczone samoloty[5],
966 zabitych[6].
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bitwa na Morzu Koralowym - stoczona w dniach 4-8 maja 1942 r., w teatrze działań Pacyfiku II wojny światowej, bitwa morska pomiędzy połączonymi flotami USA (United States Navy) i Australii (Royal Australian Navy) a Japońską Cesarską Marynarką Wojenną (Imperial Japanese Navy - IJN). Była to pierwsza bitwa, w której starły się ze sobą lotniskowce, jak również pierwsza, w której okręty obu zmagających się stron nie znajdowały się w swoim polu widzenia.

Próbując umocnić swoją dominację na południowym Pacyfiku, siły imperium japońskiego zdecydowały się na atak i zajęcie Port Moresby na Nowej Gwinei oraz miasta Tulagi, położonego na Wyspach Salomona. Plan inwazji (Operacja MO) zakładał udział kilku kluczowych jednostek pływających japońskiej Połączonej Floty, w tym dwóch lotniskowców i jednego lekkiego lotniskowca, które miały zapewnić osłonę z powietrza dla atakującej floty pod dowództwem admirała Shigeyoshi Inoue. Stany Zjednoczone zdołały jednak przechwycić drogą radiową informację na temat japońskich planów i wysłały w ten rejon, dowodzone przez admirała Franka J. Fletchera, dwie grupy uderzeniowe lotniskowców oraz grupę australijskich i amerykańskich krążowników, które miały przeciwstawić się japońskiej ofensywie.

W dniach 3-4 maja siły japońskie zaatakowały i zajęły Tulagi, choć kilka ich okrętów wsparcia zostało zaskoczonych i zatopionych lub uszkodzonych przez samoloty wysłane z amerykańskiego lotniskowca USS "Yorktown". Świadome od tej pory obecności amerykańskich lotniskowców w rejonie, lotniskowce Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej wpłynęły na Morze Koralowe z zamiarem zlokalizowania i zniszczenia alianckiej floty.

Poczynając od 7 maja, stacjonujące na lotniskowcach siły powietrzne obu stron przeprowadziły, w ciągu kolejnych dwóch dni, szereg nalotów przeciwko okrętom wroga. Pierwszego dnia Amerykanie zatopili japoński lekki lotniskowiec „Shōhō”. Z kolei siły japońskie zniszczyły amerykański niszczyciel oraz ciężko uszkodziły jeden z alianckich transportowców (został on później samozatopiony). Następnego dnia w wyniku obustronnych ataków poważnie uszkodzone zostały: japoński lotniskowiec „Shōkaku” oraz amerykańskie lotniskowce „USS Lexington” (który również został potem samozatopiony) i USS „Yorktown”. W rezultacie licznych strat poniesionych przez obie strony w samolotach i lotniskowcach, zarówno flota Cesarstwa Japonii, jak i aliantów odstąpiły od dalszych działań zaczepnych i wycofały się z rejonu walk. Jako że Japończycy stracili w wyniku bitwy wsparcie z powietrza, admirał Inoue odwołał inwazję morską na Port Moresby z intencją, by spróbować później.

Choć, biorąc pod uwagę straty w okrętach, taktyczne zwycięstwo odniosła strona japońska, w rzeczywistości bitwa stała się strategicznym sukcesem aliantów. Po pierwsze, niepowstrzymana do tej pory ekspansja Japonii w rejonie Pacyfiku została pierwszy raz zahamowana. Po drugie, japońskie lotniskowce „Shōkaku” (uszkodzony) i „Zuikaku” (niepełny stan samolotów na pokładzie) nie mogły wziąć udziału w bitwie o Midway, która miała miejsce w następnym miesiącu. Zapewniło to względną równowagę sił w powietrzu pomiędzy dwoma przeciwnikami i przyczyniło się pośrednio do zwycięstwa Stanów Zjednoczonych w tym starciu. Dotkliwe straty poniesione przez Japończyków w lotniskowcach w czasie bitwy o Midway uniemożliwiły im przeprowadzenie ponownej morskiej inwazji na Port Moresby. Dwa miesiące później, korzystając z osłabienia japońskiej marynarki wojennej w rejonie Południowego Pacyfiku, alianci rozpoczęli inwazję na Guadalcanal, która wraz z kampanią na Nowej Gwinei ostatecznie przełamała dominację cesarskiej marynarki wojennej w tej części Oceanu Spokojnego i w znacznym stopniu przyczyniła się do ostatecznej porażki Japonii w II wojnie światowej.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Ekspansja imperium japońskiego[edytuj | edytuj kod]

7 grudnia 1941 r. japońskie lotniskowce zaatakowały okręty Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych stacjonujące w bazie morskiej Pearl Harbor na Hawajach. Atak zniszczył lub uszkodził większość pancerników amerykańskiej floty na Pacyfiku i stał się bezpośrednią przyczyną wojny pomiędzy oboma państwami. W oczach przywódców Japonii wojna ta miała na celu zneutralizowanie amerykańskiej floty, zajęcie terytoriów bogatych w zasoby naturalne oraz zyskanie strategicznie położonych baz wojskowych, które ułatwiłyby obronę rozległego imperium. W tym samym czasie co atak na Pearl Harbor, Japończycy przeprowadzili uderzenie na Malaje Brytyjskie, co w naturalny sposób doprowadziło do przyłączenia Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii do walki po stronie Stanów Zjednoczonych i stworzenia jednolitego frontu aliantów w wojnie przeciwko Japonii. W świetle zapisów "Ściśle Tajnego Rozkazu Nr 1" Połączonej Floty Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej (IJN), datowanego na 1 listopada 1941 r., celami początkowych działań strony japońskiej w tej wojnie było "(wyrzucenie) brytyjskich i amerykańskich sił z Indii Holenderskich i Filipin, (i) ustanowienie polityki autonomicznej samowystarczalności i gospodarczej niezależności"[7].

Ekspansja Cesarstwa Japonii na południowo-zachodnim Pacyfiku od grudnia 1941 r. do kwietnia 1942 r.

Realizując te cele, w ciągu kilku pierwszych miesięcy 1942 r., oprócz Malajów, siły japońskie zaatakowały i przejęły kontrolę nad Filipinami, Tajlandią, Singapurem, Holenderskimi Indiami Wschodnimi, wyspą Wake, Nową Brytanią, Wyspami Gilberta oraz Guam, zadając jednocześnie poważne straty broniącym je lądowym, morskim i powietrznym oddziałom aliantów. Japonia zamierzała wykorzystać zdobyte terytoria do stworzenia linii obrony swojego imperium, skąd chciała odpierać kontrataki aliantów i prowadzić wojnę na wyniszczenie[8].

Wkrótce po rozpoczęciu działań zbrojnych Sztab Generalny japońskiej marynarki wojennej zaproponował przeprowadzenie inwazji na tereny północnej Australii, co uniemożliwiłoby aliantom wykorzystane tego kraju jako bazy wypadowej do przyszłych ataków na japońskie pozycje na południowym Pacyfiku. Cesarska Armia Japońska (Imperial Japanese Army - IJA) odrzuciła jednak te plany stwierdzając, iż nie posiada wystarczających sił, ani możliwości transportowych dla przeprowadzenia takiej operacji. W tym samym czasie, dowodzący siłami 4 Floty (zwanej "Siłami Mórz Południowych") wiceadmirał Shigeyoshi Inoue opowiadał się za okupacją znajdującej się w południowo-wschodniej części Wysp Salomona wyspy Tulagi oraz Port Moresby na Nowej Gwinei, skąd japońskie siły powietrzne mogłyby przeprowadzać naloty na północną Australię. Inoue wierzył, że przejęcie kontroli nad tymi obszarami zapewniłoby większe bezpieczeństwo i możliwości obronne głównej japońskiej bazie wojskowej w mieście Rabaul na Nowej Brytanii. Sztab Generalny japońskiej marynarki wojennej oraz IJA zaaprobowały propozycję Inoue i poparły dalsze operacje, które miały wykorzystać te tereny jako bazy wypadowe, mające na celu zajęcie Nowej Kaledonii, Fidżi oraz Samoa, by w ten sposób linie zaopatrzeniowe i komunikacyjne między Australią a Stanami Zjednoczonymi[9].

W kwietniu 1942 r. japońska marynarka wojenna oraz wojska lądowe opracowały plan przeprowadzenia 10 maja inwazji na Port Moresby, który otrzymał kryptonim operacja MO. Atak miał zostać poprzedzony zajęciem, w dniach 2-3 maja, Tulagi, gdzie japońska marynarka mogłaby założyć bazę dla swoich wodnosamolotów na potrzeby działań rekonesansowych, jak również potencjalnych operacji skierowanych przeciwko terytoriom zajmowanym przez aliantów oraz ich siłom na południowym Pacyfiku. Po zakończeniu operacji MO, Japończycy planowali rozpoczęcie kolejnej pod kryptonimem operacja RY, w której udział miały wziąć te same okręty, a ich zadaniem miało być opanowanie w dniu 15 maja wysp Nauru i Banaba, na których znajdowały się cenne pokłady fosforanów. Kolejne działania przeciwko Fidżi, Samoa oraz Nowej Kaledonii (operacja FS) planowano przeprowadzić już po zakończeniu operacji MO i RY. Z powodu poważnych strat zadanych japońskiej marynarce wojennej przez ataki lotnicze alianckich samolotów w czasie marcowej inwazji na Salamaua i Lae na Nowej Gwinei, Inoue zwrócił się z prośbą do Połączonej Floty o przysłanie w rejon walk lotniskowców, aby zapewnić osłonę powietrzną dla sił biorących udział w operacji MO. Inoue w szczególności obawiał się alianckich bombowców stacjonujących w australijskich bazach w Townsville i Cooktown, które znajdowały się poza zasięgiem japońskich bombowców zlokalizowaych w Rabaul i Lae[10].

Shigeyoshi Inoue - dowódca 4 Floty Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej.

Admirał Isoroku Yamamoto, dowódca japońskiej Połączonej Floty, planował w tym samym czasie przeprowadzenie w czerwcu operacji, która w zamierzeniu miała zwabić amerykańskie lotniskowce (z których żaden nie ucierpiał podczas ataku na Pearl Harbor) w okolice atolu Midway, aby tam starły się w decydującej bitwie z flotą cesarskiej Japonii. W międzyczasie jednak, Yamamoto rozmieścił część dużych okrętów wojennych, w tym dwa lotniskowce, lotniskowiec lekki, flotyllę krążowników oraz dwie flotylle niszczycieli, które miały wspierać oddziały biorące udział w operacji MO. Dowództwo nad siłami morskimi zaangażowanymi w atak na Port Moresby i Tulagi objął wiceadmirał Inoue[11].

Reakcja aliantów[edytuj | edytuj kod]

W tajemnicy przed Japończykami Sekcja Bezpieczeństwa Łączności Biura Łączności Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych zajmowała się od kilku lat rozpracowywaniem szyfrów i kodów stosowanych w komunikacji przez japońską armię, odnosząc na tej płaszczyźnie pewne sukcesy. Do marca 1942 r. Amerykanie byli w stanie rozszyfrować do 15% kodów zawartych w stosowanych przez Cesarską Japońską Marynarkę Wojenną książce kodów D (nazywanej przez Amerykanów kodem "JN-25B") oraz Ro, którymi przekazywane było około połowy wszystkich wiadomości nadawanych przez IJN. Do końca kwietnia Amerykanie odczytywali do 85% sygnałów nadawanych szyfrem Ro[12].

Frank Jack Fletcher, dowódca US Task Force 17

W marcu 1942 r. Amerykanie przechwycili pierwsze wzmianki dotyczące planowanej przez Japończyków operacji MO. 5 kwietnia tego samego roku wywiad amerykański rozszyfrował rozkaz IJN, który kierował jeden z japońskich lotniskowców oraz grupę dużych okrętów wojennych w rejon działań admirała Inoue. 13 kwietnia, Brytyjczykom udało się rozszyfrować wiadomość skierowaną do Inoue, że 5 Dywizjon Lotniskowców, w którego skład wchodziły "Shōkaku" i "Zuikaku", zmierza w jego kierunku z Tajwanu przez atol Truk na którym mieściła się główna baza japońskiej marynarki. Wywiad brytyjski przekazał tę informację Amerykanom wraz z konkluzją, że prawdopodobnym celem operacji MO będzie Port Moresby[13].

Admirał Chester Nimitz, nowy dowódca sił aliantów w obszarze Pacyfiku, przedstawił zawartość przechwyconych meldunków swojemu sztabowi, który zgodził się, że Japończycy zamierzają najprawdopodobniej rozpocząć na początku maja dużą operację na południowym Pacyfiku, której celem stać się może Port Moresby. W oczach aliantów Port Moresby miał kluczowe znaczenie jako baza dla planowanej przeciwko Japonii kontrofensywy pod dowództwem gen. Douglasa MacArthura. Sztab Nimitza uznał także, że japońska operacja może zakładać również wypady lotniskowców na alianckie bazy na wyspach Samoa i Suva. Po konsultacjach z admirałem Ernestem J. Kingiem, naczelnym dowódcą amerykańskiej floty, Nimitz zdecydował się przeciwstawić japońskiej operacji wysyłając wszystkie cztery lotniskowce, którymi dysponowała wówczas flota Pacyfiku, na Morze Koralowe. Dzięki później rozszyfrowanym meldunkom, Stanom Zjednoczonym udało się do 27 kwietnia poznać większość celów i szczegółów planowanych operacji MO i RY[14].

29 kwietnia Nimitz wydał rozkazy kierujące cztery amerykańskie lotniskowce, wraz z ich okrętami wsparcia, na Morze Koralowe. Grupa uderzeniowa okrętów nr 17, tzw. Task Force 17 (TF 17), pod dowództwem kontradmirała Fletchera, która składała się z lotniskowca USS "Yorktown" eskortowanego przez trzy krążowniki, cztery niszczyciele oraz grupę zaopatrzeniową dwóch tankowców i dwóch niszczycieli, znajdowała się już na Południowym Pacyfiku w pobliżu wyspy Tongatapu i zmierzała w kierunku Morza Koralowego. TF 11, dowodzona przez kadm. Aubrey Fitcha, składająca się z lotniskowca USS "Lexington", dwóch krążowników i pięciu niszczycieli znajdowała się między Fidżi a Nową Kaledonią. Natomiast TF 16, która dowodził wiceadmirał William Halsey, a na którą składały się lotniskowce USS "Enterprise" i USS "Hornet", dopiero co wróciła do Pearl Harbor po rajdzie Doolittle'a na Tokio w związku z czym znajdowała się zbyt daleko, by wziąć udział w nadchodzącej bitwie. Nimitz powierzył dowództwo nad siłami morskimi aliantów w rejonie południowego Pacyfiku Fletcherowi do czasu przybycia Halsey'a i jego TF 16[15]. Choć obszar Morza Koralowego znajdował się pod dowództwem MacArthura, Fletcher i Halsey zostali poinstruowani, aby swoje raporty przekazywali bezpośrednio do Nimitza, z pominięciem MacArthura[16].

Bazując na przechwyconych drogą radiową informacjach dotyczących powrotu Task Force 16 do Pearl Harbor, strona japońska założyła, że w rejonie środkowego Pacyfiku znajduje się tylko jeden amerykański lotniskowiec. Choć Japończycy nie znali położenia drugiego z lotniskowców, to nie sądzili, że Amerykanie będą w stanie zareagować na tyle szybko, by przeszkodzić im w realizacji planu MO[17].

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Wydarzenia poprzedzające[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec kwietnia, japońskie okręty podwodne Ro-33 i Ro-34 dokonały rozpoznania rejonu planowanego desantu. Obserwowały one wyspę Rossel i atol Deboyne w archipelagu Luizjadów, kanał Jomard oraz wschodni morski szlak prowadzący do Port Moresby. Nie zauważywszy alianckich jednostek w rejonie zawróciły kolejno do Rabaul w dniach 23 i 24 kwietnia[18].

Japońska Grupa Inwazyjna Port Moresby, dowodzona przez kadm. Kōsō Abe, w której skład wchodziło 11 okrętów transportowych przewożących około 5000 żołnierzy Oddziału Mórz Południowych IJA oraz około 500 żołnierzy 3 Kure Rikusentai, czyli oddziału japońskiej piechoty morskiej. Okręty transportowe eskortowała Grupa Uderzeniowa Port Moresby składająca się z jednego krążownika i sześciu niszczycieli pod dowództwem kadm. Sadamichi Kajioki. Statki Abe opuściły Rabaul, aby wyruszyć w liczącą 840 mil morskich trasę do Port Moresby 4 maja. Następnego dnia połączyły się one z siłami Kajioki. Japońskie okręty, płynąc ze średnią prędkością 8 węzłów, miały planowo dotrzeć do kanału Jamard w archipelagu Luizjadów, aby minąć od południa wybrzeże Nowej Gwinei i dotrzeć do Port Moresby 10 maja[19]. Garnizon aliantów stacjonujący w Port Moresby liczył około 5 333 ludzi, lecz jedynie połowa z nich była żołnierzami piechoty, a wszyscy oni byli kiepsko wyposażeni i słabo wyszkoleni[20].

Plan bitwy pokazujący ruchy większości większych jednostek biorących udział w walkach w dniach 3-9 maja 1942 r.[21]

Inwazji na Tulagi przewodziła Grupa Uderzeniowa Tulagi, którą dowodził kadm. Kiyohide Shima. W jej skład wchodziły dwa stawiacze min, dwa niszczyciele, sześć trałowców, dwa ścigacze oraz okręt transportowy przewożący około 400 żołnierzy 3 Kure Rikusentai. Siły atakujące Tulagi wspierane były przez Grupę Osłaniającą w postaci lekkiego lotniskowca "Shōhō", czterech krążowników ciężkich i jednego niszczyciela, którymi dowodził kontradmirał Aritomo Gotō. Oddzielny Zespół Osłaniający (nazywany czasem Grupą Wspierającą), dowodzony przez kadm. Kuninori Marumo, tworzyły dwa krążowniki lekkie, okręt-baza wodnosamolotów "Kamikawa Maru" i trzy kanonierki. Zespół dołączył do Grupy Osłaniającej zapewniając ochronę morską dla sił nacierających na Tulagi. Gdy Japończykom udało się opanować Tulagi w dniach 3-4 maja, oba zespoły osłaniające zostały skierowane do wsparcia ataku na Port Moresby[22]. Inoue dowodził operacją MO z pokładu krążownika Kashima[23].

Siły pod dowództwem Gotō opuściły 28 kwietnia Truk przecinając archipelag Wysp Salomona pomiędzy Choiseul i Wyspą Bougainville’a zatrzymały się w pobliżu Nowej Georgii. Z kolei grupa wsparcia dowodzona przez Marumo opuściła 29 kwietnia Nową Irlandię zmierzając ku wyspie Santa Isabel, żeby ustanowić tam 2 maja bazę wodnosamolotów w celu wsparcia desantu na Tulagi. Natomiast siły inwazyjne dowodzone przez Shimę opuściły Rabaul 30 kwietnia[24].

Grupa Uderzeniowa Lotniskowców, w której skład wchodziły "Zuikaku" i "Shōkaku", dwa krążowniki ciężkie oraz sześć niszczycieli opuściła Truk 1 maja. Grupa Uderzeniowa dowodzona była przez wiceadm. Takeo Takagi, który płynął na okręcie flagowym, krążowniku "Myōkō", oraz kadm. Chūichi Hara, który przebywał na "Zuikaku". Okręty miały opłynąć wschodnie wybrzeże Wysp Salomona i wpłynąć na Morze Koralowe na południe od Guadalcanal. Po wpłynięciu na Morze Koralowe, lotniskowce miały zapewnić osłonę lotniczą dla oddziałów uderzeniowych, wyeliminować samoloty stacjonujące w Port Moresby oraz przechwycić i zniszczyć siły morskie aliantów, które wpłynęły w rejon walk[25].

W drodze na Morze Koralowe, lotniskowce Takagiego miały dostarczyć dziewięć myśliwców A6M do Rabaul. Jednakże zła pogoda w dniach 2-3 maja uniemożliwiła samolotom wylądowanie w bazie i po dwóch próbach zostały zmuszone do powrotu na pokład lotniskowców, które przebywały 240 mil morskich od miasta. Jeden z japońskich myśliwców rozbił się podczas powrotu w oceanie. Chcąc rozpocząć operację MO o czasie, Takagi musiał porzucić dalsze próby dostarczenia samolotów do bazy w Rabaul i skierował swoje siły na Wyspy Salomona, gdzie miały pobrać zapasy paliwa[26].

Chcąc dostatecznie wcześnie wiedzieć o zbliżającej się flocie aliantów, Japończycy wysłali na zwiady okręty podwodne I-22, I-24, I-28 i I-29, aby utworzyły na oceanie, ok. 450 mil morskich (830 km) na południowy-zachód od Guadalcanal, swoistą sieć wczesnego rozpoznania. Jednakże siły Fletchera dotarły na Morze Koralowe zanim okręty podwodne zajęły swoje pozycje w związku z czym japońska marynarka nie była świadoma ich obecności w rejonie. Inna łódź podwodna, I-21, która miała za zadanie dokonać rozpoznania okolic stolicy Nowej Kaledonii, Numei, została zaatakowana 2 maja przez jeden z samolotów stacjonujących na USS Yorktown. Sam okręt nie doznał żadnych uszkodzeń i najwyraźniej nawet nie zorientował się, że został zaatakowany przez aliancki samolot. RO-33 i RO-34 także zostały rozmieszczone wokół Port Moresby z zadaniem uczestnictwa w morskiej blokadzie miasta do którego dotarły 5 maja. Jednak żadna z łodzi podwodnych nie uczestniczyła bezpośrednio w bitwie[27].

USS "Yorktown" przeprowadził operacje lotnicze przeciwko siłom japońskim jeszcze przed rozpoczęciem się właściwej bitwy. W tle widać alianckie tankowce

Rankiem 1 maja, okręty TF 17 i TF 11 połączyły się około 300 mil morskich (560 km) na północny-zachód od wybrzeży Nowej Kaledonii[28]. Fletcher natychmiast odkomenderował jednostki z TF 17 celem pobrania paliwa z tankowca USS "Tippecanoe", natomiast okręty TF 11 miały wykorzystać w tym celu inny tankowiec USS "Neosho". TF 17 zakończyło tankowanie swoich jednostek już następnego dnia, jednak TF 11 meldował, że pobór paliwa w ich przypadku potrwa przynajmniej do 4 maja. Fletcher zdecydował się więc skierować TF 17 na północny-zachód w stronę Luizjadów, podczas gdy TF 11 miała spotkać się 4 maja (po zakończonym tankowaniu) z TF 44, która zdążała z Sydney do Numei. TF 44 składała się z amerykańskich i australijskich okrętów wojennych pod ogólnym dowództwem gen. MacArthura, jednak bezpośrednie dowództwo powierzono kontradm. Johnowi Crace. W skład tej grupy wchodziły HMAS "Australia", USS "Chicago" oraz trzy niszczyciele. Po zakończeniu tankowania USS "Tippecanoe" opuścił rejon Morza Koralowego, aby dostarczyć pozostałe mu w zbiornikach paliwo okrętom stacjonującym w bazie na wyspie Éfaté[29].

Tulagi[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Inwazja na Tulagi.

Wczesnym rankiem 3 maja, siły Shimy zbliżyły się do Tulagi i rozpoczęły wyładunek żołnierzy z okrętu, by zająć wyspę. Sama wyspa nie posiadała obrony. Niewielki garnizon australijskich komandosów oraz jednostka rozpoznania Royal Australian Air Force ewakuowały się tuż przed przybyciem Shimy. Żołnierze japońscy natychmiast po wylądowaniu rozpoczęli budowę bazy łączności oraz bazy dla wodnosamolotów. Jednostki powietrzne z lotniskowca Shōhō zapewniały osłonę całej operacji aż do popołudnia, kiedy to siły Gotō' skierowały się do Bougainville celem pobrania paliwa, aby wziąć udział w zbliżającej się inwazji na Port Moresby[30].

O godz. 17.00, 3 maja, Fletcher został poinformowany, że dzień wcześniej zauważono japońskie jednostki desantowe, które wzięły udział w zajęciu Tulagi, zmierzające na południe Wysp Salomona. Jednocześnie TF 11 zakończyła proces tankowania dzień wcześniej niż zakładano i choć znajdowała się tylko 60 inm (110 km) na wschód od TF 17, nie mogła przekazać informacji o swojej gotowości bojowej z powodu, wprowadzonej przez Fletchera, ciszy radiowej. Z tego samego powodu nie wiedział o tym również sam Fletcher. Zgodnie z pierwotnym planem TF 17 zmieniła więc kurs i płynęła z prędkością 27 węzłów (50 km/h) w kierunku Guadalcanal, aby następnego dnia rozpocząć ataki lotnicze na siły japońskie okupujące Tulagi[31].

4 maja z lotniskowca USS Yorktown (TF 17), który znajdował się ok. 100 mil morskich (190 km) na południe od Guadalcanal, w trzech następujących po sobie falach wystartowało 60 samolotów mających zaatakować siły Shimy okupujące Tulagi. Samoloty z USS Yorktown zaskoczyły okręty Shimy i zatopiły japoński niszczyciel IJN Kikuzuki, trzy trałowce oraz uszkodziły cztery inne statki. Aliantom udało się również zniszczyć trzy japońskie wodnosamoloty biorące udział w inwazji. W rezultacie nalotów Amerykanie stracili jeden bombowiec nurkujący oraz trzy myśliwce, jednak załogi wszystkich tych samolotów zdążyły się katapultować. Pomimo strat poniesionych w wyniku alianckiego ataku, Japończycy nie zaprzestali budowy bazy wodnosamolotów. Strona japońska podjęła jednak decyzję o rozpoczęciu z dniem 6 maja regularnych lotów rekonesansowych z Tulagi[32].

Grupa Uderzeniowa Lotniskowców Takagiego pobierała paliwo ok. 350 mil morskich (650 km) na północ od Tulagi, gdy otrzymała informację o alianckim nalocie. Takagi zdecydował o natychmiastowym zakończeniu tankowania i skierował się na południowy-wschód. Wysyłał także samoloty rozpoznawcze, aby dokonały przeszukania wschodniej części Wysp Salomona wierząc, że właśnie tam ukryła się amerykańska flota lotniskowców. Jednak samoloty nic nie wykryły, ponieważ nie było tam żadnych okrętów U.S. Navy[33].

Rozpoznanie lotnicze i dalsze decyzje[edytuj | edytuj kod]

O godz. 08:15, 5 maja, TF 17 spotkała się z TF 11 i TF 44 we wcześniej zaplanowanym punkcie położonym 300 mil morskich (590 km) na południe od Guadalcanal. Mniej więcej w tym samym czasie cztery myśliwce F4F Wildcat, które wystartowały z lotniskowca USS "Yorktown", przechwyciły japońską maszynę rozpoznawczą typu Kawanishi H6K należącą do Grupy Lotniczej Jokohama z 25 Flotylli Powietrznej stacjonującej na Wyspach Shortland i zestrzeliły w odległości 11 mil morskich (20 km) od pozycji TF 11. Samolot nie zdołał wysłać przed rozbiciem radiowej informacji o ataku, niemniej gdy nie powrócił z misji, Japończycy słusznie założyli, że został on zestrzelony przez aliancki myśliwiec stacjonujący na lotniskowcu[34].

Fletcher otrzymał z bazy w Pearl Harbor informację, iż aliancki wywiad radiowy jest przekonany, że Japończycy zaplanowali desant swoich sił lądowych w Port Moresby na 10 maja oraz że atak wspierać będzie flota lotniskowców. Posiadając tę informację Fletcher nakazał TF 17 pobrać paliwo z USS "Neosho". Po zakończeniu tankowania, które przewidziano na 6 maja, zamierzał skierować swoje siły na północ w kierunku Luizjadów, by 7 maja rozpocząć działania bojowe[35].

Załoga IJN "Zuikaku" zajmuje się stacjonującymi na pokładzie lotniskowca samolotami, 5 maja

W międzyczasie, 5 maja, lotniskowce pod dowództwem Takagiego opływały wschodnie wybrzeże Wysp Salomona, a następnie skręciły na zachód, aby minąć od południa wyspę San Cristobal (obecnie Makira) i wpłynąć wczesnym rankiem 6 maja na Morze Koralowe pomiędzy Guadalcanal a atolem Rennell. Takagi rozpoczął tankowanie swoich jednostek w odległości 180 mil morskich (330 km) na zachód od Tulagi, przygotowując się tym samym do starcia lotniskowców, które jak przewidywał miało nastąpić kolejnego dnia[36].

6 maja, Fletcher włączył TF 11 i TF 44 w struktury TF 17. Będąc przekonanym, że japońskie lotniskowce nadal znajdują się daleko na północy w okolicach Bougainville, Fletcher kontynuował proces tankowania swoich jednostek. Loty rozpoznawcze amerykańskich samolotów, stacjonujących na lotniskowcach, wykonane tego dnia nie wykryły żadnych oznak obecności wroga, ponieważ Japończycy znajdowali się nieznacznie poza ich zasięgiem[37].

O godz. 10:00, japoński samolot rozpoznawczy typu Kawanishi zauważył okręty TF 17 i zgłosił ten fakt swojemu dowództwu. Takagi otrzymał meldunek o 10:50. W tym czasie jego siły znajdowały się około 300 mil morskich (560 km) na północ od Fletchera, a więc na granicy maksymalnego zasięgu samolotów stacjonujących na japońskich lotniskowcach. Takagi, którego statki nadal pobierały paliwo, nie był jeszcze gotowy do rozpoczęcia działań bojowych. Opierając się na raporcie swoich pilotów doszedł on do wniosku, że Amerykanie kierują się na południe, zwiększając tym samym swoją odległość od floty Japończyków. Ponadto okręty Fletchera znajdowały się w strefie niskiego i dużego zachmurzenia, co w opinii Takagiego i Hary znacznie utrudniłoby ich samolotom odnalezienie amerykańskich lotniskowców. Niemniej zdecydował się on wyznaczyć, pod dowództwo Hary, dwa lotniskowce oraz dwa asystujące im niszczyciele, których zadaniem był pościg za TF 17 (z prędkością 20 węzłów (37 km/h), aby o świcie następnego dnia znalazły się one na dogodnych do ataku pozycjach. Natomiast pozostałe japońskie okręty miały zakończyć w tym czasie tankowanie[38].

Tego samego dnia, amerykańskie bombowce typu B-17, stacjonujące w Australii[39], dokonały kilkukrotnych, choć nieskutecznych, ataków na japońskie siły inwazyjne zmierzające w kierunku Port Moresby (w tym na okręty Gotō). Sztab MacArthura wysłał Fletcherowi drogą radiową szereg informacji dotyczących przeprowadzonych ataków oraz położenia Japończyków. Meldunki pilotów MacArthura, którzy zauważyli jeden z japońskich lotniskowców (Shōhō) ok. 425 mil morskich (787 km) na północny-zachód od TF 17, upewniły Fletchera w przekonaniu, że japońskim siłom inwazyjnym towarzyszyła flota lotniskowców[40].

Animowana mapa przebiegu bitwy w dniach 6–8 maja

Wieczorem, ok. godz. 18.00, TF 17 zakończył tankowanie, więc Fletcher zdecydował się odesłać USS Neosho, wraz z asystującym mu niszczycielem USS "Sims", dalej na południe na wcześniej ustaloną pozycję. TF 17 zawrócił natomiast na północny-zachód w kierunku wyspy Rossel w archipelagu Luizjadów. Nieświadome bliskiej obecności wroga, ich lotniskowce znajdowały się ok. godz 20:00, w odległości zaledwie 70 mil morskich (130 km) od siebie. O godz. 20:00 Hara zawrócił, aby spotkać się z okrętami Takagiego, który zakończył pobór paliwa i zmierzał w jego kierunku[41].

Późnym wieczorem 6 maja oraz wczesnym rankiem 7 maja, IJN "Kamikawa Maru" ustanowił bazę wodnosamolotów na atolu Deboyne, w celu zapewnienia wsparcia powietrznego siłom desantowym zbliżającym się do Port Moresby. Pozostałe jednostki Zespołu Osłaniającego Marumo zajęły pozycje w pobliżu wysp d'Entrecasteaux, skąd miały pomóc osłaniać nadpływający konwój Abe[42].

Pierwszy dzień bitwy[edytuj | edytuj kod]

Poranne ataki[edytuj | edytuj kod]

7 maja o godz. 06:25 TF 17 znajdowała się 115 mil morskich (213 km) na południe od wyspy Rossel. W tym samym czasie Fletcher wysłał krążowniki i niszczyciele Crace'a, teraz oznaczone kodem Task Group 17.3 (TG 17.3), aby zablokowały Cieśninę Jomard. Fletcher zdawał sobie sprawę, że Crace będzie zmuszony działać bez osłony z powietrza jako że lotniskowce TF 17 były zaabsorbowane próbami zlokalizowania i zaatakowania lotniskowców japońskich. Rozdzielenie się alianckich okrętów zmniejszyło również zdolność obrony przeciwlotniczej lotniskowców Fletchera. Niemniej jednak ten ostatni uznał, że takie ryzyko jest konieczne, aby upewnić się iż wojska desantowe Japonii nie prześlizgną się w pobliże Port Moresby w czasie, gdy on będzie zajęty walką z japońskimi lotniskowcami[43].

Wierząc, że lotniskowce Takagiego znajdują się się gdzieś na północ od jego pozycji w okolicach Luizjadów, Fletcher rozkazał USS Yorktown wysłanie 10 bombowców nurkujących typu Douglas SBD Dauntless, aby przeszukały ten obszar. Poszukiwania rozpoczęły się o 06:19 rano. W międzyczasie, Takagi, znajdujący się ok. 300 mil morskich (560 km)) na wschód od Fletchera wydał podobny rozkaz kierując, o godz. 06:00, 12 bombowców typu Nakajima B5N w celu zlokalizowania TF 17. Hara uważał, że okręty Fletchera znajdują się na południu i doradzał Takagiemu wysłanie samolotów właśnie w tamten rejon. Mniej więcej w tym samym czasie, znajdujące się pod dowództwem Gotō krążowniki Kinugasa i Furutaka skierowały cztery wodnosamoloty Kawanishi E7K na poszukiwania floty aliantów w okolicach południowo-wschodnich Luizjadów. W poszukiwania amerykańskich okrętów zaangażowanych było również kilka wodnosamolotów z bazy na Deboyne, cztery Kawanishi typu 97 z Tulagi oraz trzy bombowce Mitsubishi G4M z Rabaul. Reszta samolotów obu stron znajdowała się w stanie ciągłej gotowości bojowej mogąc wystartować natychmiast po zlokalizowaniu przeciwnika[44].

Japońskie bombowce nurkujące kierują się w stronę domniemanych pozycji aliantów - 7 maja.

O godz. 07:22 jeden z samolotów rozpoznawczych wysłane przez Takagiego zameldował, że zauważył amerykańskie okręty (peleng 182°) w odległości 163 inm (302 km) od pozycji Japończyków. O 07:45 pilot potwierdził, że zlokalizował "jeden lotniskowiec, jeden krążownik oraz trzy niszczyciele". Inny samolot (oba wystartowały z Shōkaku) wkrótce potwierdził meldunek pierwszego pilota[45]. Jednak japoński pilot niepoprawnie zidentyfikował amerykański tankowiec UUS Neosho i towarzyszący mu USS Sims. Wierząc, że odnalazł alianckie lotniskowce, Hara podjął wspólnie z Takagim decyzję o natychmiastowym poderwaniu do lotu wszystkich dostępnych samolotów. W sumie 78 maszyn - 18 myśliwców typu Zero, 36 bombowców nurkujących Aichi D3A typu 99 i 24 samoloty torpedowe - wystartowały o 08:00 z pokładów IJN Shōkaku i IJN Zuikaku i 15 minut później leciały już w kierunku domniemanych amerykańskich lotniskowców[46].

O godz. 08:20 jeden z samolotów, które wystartowały z pokładu IJN Furutaka zgłosił, że zlokalizował lotniskowce Fletchera i natychmiast powiadomił o tym sztab Inoue w Rabaul, który przekazał z kolei ten meldunek Takagiemu. Rozpoznanie zostało potwierdzone o 08:30 przez jeden z wodnosamolotów IJN Kinugasa. Takagi i Hara, zdezorientowani sprzecznymi meldunkami, postanowili kontynuować nalot na okręty położone na południe od ich pozycji, ale same lotniskowce skierowali na północny-zachód, aby zbliżyć się do Furutaki, którego samolot zameldował nawiązanie kontaktu wzrokowego z Amerykanami[47]. Obaj japońscy dowódcy uznali, iż sprzeczne raporty mogą oznaczać, że alianckie lotniskowce operowały w ramach dwóch oddzielnych zgrupowań[48].

O godz. 08:15 jeden z bombowców typu SBD, który wystartował z pokładu USS Yorktown, pilotowany przez Johna L. Nielsena, zauważył okręty Gotō osłaniające konwój japońskich sił desantowych. Meldując o swoim odkryciu popełnił on jednak błąd podczas szyfrowania wiadomości przez co amerykańskie dowództwo otrzymało informację o "dwóch lotniskowcach i czterech ciężkich krążownikach" znajdujących się 225 mm (417 km) na północny-zachód od TF 17[49]. Fletcher uznał, że udało im się zlokalizować główne zgrupowanie japońskich lotniskowców i nakazał wysłanie wszystkich dostępnych na lotniskowcach samolotów do ataku. O godz. 10:13 amerykańskie siły uderzeniowe, składające się z 93 maszyn (18 myśliwców F4f Wildcat, 53 bombowców nurkujących SBD oraz 22 bombowców torpedowych typu Douglas TBD Devastator), znajdowały się w powietrzu. O godz. 10:19 Nielsen wylądował i zauważył swój błąd w szyfrze. Choć w skład sił Gotō wchodził lotniskowiec Shōhō, Nielsen był przekonany, że zauważył dwa krążowniki i cztery niszczyciele. Jednakże o 10:20 Fletcher otrzymał meldunek od znajdujących się w powietrzu trzech amerykańskich B-17[50] nt. 1 lotniskowca, 10 transportowców i 16 innych okrętów wojennych znajdujących się 30 mil morskich (56 km) na południe od miejsca wskazanego przez Nielsena. W rzeczywistości B-17 dostrzegły to samo co Nielsen: lotniskowiec Shōhō, krążowniki należące do sił Gotō oraz siły inwazyjne zmierzające do Port Moresby. Będąc przekonanym, iż to co zlokalizowały B-17 stanowi główne zgrupowanie japońskich lotniskowców, Fletcher rozkazał rozpoczęcie ataku powietrznego na te jednostki[51].

Płonący i powoli tonący USS Neosho (w środku) po ataku japońskich bombowców nurkujących.

O godz. 09:15 siły lotnicze wysłane przez Takagiego osiągnęły docelowy obszar ataku, gdzie dostrzegły dwa USS Neosho oraz USS Sims, jednakowoż nie zlokalizowały żadnych amerykańskich lotniskowców. O godz. 10:51 załogi samolotów rozpoznawczych, które wystartowały z pokładu Shōkaku, zdały sobie sprawę ze swego błędu w identyfikacji tankowca i niszczyciela jako lotniskowców. Dopiero w tym momencie do Takagiego dotarło, że amerykańskie lotniskowce znajdują się faktycznie między nim a konwojem inwazyjnym, co stawiało japońskie siły desantowe w niezwykle niebezpiecznej sytuacji. W obliczu tego Takagi nakazał swoim siłom powietrznym natychmiastowy atak na Neosho oraz Sims, a następnie niezwłoczny powrót na pokład japońskich lotniskowców. Jednakże o godz. 11:15 japońskie bombowce torpedowe oraz myśliwce zrezygnowały z uczestnictwa w ataku i zawróciły z pełnym uzbrojeniem w kierunku swoich lotniskowców, podczas gdy uderzenie na oba amerykańskie okręty przeprowadziło pozostałe 36 bombowców nurkujących[52].

Cztery bombowce nurkujące zaatakowały USS Sims, natomiast reszta skierowała swoje bomby przeciwko Neosho. Niszczyciel został trafiony trzykrotnie w wyniku czego jego kadłub przełamał się w pół, powodując prawie natychmiastowe zatonięcie statku oraz zabijając 178 członków 192-osobowej załogi. Na USS Neosho spadło siedem bomb. Jeden z bombowców nurkujących, trafiony przez ogień przeciwlotniczy, rozbił się o pokład statku. Ciężko uszkodzony i pozbawiony napędu, Neosho został opuszczony przez załogę. Dryfujący swobodnie statek powoli nabierał wody. Przed utratą zasilania załodze Neosho udało się powiadomić Fletchera drogą radiową o ataku, jednak zakłócenia uniemożliwiły przekazanie informacji na temat tego kto lub co ich zaatakowało, jak również zniekształciły sam komunikat z którego błędnie odczytano koordynaty pozycji zajmowanej przez zaatakowane okręty[53].

Amerykańskie samoloty bojowe zlokalizowały Shōhō w pobliżu wyspy Misimao godz. 10:40, po czym ustawiły się w szyku do ataku. Japoński lotniskowiec osłaniany był przez sześć myśliwców typu A6M Zero i dwa typu Mitsubishi A5M, które wchodziły w skład patrolu walki powietrznej (ang. CAP - Combat Air Patrol). Pozostałe maszyny znajdowały się pod pokładem, przygotowane do przeprowadzenia ataku na amerykańskie lotniskowce. Krążowniki Gotō otoczyły lotniskowiec w szyku na kształt diamentu, każdy 2,700–4,600 metrów od Shōhō[54].

Atakowany przez amerykańskie bombowce oraz samoloty torpedowe Shōhō.

W pierwszym ataku, grupie powietrznej USS Lexington dowodzonej przez kmdr por. Williama B. Aulta, udało się trafić Shōhō dwoma 450 kg bombami i pięcioma torpedami, powodując poważne uszkodzenia okrętu. O godz. 11:00 grupa powietrzna z USS Yorktown uderzyła na płonący i praktycznie nieruchomy lotniskowiec, zadając mu kolejnych 11 trafień 450 kg bombami oraz co najmniej dwoma torpedami. Rozerwany na strzępy, Shōhō zatonął o 11:35. Obawiając się kolejnych ataków lotniczych, Gotō nakazał swoim okrętom wycofanie się na północ, oprócz niszczyciela Sazanami, którego o godz. 14:00 skierował z powrotem w celu wyłowienia ocalałych. Uratowano jedynie 203 marynarzy z liczącej przez alianckim atakiem 834 ludzi załogi lotniskowca. W ataku Amerykanie stracili trzy samoloty, w tym dwa SBD z lotniskowca Lexington i jeden z USS Yorktown. Wszystkie 18 maszyn z Shōhō uległo zniszczeniu, ale trzech pilotów myśliwców z CAP zdołało wylądować na Deboyne i przeżyć. O godz. 12.10, używając przygotowanej wcześniej wiadomości, poinformowano TF 17 o sukcesie misji. Pilot jednego z SBD stacjonującego na USS Lexington, dowódca eskadry Robert E. Dixon, nadał komunikat radiowy o treści: "Scratch one flat top! Signed Bob." (pl. Skreślcie jeden płaski! Bob.[55])[56].

Operacje popołudniowe[edytuj | edytuj kod]

Amerykańskie samoloty powróciły na swoje macierzyste lotniskowce o godz. 13:38, a o 14:20, po uzupełnieniu amunicji, były już gotowe do kolejnego ataku na japońskie siły inwazyjne lub krążowniki adm. Gotō. Fletcher niepokoił się jednak brakiem informacji na temat miejsca pobytu pozostałych japońskich lotniskowców, choć aliancki wywiad poinformował go o swoich przypuszczeniach, iż co najmniej cztery z nich zostały prawdopodobnie zaangażowane we wsparcie operacji MO. Doszedł on jednak do wniosku, że zanim samoloty rozpoznawcze zlokalizują pozostałe lotniskowce Japończyków może być już za późno na rozpoczęcie kolejnego ataku. W związku z tym Fletcher zdecydował się nie przeprowadzać drugiego ataku tego dnia i pozostać w ukryciu, kierując TF 17 w w rejon gęstego zachmurzenia. Pozostawił on jednak myśliwce w gotowości bojowej na wypadek japońskiego kontrataku[57].

Zawiadomiony o stracie „Shōhō”, Inoue polecił konwojowi inwazyjnemu tymczasowe wycofanie się na północ oraz nakazał Takagiemu, znajdującemu się w tym czasie 417 km na wschód od TF 17, zniszczenie lotniskowców U.S Navy. Wkrótce po zmianie kursu konwój został zaatakowany przez osiem amerykańskich bombowców B-17, jednak zdołał uniknąć jakichkolwiek strat. Z kolei Gotō i Kajioka otrzymali rozkaz zgromadzenia swoich okrętów na południe od wyspy Rossel na wypadek bitwy po zmroku, gdyby lotniskowce aliantów znalazły się w zasięgu Japończyków[58].

O godz. 12:40, japoński hydroplan z bazy w Deboyne zauważył 144 km od atolu okręty Crace'a i określił ich azymut w stosunku do swojej pozycji na 175°. O 13:15, jednostki Crace'a dostrzegł inny samolot, tym razem z Rabaul, jednak wysłał on do japońskiego dowództwa mylny meldunek, w którym stwierdził że oddział Crace'a składa się z dwóch lotniskowców i znajduje się 213 km do Deboyne, podając azymut 205°. Opierając się na tych raportach, Takagi, który wciąż czekał na powrót swoich wszystkich samolotów biorących udział w ataku na USS „Neosho”, zawrócił o 13:30 swoje lotniskowce na zachód. O godz.15.00 przekazał on Inoue informację, iż amerykańskie lotniskowce znajdują się co najmniej 800 km na zachód od zajmowanej przez niego pozycji w związku z czym przeprowadzenie ataku przez jego samoloty tego dnia mogło okazać się niemożliwe[59].

Atakowane przez japońskie samoloty HMAS „Australia” (w środku) oraz TG 17.3 - 7 maja 1942 r.

Sztab Inoue zdecydował więc o skierowaniu dwóch grup samolotów bojowych z bazy w Rabaul, które od rana znajdowały się w powietrzu, w miejsce domniemanej pozycji zajmowanej przez jednostki Crace'a. Pierwsza grupa składała się z 12 bombowców torpedowych Mitsubishi G4M Typ 1, natomiast druga z 19 samolotów typu Mitsubishi G3M uzbrojonych w bomby. Obie grupy zlokalizowały i zaatakowały statki Crace'a o godz. 14:30 po czym zameldowały zatopienie pancernika „typu California” oraz uszkodzenie innego pancernika i jednego krążownika. W rzeczywistości okręty Crace'a nie poniosły w wyniku ataku żadnych szkód, co więcej udało im się zestrzelić cztery japońskie samoloty Typu 1. Krótko później trzy amerykańskie B-17 pomyłkowo zrzuciły bomby na jednostki Crace'a, jednak również nie wyrządziły im żadnych szkód[60].

O godz. 15:26 Crace nadał do Fletchera wiadomość radiową, że nie zdoła wypełnić swojej misji bez wsparcia lotniczego, po czym wycofał się na południe zajmując pozycję ok. 410 km na południowy-wschód od Port Moresby. Dzięki temu oddalił się od japońskich samolotów stacjonujących na lotniskowcach i w bazach lądowych, ale jednocześnie znajdował się na tyle blisko, żeby móc zaatakować każde zgrupowanie sił morskich Japończyków zmierzających poza rejon Luizjadów przez kanał Jomard lub Cieśninę Chińską. Statkom Crace'a brakowało paliwa, a Fletcher utrzymywał stan ciszy radiowej (nie przekazując wcześniej Crace'owi żadnych rozkazów ani wytycznych) w związku z czym Crace nie miał pojęcia o zajmowanej przez Fletchera pozycji, statusie czy też jego intencjach[61].

Krótko po 15:00 „Zuikaku” otrzymał informację od jednego z samolotów rozpoznawczych z bazy na Deboyne, który donosił (błędnie) że jednostki Crace'a zmieniły kurs na południowo-wschodni. Sztab Takagiego uznał, że maszyna śledziła lotniskowce Fletchera i doszła do wniosku, że jeśli amerykańskie okręty utrzymają ten kurs, to niedługo po zmroku znajda się w zasięgu ataku Japończyków. Takagi i Hara nakazali rozpoczęcie ataku przez wyselekcjonowaną grupę samolotów, bez eskorty myśliwców, nawet jeśli miałoby to oznaczać, że japońskie maszyny musiałyby wrócić po zmroku[62].

Chcąc potwierdzić pozycję amerykańskich lotniskowców, Hara wysłał o godz. 15:15 osiem bombowców torpedowych, które miały zlustrować obszar do 370 km na zachód od jego pozycji. Mniej więcej w tym czasie powróciły bombowce nurkujące, które wzięły udział w ataku na USS „Neosho”. Sześciu zmęczonym pilotom, którzy dopiero co wylądowali nakazano wyruszenie na kolejną misję. Wybierając swoje najbardziej doświadczone załogi, Hara wysłał o 16:15 12 bombowców nurkujących i 15 samolotów torpedowych z rozkazem obrania kursu 277° na odległość 520 km. Osiem maszyn rozpoznawczych, które wystartowały kwadrans po 15 osiągnęło swój 370-kilometrowy zasięg poszukiwań, jednak nie wykryli okrętów Fletchera[63].

O godz. 17:47 TF 17 - operujący w rejonie dużego zachmurzenia, 370 km na zachód od pozycji Takagiego - wykrył na radarze zmierzające w jego kierunku japońskie samoloty bojowe, skręcił pod wiatr na południowy wschód, a następnie skierował jedenaście myśliwców typu F4F Wildcat w celu przechwycenia atakujących Japończyków. Dzięki przeprowadzeniu uderzenia na japońską formację z zaskoczenia, Amerykanom udało się zestrzelić siedem bombowców torpedowych i jeden bombowiec nurkujący oraz poważnie uszkodzić kolejny bombowiec torpedowy (który ostatecznie się rozbił) przy stratach własnych w postaci trzech zniszczonych Wildcatów[64].

Poniósłszy w wyniku ataku poważne straty, które rozproszyły całą formację, Japończycy podjęli, po naradzie radiowej, decyzję o zaniechaniu operacji. Japońskie maszyny pozbyły się swojego arsenału, a następnie zmieniły kurs na powrotny w kierunku swoich macierzystych lotniskowców. Ze względu na fakt, że słońce zaszło tego dnia o 18:30, niektóre z japońskich bombowców nurkujących napotkały - około godz. 19:00 - w ciemnościach amerykańskie lotniskowce. Nie podjęły one jednak walki, a rozpoczęły manewr krążenia, przygotowując się jednocześnie do lądowania na ich pokładach, zanim niszczyciele TF 17 zdołały otworzyć ogień przeciwlotniczy. Około 20:00, TF 17 oraz flota Takagiego znajdowały się w odległości 190 km od siebie. Japońskie okręty włączyły reflektory, aby naprowadzić ocalałe 18 samolotów na swoją pozycję, dzięki czemu o godz. 22:00 maszyny znajdowały się na pokładzie lotniskowców[65].

W międzyczasie, o 15:18 i 17:18, ocalałej załodze USS „Neosho” udało się nadać do TF 17 dwa komunikaty radiowe, informujące, że powoli tonący wrak okrętu dryfuje w kierunku północno-zachodnim. Jednak komunikat nadany o 17:18 zawierał niewłaściwe koordynaty, co mogło opóźnić późniejsze działania poszukiwawcze tankowca, prowadzone przez US Navy. Informacja ta była niezwykle ważna dla sytuacji Fletchera, ponieważ jedyny znajdujący się w pobliżu skład paliwa dla jego okrętów został zniszczony[66].

Gdy noc uniemożliwiła prowadzenie dalszych operacji lotniczych, Fletcher nakazał TF 17 skierowanie się na zachód i rozpoczęcie wraz z pierwszym brzaskiem przeczesywania rejonu wokół swojej pozycji. Crace także zawrócił w kierunku zachodnim, aby mieć Luizjady w zasięgu ataku. Z kolei Inoue polecił Takagiemu, aby ten upewnił się, że amerykańskie lotniskowce zostały zniszczone, czym opóźnił inwazję na Port Moresby do 12 maja. Takagi zdecydował się przemieścić od osłoną nocy swoje lotniskowce 220 km na północ, aby skoncentrować swoje poranne poszukiwania na zachodzie i południu oraz upewnić się, że jego lotniskowce zapewnią lepszą osłonę konwoju przewożącego siły inwazyjne. Z kolei Gotō i Kajioka nie byli w stanie ustawić ani skoordynować swoich okrętów na czas, żeby spróbować nocnego ataku na amerykańską flotę[67].

Obie strony oczekiwały, że zlokalizują przeciwnika rankiem następnego dnia, w związku z czym noc spędziły na przygotowaniu swoich samolotów bojowych do przewidywanej bitwy, podczas gdy ich wyczerpani piloci próbowali złapać kilka godzin snu. W 1972 r. wiceadmirał amerykańskiej marynarki wojennej H. S. Duckworth, po przeczytaniu japońskich dokumentów dotyczących bitwy, stwierdził: "Bez wątpienia, 7 maja 1942 r., okolice Morza Koralowego były najbardziej zagmatwanym obszarem bitwy w historii świata"[68]. Hara powiedział później szefowi sztabu Yamamoto, adm. Matome Ugaki, że był wówczas tak sfrustrowany pechem prześladującym Japończyków 7 maja, że rozważał odejście ze służby w japońskiej marynarce[69].

Drugi dzień bitwy[edytuj | edytuj kod]

Atak na japońskie lotniskowce[edytuj | edytuj kod]

8 maja o 06:15, ze swojej pozycji, znajdującej się 190 km na wschód od wyspy Rossel, Hara wysłał siedem bombowców torpedowych w celu przeszukania obszaru o promieniu 460 km i znajdującego się 140–230° na południe od dotychczasowego azymutu japońskich lotniskowców. W poszukiwaniach amerykańskich okrętów uczestniczyły także trzy samoloty patrolowe Kawanishi H6K z bazy na Tulagi oraz cztery samoloty Typu 1 z Rabaul. O godz. 07:00, wzmocniona przez należące do Gotō krążowniki „Kinugasa” i „Furutaka”, grupa uderzeniowa japońskich lotniskowców zmieniła kurs na południowy-zachód. Gotō i Kajioka skierowali konwój inwazyjny do punktu zbiorczego położonego 74 km na wschód o wyspy Woodlark, gdzie miał oczekiwać na rezultat starcia lotniskowców obu stron. Co ważne ciepły front powietrza z nisko zawieszonymi chmurami, który do tej pory pomagał zamaskować pozycje lotniskowców U.S Navy, teraz przesunął się na północny-wschód okrywając z kolei lotniskowce Japończyków i ograniczając zakres widoczność do 3,6 km (miejscami maksymalna widoczność sięgała 28 km)[70].

O 06:35, TF 17 - operująca pod taktyczną kontrolą Fitcha - wysłała osiem maszyn typu SBD na lot rozpoznawczy obszaru wokół zajmowanej przez siebie pozycji, znajdującej się 330 km na południowy-wschód od Luizjadów, o promieniu 370 km. Niebo nad amerykańskimi lotniskowcami było tego dnia czyste, a zasięg widzenia sięgał około 31 km[71].

O godz. 08:20, jeden z bombowców typu Douglas SBD, który wystartował z pokładu USS „Lexington”, pilotowany przez Josepha G. Smitha, zauważył przez dziurę w chmurze japońskie lotniskowce, a następnie powiadomił o tym dowództwo TF 17. Dwie minuty później, dowodzony przez Kenzō Kanno, samolot rozpoznawczy z lotniskowca „Shōkaku” zlokalizował pozycję TF 17 i zameldował o tym Harze. Obie floty znajdowały się około 390 km od siebie i obie wysłały przeciwko sobie samoloty bojowe[72].

O 09:15, japońskie lotniskowce rozpoczęły atak kombinowany z udziałem 18 myśliwców, 33 bombowców nurkujących i 18 samolotów torpedowych, dowodzonych przez komandora porucznika Kakuichi Takahashi. Amerykańskie lotniskowce przyjęły zgoła odmienną taktykę, uruchamiając kilka niezależnych od siebie grup uderzeniowych. Grupa, która wystartowała o 09:15 z pokładu USS „Yorktown” składała się z 6 myśliwców, 24 bombowców nurkujących oraz 9 samolotów torpedowych. Z kolei o godz. 09:25, USS „Lexington” wysłał do ataku 9 myśliwców, 15 bombowców nurkujących i 12 samolotów torpedowych. Same okręty natomiast (zarówno japońskie, jak i amerykańskie) obrały nowe kursy, kierując się z dużą prędkością w stronę przeciwnika, aby skrócić odległość jaką musiałyby pokonać wracające z akcji samoloty[73].

Dowodzone przez Williama O. Burcha bombowce nurkujące z USS „Yorktown” dotarły w pobliże japońskich lotniskowców o godz. 10:32, lecz nie podjęły samodzielnego ataku, czekając na lecącą znacznie wolniej eskadrę samolotów torpedowych. W tym czasie „Shōkaku” i „Zuikaku” znajdowały się w odległości ok. 9100 m od siebie, z tym, że „Zuikaku” ukrywał się w środku szkwału deszczowego pod nisko zawieszonymi chmurami. Oba lotniskowce chronione były przez 16 myśliwców typu A6M Zero. Bombowce nurkujące Amerykanów rozpoczęły atak o godz. 10:57 od uderzenia na wykonujący gwałtowne manewry „Shōkaku”, zrzucając na okręt dwie 450 kg bomby, które rozerwały forkasztel oraz dokonały znacznych zniszczeń pokładu startowego i hangarowego lotniskowca. Z kolei pociski odpalone przez samoloty torpedowe całkowicie chybiły celu. Podczas uderzenia zestrzelone zostały dwa amerykańskie bombowce nurkujące oraz dwa japońskie myśliwce typu A6M Zero[74].

Maszyny, które wystartowały z pokładu USS „Lexington” zaatakowały japońskie okręty o godz. 11:30. Dwa bombowce nurkujące uderzyły na „Shōkaku”, który został trafiony jedną 450 kg bombą, powodując dalsze zniszczenia. Dwa inne bombowce obrały za cel „Zuikaku”, jednak żadna z ich bomb nie trafiła w lotniskowiec. Pozostałe amerykańskie samoloty nie były w stanie wypatrzeć japońskich okrętów w nisko zawieszonych chmurach. Należące do USS „Lexington” samoloty torpedowe TPD wystrzeliły „na ślepo” 11 pocisków, w kierunku domniemanej pozycji „Shōkaku”, jednak wszystkie spudłowały. Natomiast trzynaście patrolujących przestrzeń powietrzną myśliwców typu Zero zestrzeliło podczas ataku trzy amerykańskie Wildcaty[75].

Ze względu na duże zniszczenia pokładu startowego oraz 223 zabitych lub rannych członków załogi okrętu, „Shōkaku” nie był w stanie prowadzić dalszych działań bojowych. Jego kapitan, Takatsugu Jōjima, poprosił więc Takagiego i Harę o pozwolenie opuszczenie obszaru walk, na co uzyskał zgodę. O godz. 12:10, „Shōkaku”, eskortowany przez dwa niszczyciele, skierował się na północny-wschód[76].

Atak na amerykańskie lotniskowce[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stan samolotów bojowych na pokładach lotniskowców U.S. Navy na dzień 7 maja 1942 r.: USS Lexington - 35 bombowców nurkujących SBD, 12 samolotów torpedowych TBD, 19 myśliwców F4F-3; USS Yorktown - 35 SBD, 10 TBD, 17 F4F-3 (Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 190)
  2. Flota Japonii składała się w znacznej mierze z małych okrętów m.in. 5 trałowców, 2 stawiaczy min, 2 ścigaczy okrętów podwodnych i 3 kanonierek. Ponadto na japońskich lotniskowcach znajdowało się odpowiednio: „Shōkaku” - 21 bombowców nurkujących Aichi D3A Typ 99 „kanbaku”, 19 samolotów torpedowych Nakajima B5N Typ 97 „kankō”, 18 myśliwców A6M2; „Zuikaku” - 21 „kankō”, 22 „kanbaku”, 20 A6M2; „Shōhō” - 6 „kankō”, 4 myśliwce Mitsubishi A5M Typ 96, 8 A6M2 (Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 188; Millot, str. 154). Z kolei Cressman (str. 93) twierdzi, że „Shōhō” miał na swoim pokładzie 13 myśliwców, nie precyzuje jednak ile jakiego typu. Artykuł opiera się w związku z tym na danych przedstawionych przez Lundstroma.
  3. (Wilmott (1983), str. 286; Crave, str. 449; Gillison, str. 518–519) USS Yorktown stracił 16, a USS Lexington 51 swoich samolotów, w tym 33 typu SBD, 13 typu TBD, and 21 typu F4F. Ponadto Royal Australian Air Force (RAAF) straciło 4 maja jedną latającą łódź patrolową typu PBY, a kolejna 6 maja (Gillison). Jeden B-17 należący do 40 Dywizjonu Rozpoznania Powietrznego rozbił się z powodu braku paliwa 7 maja w drodze powrotnej z misji bojowej. Strata ta nie jest jednak uwzględniona w statystykach zawartych w tabeli (Salecker, str.181).
  4. Straty wśród pilotów samolotów stacjonujących na lotniskowcach: USS Yorktown - 14, USS Lexington - 21. Zabici wśród marynarzy poszczególnych okrętów: USS Lexington - 216, USS Yorktown - 40, USS Sims - 178, USS Neosho - 175 i USS Chicago - 2 (Phillips; ONI, str. 25–45). Załogi dwóch należących do RAAF zestrzelonych wodnosamolotów typu PBY liczyły łącznie ok. 10 ludzi.
  5. Straty w samolotach stacjonujących na japońskich lotniskowcach wyniosły: 19 A6M2 Zero, 19 kanbaku i 31 kankō (Lundstrom, Guadalcanal Campaign, str.92; Wilmott (1983), str. 286; Millot, str. 160). Millot w swoim opracowaniu dodaje do tych danych również 2 latające łodzie patrolowe typu Kawanishi H6K, 5 bombowców Mitsubishi G4M (Typ 1), 3 mniejsze wodnosamoloty i 87 pozostałych samolotów bojowych.
  6. Straty w ludziach po stronie japońskiej: piloci samolotów stacjonujących na lotniskowcach - 90, marynarze IJN Shōhō - 631, marynarze IJN Shōkaku - 108, siły atakujące Tulagi - 87 oraz ok. 50 zabitych w zestrzelonych H6K (Typ 1) i mniejszych samolotach (Peattie, str. 174–175; Gill, str. 44; Tully, "IJN Shoho" i "IJN Shokaku").
  7. Parker, str. 3, Millot, str. 12–13
  8. Murray, str. 169–195; Willmott (1982), str. 435; Willmott (2002), str. 3–8; Millot, str. 12–13; Henry, str. 14; Morison, str. 6.
  9. United States Army Center of Military History (USACMH) (Vol II), str. 127; Parker, str. 5; Frank, str. 21–22; Willmott (1983), str. 52–53, Willmott (2002), str. 10–13; Hayashi, str. 42–43; Dull, str. 122–125; Millot, str. 24–27; D'Albas, str. 92–93; Henry, str. 14–15; Morison, str. 10; Parshall, str. 27–29. Senshi Sōsho nie wspomina o roli Inoue w podjęciu decyzji o inwazji na Port Moresby. Stwierdza jedynie, że operacja ta była wynikiem porozumienia zawartego między IJN i IJA w styczniu 1942 r. (Bullard, str. 49).
  10. Gill, str. 39, Hoyt, str. 8–9; Willmott (1983), str. 84; Willmott (2002), str. 12–13 oraz 16–17; Hayashi, str. 42–43 oraz 50–51; Dull, str. 122–125; Millot, str. 27–31; Lundstrom (2006), str. 138; Bullard, str. 50; Parshall, str. 27–29 oraz 31–32. IJA i IJN zgodziły się zaczekać z inwazją na Fidżi i Samoa do czasu zakończenia operacji mającej na celu opanowanie przez Japończyków Midway oraz Wysp Aleuckich (Hayashi, str. 50). Według Senshi Sōshō siły IJN miały także zająć wyspę Samarai, aby zabezpieczyć tamtejszą cieśninę będącą częścią szlaku morskiego z Chin w kierunku Luizjadów.
  11. Jersey, str. 57, Willmott (2002), str. 16–17, Dull, str. 122–124; Lundstrom (2006), str. 121–122; D'Albas, str. 94; Morison, str. 11; Parshall, str. 57–59. Początkowo do wsparcia operacji MO przypisany został jedynie lotniskowiec Kaga, jednakże po skargach Inoue, że jeden lotniskowiec nie wystarczy został on zastąpiony 12 kwietnia przez 5 Flotyllę Lotniskowców (Lundstrom i Parshall).
  12. Parker, str. 20–22; Willmott, (2002), str. 21–22; Parshall, str. 60. Z nieznanych przyczyn IJN opóźniła proces zmiany stosowanych szyfrów typu Ro z 1 kwietnia na 27 maja 1942 r. (Wilmott, str. 21–22; Lundstrom (2006), str. 119). Stany Zjednoczone korzystały z pracy trzech Oddziałów Radiowych znajdujących się w Waszyngtonie, Pearl Harbor i w Melbourne w Australii (Prados, str. 300–303).
  13. Prados, str. 301.
  14. Parker, str. 24; Prados, str. 302–303; Hoyt, str. 7; Willmott (2002), str. 22–25; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 167; Cressman, str. 83; Millot, str. 31–32; Lundstrom (2006), str. 121–122, 125, i 128–129; Henry, str. 14–15; Holmes, str. 69–72; Morison, str. 11–13; Parshall, str. 60–61; Crave, str. 447. Brytyjska stacja przechwytująca znajdowała się w Kolombo na Ceylonie (Lundstrom). Stany Zjednoczone mylnie uważały (częściowo z powodu błędnej transliteracji), że "Shōhō" to w rzeczywistości nieznany wcześniej lotniskowiec "Ryūkaku", na którego pokładzie znajdowały się 84 samoloty bojowe (Holmes, str. 70). Dopiero japoński jeniec, schwytany w czasie bitwy o Midway, przedstawił aliantom poprawne oznaczenie lotniskowca znakami kanji i zidentyfikował go jako lotniskowiec lekki (Lundstrom i Morison, str. 11). Japończycy najwyraźniej nie rozwinęli kodów szyfrowych dla kilku wysp archipelagu Luizjadów, dlatego też podawali nazwy wysp wprost, używając jako jedynego zabezpieczenia systemu pisma sylabicznego katakana, co ułatwiło aliantom rozszyfrowanie tych wiadomości (Holmes, str. 65). Według Parkera (str. 22-23), MacArthur nie chciał uwierzyć w informacje na temat operacji MO, przekazywanym przez amerykański nasłuch, ani przyznać, że Japonia planuje inwazję na Port Moresby, dopóki jeden z samolotów zwiadowczych nie zauważył japońskiej floty zmierzającej na początku maja w kierunku Nowej Gwinei i Luizjadów.
  15. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 135–153, 163–167, Willmott (2002), str. 25–26; Hoyt, str. 15–19; Cressman, str. 83–84; Millot, str. 32–34; Lundstrom (2006), str. 126–127; Henry, str. 15. Lotniskowiec USS "Lexington" wrócił do Pearl Harbor 27 marca 1942 r. po tym jak zakończył wraz z USS "Yorktown" zaplanowane działania na Morzu Koralowym, a opuścił amerykańską bazę 15 kwietnia, by dostarczyć 14 pilotów Korpusu Piechoty Morskiej oraz myśliwców typu Brewster F2A Buffalo na atol Palmyra. Po wykonaniu tego zadania, TF 11 otrzymała rozkaz popłynięcia w kierunku Fidżi i Nowej Kaledonii, gdzie miała spotkać się z TF 17 (Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 135, 163–166). Halsey miał przejąć dowództwo nad wszystkimi grupami uderzeniowymi od razu po przybyciu TS 16 w obszar Morza Koralowego (Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 167). TF 17 składało się z USS "Yorktown", krążowników USS "Astoria", "USS Chester" i USS "Portland", niszczycieli USS "Hammann", USS "Anderson", USS "Perkins", USS "Morris", USS "Russell" i USS "Sims" oraz 2 transportowców "Neosho" i "Tippecanoe". Kapitanem USS "Yorktown" był Elliott Buckmaster. Natomiast w skład TS 11 wchodziły krążowniki USS Minneapolis i USS New Orleans oraz niszczyciele USS "Phelps", USS "Dewey", USS "Aylwin" i USS "Monaghan" (Wilmott 1983, str. 189). TS 16 opuściła Pearl Harbor 30 kwietnia (Lundstrom).
  16. Willmott (1983), str. 185–186.
  17. Willmott (2002), str. 25–26; Lundstrom (2006), str. 139; Spector, str. 157.
  18. Hashimoto (1954), str. 54; Hackett i Kingsepp "RO-33" i "RO-34".
  19. Bullard, str. 65, Hoyt, str. 8, Dull, str. 124–125; D'Albas, str. 110; Gill, str. 42; Jersey, str. 58; Hayashi, str. 50–51; Lundstrom (2006), str. 138; Cressman, str. 93; D'Albas, str. 94; Bullard, str. 147; Rottman, str. 84. Oddziałem Mórz Południowych dowodził gen. Tomitarō Horii (United States Army Center of Military History, Vol 1, str. 47). Rottman twierdzi, że w skład Oddziału Mórz Południowych wchodziło 4 886 żołnierzy z 55 Grupy Piechoty oraz 144 Pułku Piechoty, które zostały wyłączone z japońskiej 55 Dywizji, 47 Polowy Batalion Przeciwlotniczy oraz przydzielone dodatkowo jednostki medyczne i zaopatrzenia. Senshi Sōshō wymienia jedynie listę dziewięciu transportowców (Bullard, str. 56–57).
  20. McCarthy, str. 82, 112; Willmott (1983), str. 143. McCarthy nie podaje dokładnych liczb, ale twierdzi, że pod koniec grudnia 1941 r. w Port Moresby znajdowało się 1000 żołnierzy, w tym batalion piechoty oraz że w kolejnym miesiącu do miasta przybyły dwa kolejne bataliony. Willmott (str. 143) uważa, że 3 stycznia 1942 r. garnizon Port Moresby wzmocniły trzy bataliony piechoty, jeden batalion artylerii polowej oraz jedna bateria dział przeciwlotniczych. Razem 4 250 żołnierzy.
  21. USACMH (Vol 1), str. 48.
  22. Jersey, str. 58–60; Dull, str. 124.
  23. Millot, str. 37; Lundstrom (2006), str. 147.
  24. Hoyt, str. 7, Dull, str. 124–125; Wilmott (2002), str. 38; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 188; Lundstrom (2006), str. 143. Jeden z myśliwców typu Zero stacjonujących na pokładzie Shōhō spadł, wraz z pilotem Tamurą Shunichi, 2 maja do oceanu, zabijając tego ostatniego. Lundstrom (2006) twierdzi, że baza wodnosamolotów na Santa Isabel znajdowała się w Zatoce Tysiąca Okrętów, a nie w Zatoce Rekata (str. 138) jak wskazują inne źródła.
  25. Tully, IJN Shokaku; Gill, str. 40–41; Dull, str. 124–125; Millot, str. 31 i 150; Lundstrom (2006), str. 138 i 145; D'Albas, str. 94; Gillison, str. 526; Willmott (1983), str. 210–211.
  26. Wilmott (2002), str. 38–39; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 187; Lundstrom (2006), str. 140–145. Wszystkie dziewięć samolotów przeznaczonych było dla Grupy Powietrznej Tainan stacjonujących na lotnisku Vunakanau na Nowej Gwinei. Siedem bombowców torpedowych typu Nakajima B5N asystowało myśliwcom Zero w powrocie na lotniskowce. Źródła nie podają jednak, czy pilot z rozbitego samolotu został uratowany.
  27. Gill, str. 40; Wilmott (2002), str. 39; Cressman, str. 84–86; Lundstrom (2006), str. 139 i 144; Hashimoto (1954), str. 54; Morison, str. 22; Hackett i Kingsepp "RO-33" i "RO-34". Fletcher skierował dwa niszczyciele USS Anderson i USS Sims na poszukiwania japońskich łodzi podwodnych. Oba okręty ponownie dołączyły do głównych sił następnego ranka (3 maja) nie nawiązując kontaktu z żadną z japońskich łodzi (Lundstrom 2006, str. 144). I-27 oraz I-21 zostały wyznaczone do patrolowania, w czasie trwania operacji MO, okolic Numei (Hackett, "IJN Submarine I-28").
  28. Morison, str. 20.
  29. Office of Naval Intelligence (ONL), str. 3; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 167; Cressman, str. 84; Woolridge, str. 37; Millot, str. 41–43; Pelvin; Dull, str. 126; Lundstrom (2006), str. 141–144. Niszczycielami wchodzącymi w skład TF 44 były USS "Perkins", USS "Walke" i USS "Farragut". USS "Chicago" i USS "Perkins" wypłynęły z portu w Numei, pozostałe okręty wchodzące w skład grupy uderzeniowej wypłynęły z Australii. TF 44 znana była wcześniej jako eskadra ANZAC pozostająca pod zwierzchnictwem gen. Douglasa MacArthura oraz bezpośrednim dowództwem kadm. Herberta F. Leary'iego (Lundstrom (2006), str. 133; Morison, str. 15; Gill, str. 34). Crace był starszy stopniem niż Fletcher, ale Australian Commonwealth Naval Board wyraziła zgodę na prośbę Kinga, by alianckimi grupami lotniskowców w rejonie dowodzili oficerowie amerykańscy (Lundstrom (2006), str. 133). Dwa tankowce przewoziły łącznie 153 000 baryłek (24 300 m3) paliwa. Łącznie okręty TF 11 i TF17 spalały ok. 1 400 baryłek dziennie (1 810 m3 przy średniej prędkości 15 węzłów (Lundstrom (2006), str. 135). W drodze do Éfaté USS "Tippecanoe" towarzyszył amerykański niszczyciel USS "Worden" (ONI, str. 11).
  30. Jersey, str. 60; Wilmott (2002), str. 38; Lundstrom (2006), str. 144–145; D'Albas, str. 95–96; Hata, str. 58.
  31. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 168; Dull, str. 126–127; Jersey, str. 62; Cressman, str. 86; Gill, str. 43; Hoyt, str. 20; Parker, str. 27; Millot, str. 43–45; Lundstrom (2006), str. 144–146. Rozkaz zachowania ciszy radiowej miał pomóc ukryć obecność okrętów alianckich przed wrogiem. Cressman twierdzi, że siły Shimy zostały zauważone przez stacjonujący w Australii samolot U.S. Air Force z Darwin, Glencurry oraz Townsville (Cressman, str. 84). Natomiast Lundstrom w swojej książce napisał, że Japończyków zauważyli strażnicy wybrzeża przebywający na Wyspach Salomona. Z kolei Morison (str. 24) spekuluje, że Fitch powinien spróbować poinformować Fletchera o swoim statusie przekazując wiadomość za pośrednictwem jednego ze swoich samolotów.
  32. Lundstrom (2006), str. 146–149; Brown, str. 62, Hoyt, str. 21–31; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 168–178; Jersey, str. 63; Cressman, str. 87–94; Millot, str. 45–51; Dull, str. 127–128; Morison, str. 25–28; Nevitt, "IJN Kikuzuki"; Hackett, "IJN Seaplane Tender Kiyokawa Maru". Siły operacyjne USS Yorktown, które wzięły udział w operacji nalotów na japońskie siły desantowe 4 maja wzięło udział 18 myśliwców typu F4F-3 Wildcat, 30 bombowców nurkujących SBD-3 oraz 12 samolotów torpedowych TBD-1 (Lundstrom i Cressman).
  33. Lundstrom (2006), str. 147; D'Albas, str. 96. Samoloty U.S. Army i RAAF, które dokonywały oblotów rozpoznawczych 4 maja zauważyły Gotō kilkukrotnie. Gillison (str. 518) twierdzi, że należący do RAAF samolot typu PBY, dowodzony przez por. Nomrana, którego zadaniem było śledzenie Gotō zgłaszał, iż został zaatakowany, a później zniknął.
  34. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 178–179; Wilmott (2002), str. 40–41; Hoyt, str. 33; Cressman, str. 93–94; Woolridge, str. 37; Millot, str. 51–52; Dull, str. 128; Lundstrom (2006), str. 150; D'Albas, str. 96; Morison, str. 28–29. Cressman twierdzi, że Kawanishi wystartował z bazy w Tulagi, jednak zdaniem Lundstroma zestrzelona maszyna była jedną z trzech stacjonujących na Wyspach Shortland (Lundstrom 2006, str. 150). Z kolei D'Albas uważa, że samolot wystartował z lotniska w Rabaul.
  35. Wilmott (2002), str. 40–41; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 178–179; Hoyt, str. 34; Cressman, str. 94–95; Hoehling, str. 39; Millot, str. 52–53; Lundstrom (2006), str. 150–153. Podczas tankowania USS "Yorktown" przydzielił siedmiu swoich członków załogi do służby na USS "Neosho". Czterech z nich zginęło później w japońskim ataku na ten okręt (Cressman, str. 94–95).
  36. Wilmott (2002), str. 41–42; Hoyt, str. 33–34; Lundstrom (2006), str. 139; Dull, str. 127–128; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 181; Cressman, str. 93; Millot, str. 51–53; Lundstrom (2006), str. 147 & 152–153; D'Albas, str. 96; Morison, str. 29. Gotō wykorzystał do zatankowania swoich krążowników tankowiec IJN Irō, który rozdysponował swoje paliwo 5 maja w pobliżu Wysp Shortland.
  37. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 179–181; Hoyt, str. 37; Cressman, str. 84 i 94–95; Millot, str. 54–55; Lundstrom (2006), str. 155; Morison, str. 29–31. Jednostki pod dowództwem Fitcha nazwano Task Group 17.5. W skład tej grupy wchodziły cztery niszczyciele, jak również lotniskowce. Grace objął dowództwo nad Task Group 17.3. Natomiast pozostałe krążowniki i niszczyciele (USS "Minneapolis", USS "New Orleans", USS "Astoria", USS "Chester", USS "Portland" oraz pięć niszczycieli z 1 Eskadry Niszczycieli kpt. Alexander'a R. Early'iego) zostały oznaczone kodem Task Group 17.2 pod dowództwem kadm. Thomasa C. Kinkaida (Lundstrom (2006), str. 137).
  38. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 181–182; Hoyt, str. 35; Dull, str. 130; Lundstrom (2006), str. 155–156.
  39. Artykuł z Chicago Sun Times, 18 (?) czerwca 1942 r., "Chicagoan B-17 pilot, William B. Campbell : Reported out of Melbourne, Australia." Właściwie nazywał się on William Haddock Campbell i był pilotem bombowca B-17 U.S. Air Force.
  40. B-17 pochodziły z 40 Eskadry Rozpoznawczej. Salecker str. 179; Hoyt, str. 35; Millot, str. 55; Dull, str. 130; Lundstrom (2006), str. 155–157; D'Albas, str. 97; Morison, str. 31–32; Gillison, str. 519. Trzy bombowce B-17 zaatakowały okręty Gotō o godz. 10:30(Dull i Lundstrom, 2006). Statki Gotō znajdowały się około 90 mil morskich (170 km) na północny-wschód od Deboyne (D'Albas) i miały za zadanie osłaniać lewe skrzydło okrętów Abe i Kajioki. Hackett (HIJMS "Furutaka") twierdzi, że krążowniki Gotō zaatakowały cztery B-17. Zaraz po tym jak zatankowały na Wyspach Shortland, nie wyrządziły one jednak Japończykom żadnych szkód. Samoloty z "Shōhō" prowadziły do zmierzchu akcję patrolową wokół całego konwoju (Morison, str. 32). Zdaniem Morisona (str. 31) B-17 pochodziły z amerykańskiej 19 Grupy Bombowej. Crave (str. 448) i Gillison (str. 523) uważają, że bombowce rozpoznawcze MacArthura typu B-17 i B-25, wchodzące w skład 90 Eskadry Bombowej, dostarczyły Fletcherowi, w dniach 4-5 maja, ogląd japońskich sił inwazyjnych, w tym okrętów Gotō. Jednakże amerykańska marynarka wojenna, z niewyjaśnionych przyczyn, nie posiada dowodów otrzymania takich raportów. Gillison jest zdania, że należące do RAAF samoloty rozpoznawcze typu PBY, dowodzone przez G. E. Hemswortha, zostały 6 maja zestrzelona przez siły wroga w okolicach Luizjadów
  41. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 181–182; Hoyt, str. 37; Cressman, str. 94–95; Millot, str. 56. USS Neosho miał przepłynąć między dwoma wyznaczonymi wcześniej punktami spotkań ("Rye" i "Corn"), aby w razie potrzeby dostarczyć paliwo okrętom z TF 17 (Cressman, str. 94; Morison, str. 33).
  42. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 181; Hoyt, str. 35; Millot, str. 57; Dull, str. 130; Lundstrom (2006), str. 154 i 157; Bullard, str. 62; Morison, str. 31–32. Lundstrom twierdzi, że IJN "Kamikawa Maru" towarzyszył jeszcze jeden okręt, który pomógł założyć bazę na atolu Deboyene. Nie podaje jednak nazwy tego statku (Lundstrom 2006, str. 154).
  43. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 189–190 i 206–209; Hoyt, str. 51–52; Cressman, str. 94; Millot, str. 62–63; Lundstrom (2006), str. 161–162; Henry, str. 50; Morison, str. 37. W tym czasie w skład TG 17.3 wchodziły krążowniki USS Chicago, HMAS Australia i HMAS Hobart oraz niszczyciele USS Walke, USS Perkins i USS Farragut. Przy czym Farragut został wydzielony TF 17 (Millot i Morison).
  44. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 189–190; Hoyt, str. 37–38 i 53; Millot, str. 57–58 i 63; Lundstrom (2006), str. 159 i 165–166; Morison, str. 33–34. W tym czasie TF 17 posiadał 128, a Takagi 111 gotowych operacyjnie samolotów bojowych (Lundstrom 2006, str. 159). Tego samego dnia Inoue nakazał czterem okrętom podwodnym typu I zając pozycje bardziej na południe, aby mogły one przechwycić każdy statek aliantów wracający w kierunku Australii (Lundstrom 2006, str. 159).
  45. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 190; Cressman, str. 95; Dull, str. 130; Lundstrom (2006), str. 166.
  46. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 190–191; Hoyt, str. 38; Cressman, str. 95; Millot, str. 58–59; Lundstrom (2006), str. 166. Samolotami torpedowymi, które wystartowały do tego ataku z pokładu Zuikaku dowodził Shigekazu Shimazaki.
  47. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 192–193; Cressman, str. 95; Millot, str. 59; Lundstrom (2006), str. 166–167; Werneth, str. 67. Cressman w swojej książce twierdzi, że SBD pilotowany przez Johna L. Nielsena zestrzelił Aichi E13A, który wystartował z Deboyne, zabijając całą załogę wraz z jego kapitanem Eiichi Ogatą. Inny SBD, kierowany przez Lavella M. Bigelowa zniszczył E13 z IJN Furutaka dowodzony przez Chuichi Matsumoto.
  48. Bullard, str. 63.
  49. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 193; Hoyt, str. 53; Cressman, str. 95; Dull, str. 131; Millot, str. 66–69; Lundstrom (2006), str. 163–164; Henry, str. 54; Morison, str. 40. System szyfrujący stosowany w samolotach typu SBD opierał się na użyciu karty z kołkami i dziurami, która umożliwiała szybkie przekazanie zakodowanej informacji nt. typów okrętów. W przypadku Nielsena karta nie została najprawdopodobniej poprawnie uzupełniona (Cressman). Wiele źródeł nie wyjaśnia co tak naprawdę zobaczył Nielsen. Zdaniem Dulla zauważył on tzw. "Bliskie Siły Osłaniające". Jednostki Gotō nazywano "Odległymi Siłami Osłaniającymi" lub "Zespołem Osłaniającym", podczas gdy okręty Marumo określano mianem "Sił Osłaniających" lub "Grupy Wspierającej". Z kolei Millot i Morison twierdzą, że Nielsen dostrzeł "krążowniki Marushige, a nie Gotō. Marushige to przypuszczalnie zgrupowanie krążowników Marumo. Natomiast Lundstrom (2006) jest zdania, że Nielsen zauważył okręty Gotō.
  50. Pilot B-17 Army Air Corps, COL William H. Campbell, USAF (emerytowany)
  51. Salecker, str. 179–180; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 193–196; Hoyt, str. 53–54; Cressman, str. 95–96; Millot, str. 66–69; Dull, str. 131–132; Lundstrom (2006), str. 165–167; Henry, str. 54; Morison, str. 40–41. Lundstrom uważa, że okręty które zobaczyli piloci B-17 znajdowały się 30 mm (48 km) od krążowników, jednak Cressman twierdzi, że było to 60 mil morskich (110 km). Zgodnie z informacjami zawartymi w USACMH (Vol 1) (str. 47) w walkę włączyło się wszystkie dziesięć B-17. O godz. 11:00 patrol walki powietrznej TF 17 zestrzelił jedną z japońskich maszyn typu Kawanishi, która wystartowała z Tulagi (Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 196–197, Lundstrom 2006, str. 168). Dziesięć samolotów typu F4F, 28 SBD i 12 TBD pochodziły z lotniskowca USS Lexington, natomiast osiem F4F, 25 SBD i 10 TBD z pokładu USS Yorktown (Cressman i Lundstrom, 2006). Wodnosamolot IJN Kinugasa dostarczył Japończykom meldunek o starcie amerykańskich sił powietrznych (Lundstrom 2006, str. 167). Trzy B-17, po przekazaniu swoich meldunków z obserwacji, zbombardowało IJN Kamikawa Maru niedaleko Deboyne, powodując jednak tylko niewielkie uszkodzenia (Lundstrom 2006, str. 166).
  52. Wrak japońskiego samolotu torpedowego (należącego do lotniskowca Shōkaku) zmuszonego do lądowania na rafie koralowej w pobliżu Wysp Salomona 7 maja 1942 r. Zdjęcie zrobiono z 9 czerwca 1942 r.
    Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 205–206; Hoyt, str. 38–39; Cressman, str. 95; Millot, str. 60–61; Dull, str. 130–131; Lundstrom (2006), str. 167. Dwa samoloty rozpoznawcze, które wystartowały z pokładu Shōkaku, a które krążyły w strefie ataku i pomogły japońskim samolotom bojowym namierzyć amerykańskie okręty, nie miały wystarczającej ilości paliwa, aby powrócić na macierzysty statek. W związku z tym zmuszone zostały do lądowania na Indispensable Reefs w pobliżu Wysp Salomona (patrz zdjęcie po prawej). Załogi obu samolotów zostały uratowane 7 maja przez japoński niszczyciel, prawdopodobnie Ariake (Cressman, str. 92). Ariake dostrzegł (również), w pobliżu Guadalcanal, dwóch unoszących się na wodzie lotników z USS Yorktown, którzy brali udział w walkach o Tulagi, jednak nie podjął on próby ich wyłowienia lub zabicia (Cressman, str. 92).
  53. ONI, str. 19; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 205–206; Hoyt, str. 38–50, 71, 218 i 221; Cressman, str. 95; Hoehling, str. 43; Millot, str. 60–62 i 71; Dull, str. 130–131; Lundstrom (2006), str. 164–167; Morison, str. 34–35. Kilka źródeł (w tym Hoyt, Millot i Morison) podaje, że Neosho najpierw został zaatakowany ok. godz. 09:05 przez jeden, a następnie trzy lub więcej bombowców horyzontalnych, a więc przed głównym nalotem sił japońskich. W rzeczywistości kilka japońskich samolotów torpedowych zrzuciło w pobliżu tankowca znaczniki celu, które ułatwiły zlokalizowanie przeciwnika głównym siłom lotniczym (Lundstrom 2006, str. 167). Bombowiec nurkujący, który rozbił się o Neosho był pilotowany przez Mata II Klasy Shigeo Ishizuke oraz Mata III Klasy Masayoshi Kawazoe jako tylnego strzelca/obserwatora (Werneth, str. 66). Obaj zginęli na miejscu. Szesnastu ocalały z USS Sims zostało wciągniętych na pokład Neosho, jednak jeden z nich zmarł niedługo później, a kolejny kilka dni później. Kapitan USS Sims, Willford Hyman, zginął w czasie ataku. Jedne z członków załogi USS Neosho, Oscar V. Peterson, został pośmiertnie odznaczony Medalem Honoru za swoje wysiłki zmierzające do uratowania okrętu pomimo poważnych, a ostatecznie śmiertelnych ran. W czasie nalotu załoga Neosho liczyła 288 ludzi. O dwudziestu z nich wiadomo, że zginęli w wyniku ataku. Po ataku na pokładzie pozostało 110 członków załogi. Pozostałych 158 marynarzy (w tym czterech oficerów) spanikowało i opuściło statek wkrótce po ataku. Spośród ludzi, którzy opuścili okręt tylko czterech ostatecznie wyzdrowiało. Pozostali zmarli lub zaginęli (ONI, str. 48–53; Phillips, Hoyt, str. 130 i 192–193; Morison, str. 35–37).
  54. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 197–198 (twierdzi, że odległość krążowników osłaniających Shōhō od samego lotniskowca wynosiła 1,400 metrów); Hoyt, str. 54–55; Cressman, str. 96–97; Millot, str. 69; Dull, str. 132; Lundstrom (2006), str. 168–169; Henry, str. 54–56. Shōhō, w momencie amerykańskiego ataku, był w trakcie przygotowywania pod pokładem pięciu samolotów torpedowych i trzech Zero do kolejnej operacji bojowej. Trzy Zero znajdowały się w chwili ataku na górnym pokładzie, a kolejnym trzem udało się wystartować zanim pierwsze bomby trafiły okręt. Senshi Sōsho, a więc oficjalna wersja wydarzeń opublikowana przez japońskie Ministerstwo Wojny, precyzuje że krążowniki Gotō znajdowały się w odległości od 2,743 m do 4,572 m od Shōhō, aby być w stanie ostrzec lotniskowiec o nadciągających maszynach wroga, a nie stanowić wsparcie przeciwlotnicze (Lundstrom 2006, str. 169 oraz prywatny szkic sporządzony na podstawie Senshi Sōsho). Doktryna obrony lotniskowców w tamtym czasie polegała na manewrowaniu i osłoną myśliwców, które miały zapewnić ochronę przeciwlotniczą zamiast skoncentrowanego ognia przeciwlotniczego prowadzone z asystujących okrętów wojennych (Lundstrom).
  55. Angielskie słowo flat top oznacza obiekt o płaskim dachu, w tym przypadku lotniskowiec.
  56. Schemat ukazujący miejsca Shōhō, w które trafiły amerykańskie bomby i torpedy.
    Brown, str. 62, Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 198–206; Hoyt, str. 55–61; Tully, "IJN Shoho"; Cressman, str. 96–98; Millot, str. 69–71; Dull, str. 132; Lundstrom (2006), str. 168–169; Hata, str. 59; Morison, str. 41–42; Willmott (2002), str. 43; United States Strategic Bombing Survey, str. 57. Załoga jednego z zestrzelonych SBD, która wystartowała z pokładu orktown, została uratowana. Zwrot użyty przed Dixona został zacytowany przez korespondenta wojennego Chicago Tribune Stanleya Johnstona w artykule, który ukazał się w czerwcu 1942 r. Zwrot ten był później wielokrotnie cytowany w rozmaitych artykułach dotyczących wojny na Pacyfiku. Dowódca USS Lexington, kpt. Frederick C. Sherman, docenił dowodzącego eskadrą VS-2 Dixona, wprowadzając termin "flattop" jako synonim lotniskowca w slangu United States Navy. Spośród 203 uratowanych członków załogi Shōhō, 72 było rannych. Kapitan Shōhō, Izawa Ishinosuke, przeżył nalot. Sazanami siłą rzeczy został okrętem ratunkowym dla resztek załogi Shōhō. Cztery myśliwce typu Zero i jeden typu 96 zostały zestrzelone podczas amerykańskiego uderzenia. Pozostałe dwa A6M Zero oraz jeden myśliwiec typu 96 lądowały awaryjnie na Deboyne. Pilotem ocalałego myśliwca typu 96 był Shiro Ishikawa. Natomiast jednym z ocalałych pilotów Zero był Kenjiro Nōtomi, dowódca zgrupowania myśliwców Shōhō (Lundstrom).
  57. ONI, str. 17; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 206–207; Hoyt, str. 61; Cressman, str. 96–97; Millot, str. 71–72; Lundstrom (2006), str. 170. Oficerowie amerykańskiego wywiadu z bazy w Pearl Harbor, jak również oficerowie przebywający wraz z TF 17 byli przekonani, że japońskie lotniskowce Kaga i Kasuga Maru (Taiyō) również mogły być zaangażowane w operację MO (Lundstrom 2006, str. 196–197). Według Pradosa natomiast(str. 309) operatorzy radiowi USS Yorktown, dowodzeni przez por. Forresta R. Bairda, wykryli sygnały nadawane przez samolotów z japońskich lotniskowców. Baird twierdził później, że udało mu się dokładnie określić pozycję lotniskowców Takagiego, jednak Fletcher nie dał temu wiary, po tym gdy analogiczna jednostka na USS Lexington, dowodzona przez kmdr. ppor. Ransoma Fullinwide'a nie wykryła podobnych sygnałów (Prados).
  58. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 207–208; Dull, str. 132; Lundstrom (2006), str. 169; Gillison, str. 519.
  59. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 207–208; Hoyt, str. 65; Lundstrom (2006), str. 175. Por. Hideo Minematsu, dowódca bazy wodnosamolotów na Deboyne, przeanalizował wszystkie meldunki z lotów rozpoznawczych z tamtego dnia i ustalił prawdziwe pozycje okrętów Crace'a i Fletchera, co zakomunikował swemu dowództwu o 14:49. Wydaje się jednak, że sztab Inoue zignorował raport Minematsu (Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 208).
  60. Salecker, str. 180–181; Gill, str. 49–50; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 208–209; Hoyt, str. 66–69; Tagaya, str. 40–41; Millot, str. 63–66; Pelvin; Lundstrom (2006), str. 159, 171–174; Morison, str. 38–39. Bombowce Typu 1, uzbrojone w torpedy Typ 91, wchodziły w skład 4 Grupy Powietrznej japońskie marynarki wojennej i wystartowały o godz. 09:15 z lotniska Vunakanau w Rabaul. Eskortowało je 11 myśliwców typu Zero z Grupy Powietrznej Tainan stacjonującej w Lae na Nowej Gwinei (Lundstrom 2006, str. 171). Przypuszczalnie z powodu małej ilości paliwa myśliwce zawróciły do bazy na krótko przed atakiem bombowców na okręty Crace'a. Z kolei samoloty Typu 96, każdy wyposażony w parę 250 kg bomb, wchodziły w skład Grupy Powietrznej Genzan, która pierwotnie miała zbombardować Port Moresby. Wszystkie wchodziły w skład 25 Flotylli Powietrznej, dowodzonej przez Sadayoshi Yamadę, która stacjonowała w Rabaul (Millot). Jedną z zestrzelonych maszyn Typu 1 dowodził lider atakującej formacji por. Kuniharu Kobayashi. Oprócz czterech zestrzelonych przez Amerykanów bombowców Typu 1, jedna z maszyn zmuszona była lądować awaryjnie w Lae, podczas gdy inna wodowała w pobliżu Deboyne z jednym martwym członkiem załogi na pokładzie(Tagaya). Po stronie amerykańskiej w wyniku ataku dwóch marynarzy z USS „Chicago” poniosło śmierć, a pięciu zostało rannych (Hoyt, str. 68). Według Hoyta (str. 69) i Morisona (str. 20 i 39) odpowiadający u MacArthura za siły powietrzne gen. George Brett stanowczo zaprzeczył później, że jakikolwiek z jego B-17 mógłby zaatakować Crace'a i zakazał dalszych dyskusji na ten temat. Z kolei Millot i Gill błędnie twierdzą, że atakującymi bombowcami były samoloty typu Martin B-26 Marauder z 19 Grupy Bombowców stacjonującej w Townsville w Australia. B-17 dowodzone były przez kpt. John A. Roberts (Lundstrom 2006, str. 172). Według Gillisona (str. 520) piloci MacArthura do czasu samej bitwy nie byli świadomi tego, że na Morzu Koralowym przebywają okręty wojenne aliantów. Natomiast zdaniem Saleckera przyczyną ataku bombowców U.S. Army na swoje własne okręty było błędne zidentyfikowanie przez pilotów B-17 japońskich samolotów jako amerykańskich bombowców typu B-25 lub B-26. Jeden z trzech B-17 rozbił się później z powodu braku paliwa w drodze powrotnej do bazy, jednak całej załodze udało się ewakuować wcześniej z pokładu samolotu i przeżyć (Salecker, str. 181).
  61. Gill, str. 50–51; Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 208–209; Hoyt, str. 66–69; Tagaya, str. 40–41; Millot, str. 63–66; Pelvin; Lundstrom (2006), str. 159, 171–174; Morison, str. 38–39. Crace skomentował potem sytuację w jakiej się znalazł 7 maja o zachodzie słońca: „Nie otrzymałem żadnej informacji [od Fletchera] dotyczących jego pozycji, jego intencji ani co udało mu się osiągnąć w ciągu dnia” (Lundstrom 2006, str. 174; Gill, str. 50).
  62. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 209; Hoyt, str. 61–62; Millot, str. 74; Lundstrom (2006), str. 175. Samolotem, który doniósł złożył ten meldunek był najprawdopodobniej należący do „Aoby” hydroplan, który uzupełniał zapasy paliwa na Deboyne. Sam raport był błędny, ponieważ ani Crace ani Fletcher nie zmierzali w tym czasie na południowy-wschód (Lundstrom 2006, str. 175).
  63. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 209; Hoyt, str. 61–62; Millot, str. 74–75; Lundstrom (2006), str. 175–176. Dwa z bombowców nurkujących, które wróciły z ataku na „Neosho” rozbiło się podczas próby lądowania, jednak załogi najprawdopodobniej przeżyły. Por. Tamotsu Ema, dowódca eskadry bombowców nurkujących z „Zuikaku”, był jednym z pilotów wybranych do wieczornej misji uderzeniowej.
  64. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 209–212; Hoyt, str. 62–63; Cressman, str. 99–100; Woolridge, str. 38–39; Millot, str. 75; Lundstrom (2006), str. 176–177. Pięć z zestrzelonych przez amerykańskie samoloty bombowców torpedowych należało do „Zuikaku”, natomiast pozostałe dwa, jak również uszkodzony bombowiec, wystartowały z pokładu „Shōkaku”. Na „Zuikaku” stacjonował również zniszczony bombowiec nurkujący. Wśród zabitych w walce pilotów znaleźli się m.in. dowodzący eskadrą bombowców torpedowych z „Zuikaku” por. Tsubota Yoshiaki oraz jego zastępca por. Murakami Yoshito. W walce zginął również pilot uszkodzonego bombowca torpedowego, a jego miejsce zajął środkowy obserwator, który przejął stery maszyny, a następnie próbował wodować w pobliżu „Shōkaku” w wyniku czego on i tylny strzelec ponieśli śmierć. W czasie walk zginęli również dwaj piloci zestrzelonych Wildcatów: ppor. mar. John Drayton Baker z eskadry VF2 (stacjonującej na pokładzie USS „Lexington”) oraz Leslie L. Knox z eskadry VF42 (z USS „Yorktown”. Pilot trzeciej zestrzelonej przez Japończyków maszyny, John Baker z eskadry VF42 należącej do „Yorktown”, najprawdopodobniej przeżył samą upadek samolotu, ale nie był w stanie zlokalizować w mroku pozycji TF 17 i zaginął bez śladu (Lundstrom i Cressman). Jedynym pilotem Wildcata, który przeżył zestrzelenie był William Wolfe Wileman.
  65. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 214–218; Hoyt, str. 63–64; Cressman, str. 100–101; Woolridge, str. 39; Hoehling, str. 45–47; Millot, str. 75–76; Lundstrom (2006), str. 176–180. Cressman twierdzi, że niektóre z japońskich maszyn nie wylądowały na pokładach lotniskowców jeszcze po godz. 23:00. Zdaniem Hoehlinga i Woolridge'a co najmniej osiem japońskich maszyn ustawiło się po zmroku w kolejce do lądowania na amerykańskich lotniskowcach, jednak Lundstrom i Cressman uważają, że liczba takich samolotów była raczej niższa. Z kolei w opinii Millota Japończycy stracili 11 maszyn podczas próby lądowania na swoich lotniskowcach, jednak nie zgadza się z tym Lundstrom, argumentując że japońskie krążowniki i niszczyciele dodatkowo oświetliły swoimi reflektorami oba lotniskowce (Lundstrom 2006, str. 178).
  66. Lundstrom (2006), str. 173–174. „Tippecanoe” został wysłany w pobliże [Éfaté]], gdzie miał przekazać pozostałość przewożonego paliwa statkom z konwoju zaopatrzeniowego. Natomiast inny tankowiec „E. J. Henry” znajdował się w porcie w Suva, a więc kilka dni drogi od rejonu Nouméa (Lundstrom 2006, str. 173).
  67. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 219–220; Hoyt, str. 64, 77; Cressman, str. 101; Hoehling, str. 47; Millot, str. 78–79; Dull, str. 132; Lundstrom (2006), str. 171, 180–182.
  68. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 219–220; Cressman, str. 101; Lundstrom (2006), str. 180–182. Fletcher rozważał rozpoczęcie nocnego ataku z powietrza, bądź wysłania nocną pogoń za okrętami Takagiego swoich krążowników i niszczycieli. Ostatecznie zdecydował jednak, że zachowa wszystkie okręty na potrzeby spodziewanego następnego dnia starcia (ONI, str. 19; Cressman, str. 101 and Lundstrom 2006, str. 179–180). Przez całą noc, trzy japońskie samoloty Typ 97, uzbrojone w torpedy, polowały na statki Crace'a, ale nie były w stanie ustalić jego pozycji (Lundstrom 2006, str. 182).
  69. Chihaya, str. 128.
  70. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 219–221; Millot, str. 72, 80; Dull, str. 132; Lundstrom (2006), str. 181, 186; Morison, str. 46. W skład grupy samolotów rozpoznawczych wysłanych na poszukiwania amerykańskich okrętów wchodziły cztery maszyny z „Shōkaku” oraz trzy „Zuikaku”. Wodnosamoloty z Deboyne patrolowały rejon znajdujący się bezpośrednio na południe od Luizjadów. „Furutaka” i „Kinugasa” dołączyły do grupy uderzeniowej o 07:50. Po stratach poniesionych dzień wcześniej, grupa uderzeniowa składała się rankiem 8 maja z 96 samolotów operacyjnych łącznie: 36 myśliwców, 33 bombowców nurkujących i 25 bombowców torpedowych(Lundstrom 2006, str. 186).
  71. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 221–222; Hoyt, str. 75; Cressman, str. 103; Woolridge, str. 48; Millot, str. 82–83, 87; Dull, str. 132; Lundstrom (2006), str. 181–184. Dwanaście maszyn typu SBD zostało przypisanych do północnej części obszaru poszukiwań, a więc domniemanej przez Amerykanów pozycji japońskich lotniskowców. Sześć skierowanych na południe SBD otrzymało rozkaz przeszukania rejonu o długości 125 mil morskich (232 km), a następnie patrolowanie obszaru wokół TF 17 w poszukiwaniu wrogich okrętów podwodnych. W tym czasie stan samolotów bojowych TF 17 wynosił 117 maszyn, w tym 31 myśliwców, 65 bombowców nurkujących oraz 21 samolotów torpedowych (Lundstrom 2006, str. 183). Osiem kolejnych SBD zostało skierowanych do patrolowania wód wokół TF 17 w celu wykrycia ewentualnych okrętów podwodnych Japończyków, natomiast 16 myśliwców (po osiem z każdego lotniskowca) otrzymało rozkaz osłony zgrupowania statków z powietrza (Lundstrom 2006, str. 183). Około 01:10, Fletcher powierzył niszczycielowi USS „Monaghan” zadanie sprawdzenia, co stało się z „Neosho”. „Monaghan” poświęcił na poszukiwania cały dzień, jednak ze względu na błędne koordynaty przekazane w ostatniej wiadomości, nadanej przez ocalałą załogę tankowca, nie był on wstanie odnaleźć wraku okrętu i powrócił do TF 17 w godzinach wieczornych. W czasie, gdy „Monaghan” znajdował się z dala od pozycji TF 17, nadał on do Nimitza i MacArthura szereg wiadomości z prośbą o zezwolenie utrzymania przez TF 18 ciszy radiowej (Cressman, str. 103; Hoyt, str. 127; Lundstrom 2006, str. 181). Fletcher nie został poinformowany przez Fitcha o przejęciu przez niego taktycznej kontroli nad lotniskowcami aż do godz. 09:08 (Lundstrom 2006, str. 186). Według Parkera (str. 29), Fletcher został rankiem 8 maja poinformowany przez swój zespół nasłuchowy o wykryciu japońskich lotniskowców na północny-wschód od jego pozycji.
  72. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 222–225; Hoyt, str. 76–77; Cressman, str. 103; Woolridge, str. 40–41; Hoehling, str. 52–53; Millot, str. 81–85; Dull, str. 132–133; Lundstrom (2006), str. 185–187; Morison, str. 48–49. Kanno, tzw. warrant officer, był środkowym obserwatorem na pokładzie samolotu pilotowanego przez podoficera I klasy Tsuguo Gotō, a operatorem radiostacji był podoficer II klasy Seijirō Kishida (Werneth, str. 67). Wiadomość radiowa, przekazana prze Kanno, została przechwycona przez analityków stacji nasłuchowej TS 17, którzy natychmiast powiadomili Fletchera o tym, że Japończycy znają położenie jego lotniskowców. Z kolei raport Smitha błędnie określił pozycję okrętów japońskich 44 mm (83 km) na południe od ich faktycznego położenia. Pilotowany przez Roberta E. Dixona SBD przejął od Smitha zadanie obserwowania Japończyków, pozostając w ich pobliżu do godz. 10:45, aby pomóc w naprowadzeniu na cel amerykańskiego ataku (Morison)
  73. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 224–227, 243–246; Hoyt, str. 79, 89; Cressman, str. 104; Millot, str. 85; Dull, str. 132–133; Lundstrom (2006), str. 186–187; Morison, str. 49. Nietypowa liczba myśliwców z USS „Lexington”, która brała udział w misji, wynikała z faktu, że jedna z maszyn typu VF-2 Wildcat, pilotowana przez Doca Sellstroma, uległa uszkodzeniu podczas przygotowań do startu i nie mogła wziąć udziału w ataku. Samoloty rozpoznawcze TF 17 powróciły między 09:20 a 10:50, natomiast o 10:12 w powietrze wzbiło się 10 SBD z zadaniem patrolowania otoczenia w poszukiwaniu wrogich. Japońskie siły uderzeniowe liczyły 9 myśliwców, 19 bombowców nurkujących i 10 samolotów torpedowych, które wystartowały z pokładu Shōkaku oraz 9 myśliwców, 14 bombowców nurkujących i 8 samolotów torpedowych z „Zuikaku”. Maszyny biorące udział w ataku na amerykańskie okręty to przede wszystkim myśliwce typu Mitsubishi A6M, bombowce nurkujące to Aichi D3A Typ 99 „kanbaku”, natomiast samoloty torpedowe Nakajima B5N. Takahashi znajdował się w jednym z samolotów typu „kanbaku”, które wystartowały z „Shōkaku”. Kierując się na południe, Takagi nieświadomie wprowadził swoje lotniskowce w zasięg ataku amerykańskich samolotów torpedowych TBD, które w innej sytuacji zmuszony by zostały do zawrócenia, nie mogąc uczestniczyć w ataku na japońskie jednostki (Lunstrom 2006, str. 187). Krótko po 10:00, dwa należące do USS Yorktown myśliwce CAP Wildcat zestrzeliły japoński rozpoznawczy samolot torpedowo-bombowy Nakajima B5N (Lundstrom 2006, str. 187).
  74. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 228–231; Hoyt, str. 79–84; Cressman, str. 104–106; Hoehling, str. 62; Millot, str. 87–88, 91; Dull, str. 133; Lundstrom (2006), str. 192–195; D'Albas, str. 105; Hata, str. 42–43. Drugie trafienie w „Shōkaku” zostało dokonane przez pilota SBD Johna Jamesa Powersa, który został zestrzelony i zabity przez japoński myśliwiec podczas wykonywania manewru nurkowania. Jednym z pilotów A6M Zero podczas tego ataku był Tetsuzō Iwamoto. Cressman twierdzi, że Iwamoto wystartował z pokładu „Shōkaku” z czym nie zgadza się Hata (str. 241), którego zdaniem jednostką macierzystą japońskiego pilota był „Zuikaku”. Drugi należący do eskadry VS-5 Douglas SBD, z Davisem Chafee i Johnem A. Kasselmanem na pokładzie, został strącony w czasie ataku. Z kolei pierwszy japoński myśliwiec A6M Zero, pilotowany przez Takeo Miyazawę, został zestrzelony przez Williama S. Woolena, który siedział za sterami myśliwca typu Wildcat. Drugi A6M, którym leciał Hisashi Ichinose, zestrzelił również pilot Wildcata, Elbert Scott McCuskey. Lundstrom uważa, że oba Zero pochodziły z pokładu „Zuikaku”, jednak Hata jest zdania, że Miyazawa był członkiem grupy myśliwców stacjonującej na „Shōkaku” oraz że zginął po zestrzeleniu pierwszego samolotu torpedowego Amerykanów, umyślnie rozbijając własną maszynę o kolejną jednostkę aliantów (Hata, str. 42). Za sterami japońskich samolotów podczas ataku siedziały m.in. asy myśliwskie w osobach Yoshinao Kodairy i Kenji Okabe (Hata, str. 286, 329). Członkami zgrupowania myśliwców z „Shōkaku” byli w tym czasie również Yoshimi Minami oraz Sadamu Komachi, także uznawani za asów lotniczych, jednak Hata nie precyzuje czy pilotowali broniące lotniskowców myśliwce Zero, czy też eskortowali maszyny mające uderzyć na okręty Stanów Zjednoczonych.
  75. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 236–243; Hoyt, str. 84–85; Cressman, str. 106; Hoehling, str. 63–65; Millot, str. 88–92; Dull, str. 133; Lundstrom (2006), str. 195, 559; D'Albas, str. 106. Pilotem jednego z należących do USS „Lexington” bombowców był Harry Brinkley Bass. Trzej zabici piloci Wildcatów z eskadry VF-2 to: John B. „Bull” Bain, Dale W. Peterson i Richard M. Rowell (Lundstrom). Z kolei piloci japońscy twierdzili, że udało im się zestrzelić 24 amerykańskie maszyny (Hata, str. 48).
  76. Lundstrom, Pearl Harbor to Midway, str. 242–243; Hoyt, str. 86; Cressman, str. 106; Millot, str. 91–92; Parshall, str. 63; Dull, str. 133; Lundstrom (2006), str. 195; Tully, „IJN Shokaku” (Tully donosi o 40 rannych). Całkowite straty „Shōkaku” to 108 zabitych i 114 rannych. Piloci japońskich myśliwców twierdzą, że podczas ataku zestrzelili 39 amerykańskich samolotów, samemu tracąc jedynie dwie maszyny typu Zero. Faktyczne straty Amerykanów to dwa samoloty typu SBD (z USS „Yorktown”) oraz trzy Wildcaty (z USS „Lexington”). Więcej amerykańskich samolotów rozbiło się w drodze powrotnej do swoich macierzystych lotniskowców. Niszczycielami, które eskortowały wycofującego się „Shōkaku” były Ushio i Yūgure (Tully).