Brzeźno (Gdańsk)

Brzeźno osiedle Gdańska
Brzeźnieńska plaża w sezonie letnim
Miasto	Gdańsk
Status	osiedle
W granicach Gdańska	1 kwietnia 1914
Powierzchnia	2,74 km²
Ludność (2011)  • liczba ludności  • gęstość	13 457 4910 os./km²
Kod pocztowy	od 80-506 do 80-528
Położenie na planie Gdańska
brak współrzędnych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Panorama Brzeźna

Molo w Brzeźnie

Ul. Miła – uliczka z rybacką zabudową prowadząca na brzeźnieńską plażę

Plaża i statek wychodzący z gdańskiego portu

Nieistniejąca Hala Brzegowa ok. 1900 r.

Brzeźno (kaszb. Brzézno lub Brzezno, niem. Brösen) – nadmorskie osiedle administracyjne Gdańska położone w północnej części miasta. Kąpielisko morskie.

Położenie

Od północy Brzeźno oblewają wody Zatoki Gdańskiej. Od wschodu graniczy z osiedlami Nowy Port i Letnica, od południa z dzielnicą Wrzeszcz Dolny a od zachodu z Zaspą-Rozstajami i Przymorzem Wielkim.

Etymologia nazwy

Istnieje kilka hipotez dotyczących pochodzenia nazwy. Wg jednej "Brzeźno" pierwotnie było nazwą jeziora, która została utworzona z formantem -no od podstawy roślinnej brzoza i oznaczała jezioro, nad którym rosną brzozy. Leżąca nad nim osada nazywała się Prusęcino (od zamieszkującej ją ludności pochodzenia pruskiego). Wiele wskazuje na to, że właśnie Prusęcino zmieniło później nazwę na Bresno (pierwszy zapis na ten temat pochodzi z 1323). Z uwagi na dwuznaczność nazwy odnoszącej się do jeziora i osady, jezioro przemianowano na "Zaspa". Druga hipoteza mówi o powstaniu nazwy osady od słowa brzeg odnoszącego się do nadmorskiego położenia.

Dawne zapisy nazwy: Prusicino, Prusęcino (1278), Bresno, Bresin (1480), Brieszno (1570), Bresen (1618).

Historia

Brzeźno – wieś

• XIII wiek – pierwsze wzmianki o Brzeźnie. Do początków XIX wieku było rybacką osadą, jednocześnie będąc (przez ponad 600 lat) własnością cystersów z Oliwy.
• 1769 – powstanie pierwszego zakładu przemysłowego – wytwórni saletry, założonej przez Franciszka Karola Deissela.
• 1891 – wybudowanie szkoły. Do tego czasu wszyscy mieszkańcy Brzeźna byli analfabetami.
• 1773– 1807 – okres przynależności Brzeźna do dóbr oliwskich (Amt Oliva), zarządzanych przez państwo pruskie. Okres ten kończy czas przynależenia wsi do klasztoru oliwskiego.
• 1758 – wybudowanie dwóch latarni morskich, ułatwiających wejście do gdańskiego portu.

Czas kurortu

Plan Brzeźna z roku 1932
1. Kościół pod wezwaniem św. Antoniego
2. Szkoła podstawowa
3. Rybacka część dzielnicy
4. Dom Zdrojowy
5. Hala Brzegowa
6. Molo
7. Łazienki
8. Stacja kolejowa Danzig Brösen
9. Stacja kwarantanny w Neufahwasser (Nowy Port)
10. Latarnia morska
11. Zespół budynków urzędowo-administracyjnych w Neufahwasser (Nowy Port): obóz dla uchodźców, Policja

• 1820 – wybudowanie, przez francuskiego mistrza murarskiego Fryderyka Bladau, zakładu kąpielowego. Zakład spłonął w pożarze, w 1829.
• 1826 – wydanie przez Karla Eduarda Ertela lokalnego pisma pt. "Kallisto".
• 1830 – wybrukowanie pierwszej drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem (Nowym Portem).
• 1833 – powstanie kolejnego zakładu kąpielowego i wybudowanie przez Wilhelma Pastoriusa domu zdrojowego.
• 1838 – rozpoczęcie budowy drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem przez Nowe Szkoty. Budowę zakończono w 1848.
• 1843 – wybudowanie żelaznej latarni morskiej, zastępującej jedną z już istniejących.
• 1850 – budowa Fortu Brzeźno. Brzeźno zaczęło pełnić rolę w pruskim systemie umocnień. Fort miał za zadanie zabezpieczać dostęp do Nowego Portu. W latach 1908–1910 system fortyfikacji nadbrzeżnych przebudowano. Na północnym stoku Fortu Brzeźno wybudowano cztery stanowiska artylerii dalekosiężnej z pięcioma bunkrami dla artylerzystów. Do dziś przetrwało pięć schronów, cztery działobitnie i fosy.
• 1867 – oddanie do użytku linii kolejowej z Gdańska do Nowego Portu, wiodącej przez peryferie Brzeźna.
• 1892 – pożar i odbudowa domu zdrojowego.
• 1899 – budowa Hali Brzegowej, z galeriami i wieżami widokowymi.
• koniec XIX wieku – wybudowanie linii tramwaju elektrycznego z Gdańska do Nowego Portu i z Nowego Portu przez Brzeźno do Wrzeszcza.
• 1900 – budowa stumetrowego molo (przedłużonego w latach międzywojennych do dwustu metrów), do którego zawijały statki wycieczkowe.
• początek XX wieku – elektryfikacja Brzeźna.
• 1910 – sprzedanie kąpieliska gminie Brzeźno.
• 1914, 1 kwietnia – Brzeźno zostaje przyłączone do Gdańska.
• 1922–1926 – budowa kościoła rzymskokatolickiego.
• 1945, 25 marca – wkroczenie do Brzeźna Armii Czerwonej.

Okres po II wojnie światowej

• 1962–1984 – okres budowy osiedli z "wielkiej płyty"; powstanie podziału na "nowe" i "stare" Brzeźno.
• Po 1989 – odzyskiwanie przez Brzeźno kąpieliskowo-wypoczynkowego charakteru:

Na początku lat 90. powstało nowe molo, o długości 130 m.

• 2002–2003 – budowa ciągu pieszo-rowerowego łączącego Brzeźno z Sopotem
• 2002 – budowa hotelu Lival.
• 2003 – budowa hotelu Villa Pascal.
• 2005 – budowa hotelu Villa Corona; początek rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.
• 2008 – II etap rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.

Liczba ludności

• 1771 – 194 osoby
• 1886 – 385 osób
• 1914 – 2500 osób
• 1934 – 3400 osób

Interesujące miejsca

• Stare budynki rybackie
• Pozostałości po Domu Zdrojowym sprzed 1945 (ul. Zdrojowa)
• Fortyfikacje z XIX i XX wieku
• Molo
• Plaża strzeżona
• Ścieżka rowerowa do Sopotu
• Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Gdańsku z 1926 roku
• Park Brzeźnieński im. Jana Jerzego Haffnera

Ciekawostki

• Przystanek Szybkiej Kolei Miejskiej o nazwie "Gdańsk Brzeźno", wbrew nazwie, znajduje się w sąsiedniej dzielnicy – Nowym Porcie.

Literatura

• Był sobie Gdańsk. Brzeźno, Nowy Port, Grzegorz Fortuna, Donald Tusk, Gdańsk 2004
• Brzeźno – Najstarsze Kąpielisko Wybrzeża Gdańskiego, Waldemar Nocny, Gdańsk 2004
• Zarys dziejów kąpieliska w Brzeźnie, Acta Cassubiana, t. V, Wojciech Konkel, Gdańsk 2003
• Miasto jak ogród – Brzeźno, Polski Klub Ekologiczny, 2/1997

Linki zewnętrzne

• Strona o Brzeźnie
• Brösen i dawne Brzeźno – strona o historii dzielnicy
• O brzeźnieńskim parku
• O cmentarzu parafii św. Antoniego w Gdańsku-Brzeźnie
• O zabytkowych dzwonach kościoła św. Antoniego
• Przez Brzeźno na rowerze. Zobaczcie "perełki" tej dzielnicy