Brzeźno (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dzielnicy Gdańska. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Herb Gdańska Brzeźno
osiedle Gdańska
Gdansk beach.jpg
Brzeźnieńska plaża w sezonie letnim
Miasto Gdańsk
Status osiedle
W granicach Gdańska 1 kwietnia 1914
Powierzchnia 2,74 km²
Ludność (2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

13 457[1]
4910 os./km²
Kod pocztowy od 80-506
do 80-528
Położenie na planie Gdańska
Położenie na planie Gdańska
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Brzeźno
Brzeźno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brzeźno
Brzeźno
Ziemia 54°24′N 18°38′E/54,407600 18,631500
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Panorama Brzeźna
Molo w Brzeźnie
Ul. Miła – uliczka z rybacką zabudową prowadząca na brzeźnieńską plażę
Plaża i statek wychodzący z gdańskiego portu
Nieistniejąca Hala Brzegowa ok. 1900 r.

Brzeźno (kaszb. Brzézno lub Brzezno, niem. Brösen)[2] – nadmorskie osiedle administracyjne Gdańska położone w północnej części miasta, z dwoma letnimi kąpieliskami morskimi.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Od północy Brzeźno oblewają wody Zatoki Gdańskiej. Od wschodu graniczy z osiedlami Nowy Port i Letnica, od południa z dzielnicą Wrzeszcz Dolny a od zachodu z Zaspą-Rozstajami i Przymorzem Wielkim.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Istnieje kilka hipotez dotyczących pochodzenia nazwy. Wg jednej "Brzeźno" pierwotnie było nazwą jeziora, która została utworzona z formantem -no od podstawy roślinnej brzoza i oznaczała jezioro, nad którym rosną brzozy. Leżąca nad nim osada nazywała się Prusęcino (od zamieszkującej ją ludności pochodzenia pruskiego). Wiele wskazuje na to, że właśnie Prusęcino zmieniło później nazwę na Bresno (pierwszy zapis na ten temat pochodzi z 1323). Z uwagi na dwuznaczność nazwy odnoszącej się do jeziora i osady, jezioro przemianowano na "Zaspa". Druga hipoteza mówi o powstaniu nazwy osady od słowa brzeg odnoszącego się do nadmorskiego położenia.

Dawne zapisy nazwy: Prusicino, Prusęcino (1278), Bresno, Bresin (1480), Brieszno (1570), Bresen (1618).

Przystanek Szybkiej Kolei Miejskiej o nazwie "Gdańsk Brzeźno" wbrew swojej nazwie znajdował się w sąsiedniej dzielnicy Nowy Port.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brzeźno – wieś[edytuj | edytuj kod]

  • XIII wiek – pierwsze wzmianki o Brzeźnie. Do początków XIX wieku było rybacką osadą należąca przez ponad 600 lat do cystersów z Oliwy.
  • 1769 – powstanie pierwszego zakładu przemysłowego – wytwórni saletry, założonej przez Franciszka Karola Deissela.
  • 1891 – wybudowanie szkoły. Do tego czasu wszyscy mieszkańcy Brzeźna byli analfabetami.
  • 1773–1807 – przejęcie wsi z rąk cystersów przez państwo pruskie i włączenie jej do dóbr oliwskich (Amt Oliva).
  • 1758 – wybudowanie dwóch latarni morskich, ułatwiających wejście do gdańskiego portu.

Czas kurortu[edytuj | edytuj kod]

Plan Brzeźna z roku 1932
1. Kościół pod wezwaniem św. Antoniego
2. Szkoła podstawowa
3. Rybacka część dzielnicy
4. Dom Zdrojowy
5. Hala Brzegowa
6. Molo
7. Łazienki
8. Stacja kolejowa Danzig Brösen
9. Stacja kwarantanny w Neufahwasser (Nowy Port)
10. Latarnia morska
11. Zespół budynków urzędowo-administracyjnych w Neufahwasser (Nowy Port): obóz dla uchodźców, Policja
  • 1804 - major Ernst von Zieten rozpoczął wynajmowanie kwater oraz oferowanie kąpieli w łazienkach z podgrzaną wodą morską[3].
  • 1810 - rozbudowa kąpieliska, zniszczonego przez sztorm w roku 1813.
  • 1820 – wybudowanie przez francuskiego mistrza murarskiego Fryderyka Bladau zakładu kąpielowego. Zakład spłonął w pożarze w 1829.
  • 1826 – wydanie przez Karla Eduarda Ertela lokalnego pisma pt. "Kallisto".
  • 1830 – wybrukowanie pierwszej drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem (Nowym Portem).
  • 1833 – powstanie kolejnego zakładu kąpielowego i wybudowanie przez Wilhelma Pastoriusa domu zdrojowego z 40 pokojami oraz łazienkami z wodą morską.
  • 1838 – rozpoczęcie budowy drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem przez Nowe Szkoty. Budowę zakończono w 1848.
  • 1843 – wybudowanie żelaznej latarni morskiej, zastępującej jedną z już istniejących.
  • 1850 – budowa Fortu Brzeźno, mającego za zadanie zabezpieczenie dostępu do Nowego Portu. W latach 1908–1910 system fortyfikacji nadbrzeżnych przebudowano. Na północnym stoku Fortu Brzeźno wybudowano cztery stanowiska artylerii dalekosiężnej z pięcioma bunkrami dla artylerzystów. Do dziś przetrwało pięć schronów, cztery działobitnie i fosy.
  • 1867 – oddanie do użytku linii kolejowej z Gdańska do Nowego Portu, wiodącej przez peryferie Brzeźna.
  • 1892 – pożar i odbudowa (w 1893) eklektycznego domu zdrojowego z restauracją. Wewnątrz możliwe były ciepłe kąpiele w podgrzanej wodzie morskiej.
  • 1899-1900 – budowa drewnianej Hali Brzegowej, z galeriami i 2 wieżami widokowymi. W hali znajdowały się restauracje, galerie spacerowe i miejsca do odpoczynku[4].
  • koniec XIX wieku – wybudowanie linii tramwaju elektrycznego z Gdańska do Nowego Portu i z Nowego Portu przez Brzeźno do Wrzeszcza.
  • 1900 – budowa stumetrowego molo (przedłużonego w latach międzywojennych do 250 metrów przy 6 m szerokości), do którego zawijały statki wycieczkowe.
  • początek XX wieku – elektryfikacja Brzeźna.
  • 1910 – sprzedanie kąpieliska gminie Brzeźno.
  • 1914, 1 kwietnia – Brzeźno zostaje przyłączone do Gdańska[5].
  • 1922–1926 – budowa kościoła rzymskokatolickiego.
  • 1923 - powstanie cmentarza rzymskokatolickiego przy obecnej Al. Hallera (zamkniętego w 1948, ekshumacji szczątków dokonano w grudniu 2014)[6].
  • 1945, 25 marca – wkroczenie do Brzeźna Armii Czerwonej.

Okres po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

  • 1962–1984 – okres budowy osiedli z "wielkiej płyty"; powstanie podziału na "nowe" i "stare" Brzeźno.
  • Po 1989 – odzyskiwanie przez Brzeźno kąpieliskowo-wypoczynkowego charakteru:

Na początku lat 90. powstało nowe molo, o długości 130 m[7][8].

  • 2002–2003 – budowa ciągu pieszo-rowerowego łączącego Brzeźno z Sopotem
  • 2002 – budowa hotelu Lival.
  • 2003 – budowa hotelu Villa Pascal.
  • 2005 – budowa hotelu Villa Corona; początek rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.
  • 2008 – II etap rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

  • 1771 – 194 osoby[9]
  • 1886 – 385 osób[9]
  • 1934 – 3400 osób[9]
  • 2013 – 5800 osób[9]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Na plaży zorganizowano 2 letnie kąpieliska morskie[10]:

  • Dom Zdrojowy Gdańsk Brzeźno – obejmujące 100 m linii brzegowej na wysokości wejścia na plażę nr 41.
  • Molo Gdańsk Brzeźno – obejmujące 500 m linii brzegowej na wysokości wejścia na plażę od nr 49 do 52.

obiekty turystyczne:

Przypisy

  1. Podział administracyjny Gdańska - Gdańsk - oficjalna strona miasta
  2. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  3. Najstarsze kąpielisko w Polsce na dawnych pocztówkach
  4. Najstarsze kąpielisko w Polsce na dawnych pocztówkach
  5. Brzeźno w granicach Gdańska, czyli kąpielisko od 1914 roku. historia.trojmiasto.pl, 14 czerwca 2010. [dostęp 14 czerwca 2010].
  6. Piotr Celej: W zapadliskach po grobach walają się butelki. Od 15 lat nic się nie zmieniło (pol.). wyborcza.pl, 2014-11-30. [dostęp 2014-12-20].
  7. GDAŃSK dla aktywnych. gdansk.pl.
  8. Sztormy mocno uszkodziły molo w Brzeźnie. Wiosną remont. trojmiasto.gazeta.pl, 22 marca 2012.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Brzeźno – Trochę historii...
  10. Uchwała nr XXXVI/782/13 Rady Miasta Gdańska z dnia 28 marca 2013 r. ws. wykazu kąpielisk (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2013 r. poz. 2003)
  11. Wykaz i mapa lokalizacji pomników przyrody na terenie miasta Gdańska. [dostęp 15-06-2014].

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Był sobie Gdańsk. Brzeźno, Nowy Port, Grzegorz Fortuna, Donald Tusk, Gdańsk 2004
  • Brzeźno – Najstarsze Kąpielisko Wybrzeża Gdańskiego, Waldemar Nocny, Gdańsk 2004
  • Zarys dziejów kąpieliska w Brzeźnie, Acta Cassubiana, t. V, Wojciech Konkel, Gdańsk 2003
  • Miasto jak ogród – Brzeźno, Polski Klub Ekologiczny, 2/1997

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]