Caspar David Friedrich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Caspar David Friedrich
Gerhard von Kügelgen portrait of Friedrich.jpg
Autograph of the painter Caspar David Friedrich.svg
Portret Friedricha pędzla Gerharda von Kügelgen
Data i miejsce urodzenia 5 września 1774
Greifswald
Data i miejsce śmierci 7 maja 1840
Drezno
Narodowość niemiecka
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl romantyzm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Caspar David Friedrich (ur. 5 września 1774 w Greifswaldzie, zm. 7 maja 1840 w Dreźnie) – niemiecki malarz, uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli malarstwa romantycznego[1].

Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Kopenhadze i Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie. Podróżował na Rugię i w Karkonosze. Malował widoki zimowej lub jesiennej przyrody o cechach religijnych i symbolicznych. Motywami obrazów artysty są realistycznie ukazane ruiny kościołów, postacie pogrążone w kontemplacji, odwrócone tyłem do widza, uschłe drzewa, cmentarze, blaski wieczoru lub świtu. Wartości nastrojowe wyrażał linearną, streficzną zabudową płaszczyzny obrazowej. Jego najważniejsze dzieła to: Krzyż w górach, Opactwo w dębowym lesie oraz Wędrowiec nad morzem mgły. Pozostawił po sobie także obszerne dzieło teoretyczne.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 5 września 1774 w miasteczku Greifswald. Jego rodzicami byli wytwórca mydła i świec, Adolph Gottlieb Friedrich i jego żona, Sophie Dorothei Bechly, pochodzący z Neubrandenburga. Caspar miał dziewięcioro rodzeństwa. Urodził się jako szóste dziecko Friedrichów. Rodzina mieszkała w dużym domu przy ulicy Langen Gasse 28. Friedrich od najwcześniejszych lat życia był nieśmiały i małomówny[2]. W dzieciństwie przeżył rodzinną tragedię. Gdy miał 7 lat, zmarła jego matka. 6 lat później zginął jeden z jego braci, ratując go po wypadku w czasie jazdy na łyżwach. Chłopiec otrzymał od ojca surowe wychowanie, oparte na zasadach protestantyzmu. Te wydarzenia mocno wpłynęły na jego osobowość, a także na zainteresowaniem tematyką śmierci, Boga i natury. Wielki wpływ na ukształtowanie się jego charakteru wywarły także nauki zaczerpnięte z pism religijnych teologa, Gottharda Ludwiga Kosegartena.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Autoportret artysty z 1800

W 1790 Friedrich rozpoczął naukę pod okiem profesora Akademii Sztuk Pięknych, Johanna Gotfrieda Quistorpa. Zajmował się głównie kopiowaniem obrazów i widoków z jego kolekcji oraz wykonywaniem scenek rodzajowych. Poznał poetę i pastora Ludwiga Kosegartena. W 1794, za namową Quistorpa, wstąpił do kopenhaskiej Akademii Sztuk Pięknych, która był wówczas uważana za jedną z najbardziej liberalnych uczelni w Europie[3]. Jego nauczycielami byli pejzażyści tacy jak: Jens Juel, Christian August Lorentzen i Nicolai Abraham Abildgaard. Jego mistrzowie byli znawcami duńskiego neoklasycyzmu, ale nauczyli go także angielskiego romantyzmu. Nauczył się szkicowania modeli i rysowania motywów z otaczającej go rzeczywistości. Zaprzyjaźnił się z malarzem, Johanem Gebhardem Lundem[4]. W 1798 wyjechał z Danii.

Po krótkim pobycie u krewnych w Greifswaldzie i Neubrandenburgu, jesienią zamieszkał w Dreźnie. Wstąpił tam do Akademii Sztuk Pięknych. Jak wielu jego kolegów, rzadko uczęszczał na wykłady. W tym czasie samotnie odwiedzał Gemäldegalerie i jeździł do małych miejscowości w pobliżu Drezna. W czasie tych wizyt czerpał natchnienie do nowych obrazów. Okres studiów w Dreźnie zakończył wiosną 1801.

Rozwój kariery i założenie rodziny[edytuj | edytuj kod]

Artysta spędził wiosnę u krewnych i przyjaciół w Greifswaldzie i Neubrandenburgu. Podczas pobytu w Greifswaldzie w 1801 poznał malarza romantycznego Philippa Otto Runge, którego dzieła stały się dla niego dużą inspiracją. Potem pojechał na Rugię, gdzie zainspirowany krajobrazem wyspy, rozwinął swój styl. Latem 1802 wrócił do Drezna. Tu, dzięki obrazom namalowanym sepią, zyskał uznanie miłośników i kolekcjonerów sztuki. Znalazł mecenasów w Saksonii. Popularność umożliwiła mu nawiązanie kontaktów z pisarzem i poetą Ludwigiem Tieckem, filozofem Gotthilfem Heinrichem, kompozytorem Franzem Schubertem, poetą i dramatopisarzem Heinrichem von Kleistem, poetą Novalisem, malarzami Georgem Friedrichem Kerstingiem oraz Carlem Gustavem Carusem. Idee, które dominowały w tych kręgach były zainspirowane filozofią przyrody Friedricha Wilhelma Josepha von Schellinga, dziełami Friedricha i Augusta Schleglów oraz filozofa Friedricha Daniela Ernsta Schleiermachera. Dzięki tym znajomościom malarz pogłębił swoje mistyczno-religijne fascynacje i rozwinął swój język artystyczny.

W 1805 jego dwa widoki wykonane sepią zdobywają pierwsze miejsce na konkursie w Weimarze. Od 1807 zajmował się już tylko malarstwem. W 1808 klasycystyczny krytyk F. W. B. von Ramdohr zarzucił mu arogancję w tworzeniu sztuki. Po obejrzeniu obrazu Krzyż w górach twierdził, że taki sposób przedstawienia natury nie może być symboliczny ani alegoryczny. Kilku przyjaciół wstawiło się za Friedrichem, odpierając argumenty krytyka. Cały spór doprowadził do wzrostu sławy artysty. W lipcu 1810 wyjechał w Karkonosze wraz z Georgiem Friedrichem Kerstingiem. W tym samym roku został członkiem Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie. Wówczas stworzył liczne szkice górskich widoków. W 1816 pejzażysta został przyjęty w poczet członków Akademii Drezdeńskiej. Jego obrazy cieszyły się dużym zainteresowaniem kolekcjonerów, którzy licznie odwiedzali jego pracownię. Gościł m.in.: Petera von Corneliusa, Friedricha Overbecka, Friedricha de la Motte Fouqué oraz arystokratów i polityków.

Autoportret artysty z 1810

W styczniu 1818, ku zaskoczeniu przyjaciół, ożenił się z 25-letnią Christianą Caroliną Bommer. Poznał ją kilka miesięcy wcześniej[5]. Z listów pisanych przez Line[6] wynika, że była osobą o radosnym usposobieniu, pełną życia, zawsze gotową do niesienia pomocy. Te cechy mocno kontrastowały z charakterem Friedricha, który często był pogrążony w mrocznych myślach[7]. Mimo to małżeństwo było szczęśliwe. Friedrich pisał:

Quote-alpha.png
Dużo się zmieniło odkąd ja przekształciło się w my. Mój stary, skromny dom zmienił się nie do poznania i tak się cieszę, że wszędzie jest tak czysto i przyjemnie[7].

Po uroczystościach weselnych młoda para pojechała na Pomorze. Odwiedzili tam krewnych i przyjaciół[8]. Pierwsze dziecko pary, Emma, urodziło się w 1819, potem w 1823 narodziła się Agnes Adelheid, a w 1824 na świat przyszedł Gustav Adolf.

21 sierpnia 1820 artysta przeprowadził się z rodziną do domu przy ulicy Nad Łabą nr 33. Malarz bardzo lubił widok rzeki i łodzi przepływających koło jego domu. Przed Bożym Narodzeniem jego obrazy oglądał car, Mikołaj I Romanow. Następnego roku wysłał do Niemiec rosyjskiego poetę, Wasilija Żukowskiego, by kupił kilka obrazów pejzażysty. W 1823 norweski malarz, Johan Christian Clausen Dahl zamieszkał w jego domu[9]. Artyści byli potem sąsiadami do śmierci Friedricha.

Upadek kariery[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce artysta stracił na popularności. Jego obrazy cieszyły się coraz mniejszym zainteresowaniem. Był krytykowany, gdyż jego pejzaże stawały się coraz bardziej staromodne w odczuciu znawców sztuki. W 1824 zmarł kierujący szkołą malarstwa pejzażowego w Dreźnie, Johann Christian Klengel. Wielu spodziewało się, że jako były uczeń i członek Akademii zastąpi go Friedrich. Jednak nie otrzymał nominacji. Jako oficjalny powód podano, że podchodził do sztuki kierując się wewnętrzną potęgą swego geniuszu[10], a nie ustalonymi przez Akademię wzorcami. Zamiast posady otrzymał honorowy tytuł profesora. Prawdziwym powodem decyzji były jego poglądy polityczne. Mianowani przez króla Prus członkowie Akademii uznali jego liberalne poglądy za nieodpowiednie w czasie przywracania władzy królewskiej. To wydarzenie miało wpływ na pogłębiający się pesymizm artysty[10].

Od 1824 stan zdrowia malarza zaczął się pogarszać. Jego częste napady wściekłości i szorstkie obejście utrudniały jego współżycie z ludźmi. Bez żadnego powodu oskarżył żonę o niewierność. Wypoczynek na Rugii pomógł mu odzyskać zdrowie i wrócić do pracy. W tym czasie powstało kilka obrazów namalowanych sepią. W 1828 udał się na kurację do uzdrowiska Teplitz[11]. Był jednak zniechęcony i prawie wcale nie pracował, przez co jego rodzina znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. Jego obrazy znajdowały już tylko nielicznych nabywców z artystycznych kręgów Saksonii i rosyjskiego dworu.

Choroba i ostatnie lata życia[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja pejzażysty pogorszyła się, gdy 26 czerwca 1835 doznał udaru mózgu i paraliżu prawej strony ciała. Ponownie udał się na kurację do Teplitz. Odzyskał zdrowie na tyle, by móc zająć się rysowaniem i malowaniem. Jednak w 1837 przeszedł kolejny udar, który zakończył się prawie całkowitym paraliżem i dalszym pogorszeniem stanu psychicznego. W 1839 nie był już w stanie pracować. Wasilij Żukowski odwiedził go po raz ostatni w 1840. Pisał o artyście: Smutny wyniszczony człowiek. Płacze jak dziecko[12]. Malarz zmarł 7 maja 1840 w Dreźnie.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
Sophie Dorothei Bechly
 
 
 
Adolph Gottlieb Friedrich
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Christiana Carolina Bommer
 
Caspar David Friedrich
 
Catharina Dorothei Friedrich
 
8 rodzeństwa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Emma Friedrich
 
Agnes Adelheid Friedrich
 
Gustav Adolf Friedrich
 
 

Twórczość malarska[edytuj | edytuj kod]

Caspar David Friedrich w swojej pracowni, Georg Friedrich Kersting

Technika[edytuj | edytuj kod]

Początkowo tworzył topograficzne szkice ołówkiem lub sepią. Potem powstawały akwarele i rysunki. Jego pierwsze dzieła charakteryzowały się wiernym przestrzeganiem reguł akademickich, widocznych w tematyce obrazów i technice rysowania. Inne ukazywały samodzielną obserwację przyrody i szczegółową metodę kreślenia szkiców. Były wykańczane tuszem i lekko podkolorowywane, często łączone w szkicowniki. Podczas pobytu na Rugii malarz rozwinął swój styl, zrywając z dotychczasowymi wzorcami. Jego rysunki ukazywały pewność posługiwania się ołówkiem i pędzlem oraz dogłębne zrozumienie zmian zachodzących w krajobrazie.

Od 1807 zaczął propagować malarstwo olejne. W ciągu ostatnich lat życia eksperymentował, stosując nowe techniki. Malował akwarelą i temperą na przezroczystym arkuszu papieru, umieszczając źródło światła za nimi. Prezentował swoje prace w ciemnościach, oświetlając je po kolei przy akompaniamencie odpowiednio dobranej muzyki. Opisał tę prezentację w liście do Wasilija Żukowskiego.

Tematyka[edytuj | edytuj kod]

Podczas wędrówek po okolicach Drezna artysta tworzył szkice przedstawiające drzewa, krzewy, wiatraki i fragmenty pejzażu. Po powrocie z Rugii, zafascynowany dziełami Kosegartena, zaczął postrzegać przyrodę jako przejaw boskości, a sztukę jako pośredniczącą między Bogiem a człowiekiem. Wierne przedstawienia przyrody nabrały religijnych cech. Miały na celu potwierdzenie istnienia boskich sił. Friedrich mówił:

Quote-alpha.png
Muszę całkowicie oddać się otaczającej mnie przyrodzie[13]
Quote-alpha.png
Zespolić w moimi chmurami i skałami, aby udało mi się pozostać tym, kim jestem. Potrzebuję przyrody, by porozumiewać się dzięki niej z Bogiem.[13]

Jego obrazy stały się przesycone religijnym duchem. Zasadą przyjętą przez malarza było uznanie istnienia absolutu – panteistycznego przekonania, że każde zjawisko w przyrodzie posiada duszę. Podczas pobytu w Karkonoszach tworzył dzieła wyrażające boski porządek świata. Wykonywał ołówkiem liczne szkice stoków, ośnieżonych szczytów i skalistego pejzażu, z których korzystał przez następne lata, malując obrazy. Tworzył pejzaże uchwycone w różnych miejscach i o różnych porach dnia, dając wyraz oryginalnej wizji świata.

Częstym tematem jego obrazów były gotyckie kościoły i zamki. Artysta czerpał inspirację ze średniowiecza, w którym nastąpił duży rozwój tożsamości narodowej. Neogotycka architektura stała się dla Friedricha symbolem nadziei na nadejście nowej ery religijnej i politycznej. Przedstawiał gotyckie katedry jako majestatyczne budowle, stojące w oddali i wywołujące wrażenie nieosiągalnych sennych wizji. Na obrazie Dwie siostry na tarasie wychodzącym na port kobiety podziwiają wyimaginowany krajobraz. W pracy Krzyż w lesie została subtelnie naszkicowana bryła Marienkirche w Neubrandenburgu.

Przez pewien okres wydarzenia polityczne stały się źródłem inspiracji dla artysty. Wojny napoleońskie wzbudziły w nim strach przed Francją i umocniły jego miłość do ojczyzny. Wyrażał swoje poparcie dla Niemiec, przedstawiając zagubionych francuskich żołnierzy lub momenty z walki Niemców o wolność. Potem rozczarowany wydarzeniami politycznymi, które nastąpiły po okresie napoleońskim, w 1820 r. przestał malować obrazy patriotyczne i poświęcił się sztuce religijnej, kładąc nacisk na wątki związane z przemijaniem. Zaniechał także portretowania swojej żony Caroline. Tworzył obrazy o ciemnej kolorystyce wyrażające uczucia melancholii i rezygnacji, jak na obrazach Wieczór nad Morzem Bałtyckim i Statki w porcie wieczorem. Przyczyną melancholii była także coraz ostrzejsza krytyka jego obrazów. Pocieszenie znajdował w wierze, która wysunęła się na pierwszy plan w jego dziełach.

Symbolika[edytuj | edytuj kod]

Malowanie stało się dla Friedricha drogą porozumienia z Bogiem. Przedstawiał zamglone pejzaże, puchowe kobierce śniegu, zacienione gotyckie kościoły przesycone symboliką religijną. Obraz Zima ukazuje zjawisko poprzedzające odrodzenie się natury, symbolizujące zmartwychwstanie. Artysta zamieszczał często w zimowych pejzażach ruiny i cmentarze, by symbole życia i śmierci zlały się w jeden obraz. Jego malarstwo stało się alegorią ulotności życia i cykliczności zjawisk natury, której nie poddawały się wiecznie zielone jodły. Przemijanie było przez niego postrzegane z perspektywy nadziei i wiary w ciągłość istnienia. Na jego obrazach maleńkie postacie, przebywając na łonie przyrody, odkrywają tajemnicę boskich sił. Kontakt z innymi artystami umocnił go w przekonaniu, że sztuka musi być źródłem wewnętrznej duchowości człowieka.

Postacie z obrazów mają wzrok skierowany ku nieznanemu. Symbolizują jedność, a także nieprzekraczalną przepaść między człowiekiem a naturą. Są wyrazem tragedii życia pędzonego z dala od piękna przyrody. Postać na obrazie Wędrowiec nad morzem mgły, pogrążona w rozmyślaniach nad roztaczającym się przed nią krajobrazem, jest obserwatorem sceny stworzonej przez Boga. Malarz często podkreślał małość człowieka wobec nieskończoności natury, malując postacie w pomniejszonej skali i czyniąc z nich symbole samotności i poszukiwania związku z Bogiem.

Pejzażysta malował także obłoki, które uosabiają tajemnicę, będąc głównym elementem nieznanego świata, do którego widz nie ma dostępu. Chmury rozpościerające się na niebie po burzy, drobne chmurki łagodnie poruszane wiatrem lub ciężkie chmury zwiastujące deszcz stają się symbolem nieskończoności i przemijającego czasu.

Friedrich tworzył też obrazy o symbolice związanej ze śmiercią. Francuski żołnierz z obrazu Strzelec w lesie błądzi samotnie w niemieckim lesie. Siedzący na pniu drzewa na pierwszym planie kruk zwiastuje rychłą śmierć. W dziele Grobowiec Hermanna ten sam żołnierz podchodzi do otwartej trumny niemieckiego bohatera, który w I w. odniósł zwycięstwo nad Rzymianami. Inspiracją do stworzenia tych obrazów było popularne w kręgach patriotycznych dzieło Heinricha von Kleista, Bitwa Hermanna, zagrzewające do powstania i walki z Napoleonem.

Friedrich podkreślił smutny nastrój na obrazie Drzewo kruków przez kolor nieba i dramatycznie poskręcane konary drzew. Gałęzie są suche, a las wydaje się martwy. W jego obrazach można dostrzec ślady rozważań artysty na temat jego pogrzebu. Portale zrujnowanych opactw na obrazach stały się symbolami śmierci, bramami do życia wiecznego. Uschnięte gałęzie drzew, zwiędłe liście i strome, nagie zbocza są symbolami przemijania, ale też nadziei, że śmierć to przejście z życia na ziemi do życia w niebie.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Obrazy[edytuj | edytuj kod]

Dzieło Tytuł Data powstania Muzeum Miasto
Świątynia starożytna 1794 Staatsgalerie Stuttgart
Frederiksberg Spring niedaleko Kopenhagi 1797 Kupferstichkabinett Drezno
Wędrowiec z cieniu dębów na Rugii 1798-99 Muzeum Miejskie Greifswald
Scena z "Zabójców" Schillera 1799 Kupferstichkabinett Berlin
Rock Arch in the Uttewalder Grund by Caspar David Friedrich.jpg Przejście między skałami w Utterwalder Grund 1801 Muzeum Folkwang Essen
Chata ze studnią na Rugii 1802 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Caspar David Friedrich 047.jpg Dolmen w śniegu 1807 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Caspar David Friedrich - Der Sommer (Landschaft mit Liebespaar).jpg Lato 1807 Nowa Pinakoteka Monachium
Widok na dolinę Łaby ok. 1807 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Zima 1807 ---- ----
Caspar David Friedrich - Das Kreuz im Gebirge.jpg Krzyż w górach 1807-08 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Der Moench am Meer (C D Friedrich).jpg Mnich na brzegu morza 1808-10 Pałac Charlottenburg Berlin
Caspar David Friedrich - Abtei im Eichwald - Google Art Project.jpg Opactwo w dębowym lesie 1809-10 Pałac Charlottenburg Berlin
Böhmische Landschaft - Caspar David Friedrich.jpg Pejzaż czeski 1810 Staatsgalerie Stuttgart
Caspar David Friedrich 048.jpg Pejzaż czeski 1810 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Widok Reisengebirge 1810 Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie Moskwa
Caspar David Friedrich 020.jpg Pejzaż z tęczą 1810 Muzeum Folkwang Essen
Morgen im Riesengebirge (C D Friedrich).jpg Poranek w Karkonoszach 1810-11 Pałac Charlottenburg Berlin
Winter Landscape by Caspar David Friedrich.jpg Pejzaż zimowy 1811 Staatlische Museen Berlin
Caspar David Friedrich - Winterlandschaft mit Kirche (Dortmund).jpg Pejzaż zimy 1811 Galeria Narodowa Londyn
The Garden Terrace by Caspar David Friedrich.jpg Taras ogrodowy 1811-12 Sanssouci Poczdam
Caspar David Friedrich 021.jpg Groby starożytnych bohaterów 1812 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Caspar David Friedrich 025.jpg Krzyż w lesie 1812 Kunstmuseum Düsseldorf
Grobowiec Hermanna 1813-14 Kunsthalle Brema
The Chasseur in the Forest by Caspar David Friedrich.jpg Strzelec w lesie 1814 kolekcja prywatna Bielefield
Statek pod pełnymi żaglami na otwartym morzu 1815 Städtische Kunstsammlungen Chemnitz
Caspar David Friedrich 024.jpg Krzyż nad Bałtykiem 1815 Pałac Charlottenburg Berlin
Widok portu 1816 Sanssouci Poczdam
Greifswald in Moonlight by Caspar David Friedrich.jpg Greifswald w świetle księżyca 1816-17 Galeria Narodowa Oslo
Pejzaż nadmorski wieczorem 1816-18 Museum für Kunst und Kulturgeschichte Lubeka
Two Men by the Sea by Caspar David Friedrich.jpg Dwaj mężczyźni nad morzem o wschodzie księżyca 1817 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
City at Moonrise by Caspar David Friedrich.jpg Miasto w świetle księżyca 1817 kolekcja Fundacji Oskara Reinharta Winterthur
Caspar David Friedrich - Gedächtnisbild für Johann Emanuel Bremer.jpg Karkonosze 1817 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Caspar David Friedrich 019.jpg Kobieta na tle zachodzącego słońca 1818 Muzeum Folkwang Essen
The Marketplace in Greifswald by Caspar Davis Friedrich.jpg Plac targowy w Greifswaldzie 1818 Muzeum Miejskie Greifswald
Caspar David Friedrich - Kreidefelsen auf Rügen (Museum Oskar Reinhart).jpg Skały kredowe na Rugii 1818 kolekcja Fundacji Oskara Reinharta Winterthur
Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg Wędrowiec nad morzem mgły 1818 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
On a Sailing Ship by Caspar David Friedrich.jpg Na żaglowcu 1818-19 Ermitaż Sankt Petersburg
Caspar David Friedrich - Two Men Contemplating the Moon - Google Art Project.jpg Dwaj mężczyźni kontemplujący księżyc ok. 1819 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Schwaene im Schilf (C D Friedrich).jpg Łabędzie wśród sitowia 1819-20 Freies Deutsches Hochstift Frankfurt
Caspar David Friedrich 034.jpg Dwie siostry na tarasie wychodzącym na port 1820 Ermitaż Sankt Petersburg
Caspar David Friedrich 043.jpg Greifswaldzkie błonia 1820 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Widok Karkonoszy przy opadającej mgle 1820 Nowa Pinakoteka Monachium
Zaorane pole 1820-25 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Caspar David Friedrich 054.jpg Rozpościerające się chmury 1821 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Caspar David Friedrich 066.jpg Grób Gerharda von Kügelgena 1821-22 kolekcja prywatna ----
Caspar David Friedrich 056.jpg Drzewo kruków 1822 Luwr Paryż
Caspar David Friedrich 018.jpg Kobieta w oknie 1822 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Der einsame Baum (C D Friedrich).jpg Wiejski pejzaż w świetle poranka 1822 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Caspar David Friedrich - Mondaufgang am Meer - Google Art Project.jpg Wschód księżyca nad morzem 1822 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Grób Ulricha von Huttena 1823 Kunstsammlungen Weimar
Wiejski pejzaż nizinny 1823 Pałac Charlottenburg Berlin
Caspar David Friedrich - Das Eismeer - Hamburger Kunsthalle - 02.jpg Morze lodu 1823-24 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Northern Sea in the Moonlight by Caspar David Friedrich.jpg Morze Północne w świetle księżyca 1824 Galeria Narodowa Praga
Widok Putbus 1824 Muzeum im. Puszkina Moskwa
Evening by Caspar David Friedrich.jpg Wieczór 1824 Österreichische Galerie Wiedeń
Hill and Ploughed Field near Dresden by Caspar David Friedrich.jpg Wzgórze i pole w pobliżu Drezna ok. 1824 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Caspar David Friedrich 012.jpg Watzmann 1824-25 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Riesengebirgslandschaft (C D Friedrich).jpg Czeski pejzaż 1824-30 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Pierwszy śnieg 1825 Kunsthalle w Hamburgu Hamburg
Caspar David Friedrich 051.jpg Ruiny w Eldenie ok. 1825 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Caspar David Friedrich 053.jpg Wejście na cmentarz ok. 1825 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Caspar David Friedrich 052.jpg Cmentarz w śniegu 1826 Museum der Bildenden Künste Lipsk
Wieczór nad Morzem Bałtyckim 1826 kolekcja Schäfera Obbach bei Schweinfurt
Caspar David Friedrich - Verschneite Hütte.jpg Chata pokryta śniegiem 1827 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Eiche im Schnee - Caspar David Friedrich.jpg Dąb na śniegu 1827-28 Wallraf-Richartz-Museum Kolonia
Caspar David Friedrich - Schiffe im Hafen am Abend.jpg Statki w porcie wieczorem 1827-28 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Ruiny zamku w Cieplicach 1828 Muzeum im. Puszkina Moskwa
Zamek w pobliżu Cieplic 1828 Kupferstichkabinett Berlin
See in the moonlight by Caspar David Friedrich.jpg Morze w świetle księżyca 1830 Museum der Bildenden Künste Lipsk
Pejzaż górski 1830 Muzeum im. Puszkina Moskwa
Caspar David Friedrich 022.jpg Świątynia Junony w Agrigento ok. 1830 r. Museum für Kunst und Kulturgeschichte Dortmund
Sunset by Caspar David Friedrich.jpg Zachód słońca 1830 Ermitaż Sankt Petersburg
Mountainous River Landscape by Caspar David Friedrich.jpg Górska rzeka 1830-35 Nowa Galeria Kassel
Gwiazda wieczorna 1830-35 Freies Deutsches Hochstift Frankfurt
Caspar David Friedrich - Mann und Frau in Betrachtung des Mondes - Alte Nationalgalerie Berlin.jpg Mężczyzna i kobieta kontemplujący księżyc 1830-35 Stara Galeria Narodowa w Berlinie Berlin
Caspar David Friedrich - Abend am Ostseestrand.jpg Wieczór nad Morzem Bałtyckim 1831 Galeria Nowych Mistrzów Drezno
Caspar David Friedrich 007.jpg Wielki rezerwat w pobliżu Drezna 1832 Galeria Nowych Mistrzów w Dreźnie Drezno
Dwaj mężczyźni nad morzem o wschodzie księżyca 1835 Ermitaż Sankt Petersburg
Caspar David Friedrich 013.jpg Etapy życia 1835 Museum der Bildenden Künste Lipsk
Caspar David Friedrich 011.jpg Marzyciel 1835 Ermitaż Sankt Petersburg
Pejzaż z krzyżem i posągiem ok. 1835 Kupferstichkabinett Berlin
Klosterruine Eldena und Riesengebirge (C D Friedrich).jpg Ruiny w Karkonoszach 1835 Muzeum Miejskie Greifswald
Owl in a Gothic Window by Caspar David Friedrich.jpg Sowa w gotyckim oknie 1836 Ermitaż Sankt Petersburg
Coffin and Grave by Caspar David Friedrich.jpg Trumna przy otwartym grobie 1836 Muzeum im. Puszkina Moskwa
Owl on Grave by Caspar David Friedrich.jpg Sowa nad grobem 1836-37 Muzeum im. Puszkina Moskwa
Pejzaż z postacią mężczyzny 1837-38 Muzeum im. Puszkina Moskwa

Rysunki i sztychy[edytuj | edytuj kod]

Dzieło Tytuł Data powstania Muzeum Miasto
Pejzaż z postacią Hefajstosa 1790-94 Muzeum Miejskie Greifswald
Kościół w pobliżu Kopenhagi 1797-98 Staatsgalerie Stuttgart
Mother Heiden by Caspar David Friedrich.jpg Matka Heiden 1798 Fundacja Pomorza Kilonia
Portret Adolpha Gottlieba Friedricha 1798 Muzeum Miejskie Greifswald
Portret Cathariny Dorothei Sponholz 1798 Staatsgalerie Stuttgart
Portret Ernsta Theodora Brücknera 1798 Kupferstichkabinett Berlin
Sieci rybackie, krzewy i łodzie 1798 kolekcja prywatna ----
Żaglowce na skalistym wybrzeżu 1798 Muzeum Miejskie Greifswald
Zabudowania na stoku 1799 Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel
Caspardavidfriedrich self1.jpg Autoportret 1800 Statens Museum for Kunst Kopenhaga
Drzewa i most 1800 Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel
Dwie dziewczynki pod drzewem 1801 Kupferstichkabinett Drezno
The Romantic Reader by Caspar David Friedrich.jpg Romantyczna czytelniczka 1801 Kupferstichkabinett Drezno
Chłopiec śpiący przy grobie 1802 Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel
Wędrowiec na kamieniu milowym 1802 Staatlisch Graphische Sammlung Monachium
The Woman with the Cobweb by Caspar David Friedrich.jpg Kobieta z pajęczyną 1803 Hamburger Kunsthalle Hamburg
Caspar David Friedrich self portrait.jpeg Autoportret 1810 Kupferstichkabinett Berlin
Caspar David Friedrich - Schlossruine von Wolgast - 1813.jpg Ruiny zamku Wolgast 1813 Muzeum im. Puszkina Moskwa
Grająca na harfie ok. 1830 Städtische Kunstsammlungen Chemnitz

Wpływ na twórczość innych artystów[edytuj | edytuj kod]

Friedrich nie miał wiernych uczniów, jedynie płodnych naśladowców, którzy czerpali inspiracje z jego pejzaży, ale osiągali zupełnie inne rezultaty. Obraz Przeprawa przez Schreckenstein autorstwa Adriana Ludwiga Richtera przedstawia alegoryczny wizerunek "statku życia", ale nie zawiera ukrytego przesłania o treści religijnej. August Heinrich, Karl Friedrich Lessing i Karl Eduard Blechen wyraźnie nawiązywali w ikonografii do dzieł Friedricha, ale założeniem powstawania ich dzieł nie było wywołanie przeżyć duchowych. Początkowo Enrst Ferdinand Oehme tworzył pod wpływem Friedricha, ale później wrócił do heroicznej koncepcji pejzażu. Niekiedy w obrazach Johana Christiana Clausena Dahla widoczny jest wpływ prac Friedricha. W dziele Megalityczny grób w zimie charakterystycznymi zaczerpniętymi elementami są dęby i statki.

Przez długi czas Friedrch był artystą niezrozumianym i przez to zapomnianym. Dopiero na początku XX w. artyści odkryli i ponownie docenili jego twórczość. Gdy dziewięć obrazów Friedricha uległo zniszczeniu w czasie pożaru w Monachium w 1931, Max Ernst oświadczył, że sztuka poniosła dotkliwą stratę. Dziesięć lat wcześniej odkrył on dzieła zapomnianego pejzażysty w muzeum w Kolonii. W swoich dadaistycznych i surrealistycznych ukazywał elementy obrazów Friedricha, m.in.: tajemnicze postacie. Mark Rothko przedstawiał na obrazach z lat 50. wizję nieskończonej przestrzeni, jak w obrazie Mnich nad brzegiem morza. W dziele Zaczarowany las pędzla Jacksona Pollocka można dostrzec złowieszczy nastrój odczuwalny na obrazie Strzelec w lesie. René Magritte malował odwrócone tyłem postacie przypominające ludzi z obrazów Friedricha.

Przypisy

  1. Friedrich Caspar David, w: Encyklopedia Gazety Wyborczej, t.5, Wyd. PWN, Kraków.
  2. Klasycy sztuki, t.13 : Friedrich, red.: M. Pietkiewicz, Wyd. Arkady, Warszawa 2006, s.8
  3. Ibidem, s. 12.
  4. Później gościł go często w Dreźnie. W 1800 podarował mu swój Autoportret.
  5. Prawdopodobnie przez swojego przyjaciela, Kerstinga, krewnego Christiany.
  6. Tak czule nazywał ją Friedrich.
  7. 7,0 7,1 Klasycy sztuki, t.13 : Friedrich, red.: M. Pietkiewicz, Wyd. Arkady, Warszawa 2006, s.66.
  8. Za sprawą powściągliwej i nieśmiałej natury Friedricha dowiedzieli się oni o ślubie zaledwie tydzień wcześniej.
  9. Artyści poznali się w 1818 podczas studiów w Akademii Sztuk Pięknych w Kopenhadze.
  10. 10,0 10,1 Klasycy sztuki, t.13 : Friedrich, red.: M. Pietkiewicz, Wyd. Arkady, Warszawa 2006, s.108.
  11. Obecnie miejscowość nazywa się Cieplice.
  12. Klasycy sztuki, t.13 : Friedrich, red.: M. Pietkiewicz, Wyd. Arkady, Warszawa 2006, s.126.
  13. 13,0 13,1 Ibidem, s. 22.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]