Gilboa (wzgórza)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wzgórz. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Gilboa
הר הגלבוע
Gilboa  הר הגלבוע
Państwo  Izrael
Wysokość 536 m n.p.m.
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Gilboa  הר הגלבוע
Gilboa
הר הגלבוע
Ziemia 32°26′02″N 35°24′52″E/32,433889 35,414444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gilboa (hebr. הר הגלבוע, Har HaGilboa; arab. جبال فقوعة, Dżabal Faku'a) - grzbiet górski oddzielający Samarię od Dolnej Galilei na północy Izraela. Grzbietem przebiega granica Autonomii Palestyńskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Pasmo górskie Gilboa rozciąga się w kształcie łuku o długości około 18 kilometrów i szerokości około 9 km. Przebiega z północnego zachodu ku południowemu wschodowi, i oddziela górzystą wyżynę Samarii od Doliny Jezreel, Doliny Charod i Doliny Bet Sze’an w Dolnej Galilei. Najwyższym szczytem jest góra Har Malkiszua o wysokości 536 metrów n.p.m.. W południowej części wzgórz znajdują się: Har Avner (499 m n.p.m.), Har Avinadav (440 m n.p.m.), Matlul Avinadav (383 m n.p.m.), Cukej Migda (200 m n.p.m.). W środkowej części są: Micpe Gilboa (500 m n.p.m.), Har Jicpor (475 m n.p.m.), Har Barkan (497 m n.p.m.), Har Achina'am (451 m n.p.m.) i Har Gefet (318 m n.p.m.). W północno zachodniej części są: Har Lapidim (434 m n.p.m.), Har Sza'ul (302 m n.p.m.), Givat Chochit (370 m n.p.m.), Har Giborim (400 m n.p.m.) i Ma'ale Nurit (100 m n.p.m.). Pasmo wzgórz kończą Tel Jezreel (100 m n.p.m.) i Givat Jezreel (103 m n.p.m.). Wzgórza Gilboa nie są więc wysokim pasmem górskim, jednak rzeczywista różnica wysokości między szczytami a najniższymi punktami dolin jest dużo wyższa, i dochodzi miejscami do 700 metrów. Wynika to z faktu, że Dolina Charod i Dolina Bet Sze’an przechodzą w kierunku wschodnim w depresję Rowu Jordanu. Wzgórza Gilboa stosunkowo łagodnie opadają w kierunku zachodnim do Doliny Jezreel. Stoki północne i wschodnie są strome, i spadają do depresji Doliny Charod, Doliny Bet Sze’an i Doliny Jordanu. W kierunku południowym wzgórza przechodzą w mocno pofałdowaną wyżynę Samarii. Ze zboczy wzgórz spływają liczne strumienie i potoki. Po stronie wschodniej: Bezek, Ner, Avner, Malchiszua, Avinadav, Cvija, Jicpor i Gefet. Na północy spływają Jehonatan i Nurit. Po stronie zachodniej są Gilboa i Chochit.

Irys Gilboa

Po stronie izraelskiej Wzgórz Gilboa znajduje się kilka żydowskich osiedli. Na północy jest wioska komunalna Gan Ner (wchodzi w skład Samorządu Regionu Gilboa), w środkowej części jest kibuc Maale Gilboa, a na południu kibuc Meirav oraz wioska terapeutyczna Malkiszua (wchodzą w skład Samorządu Regionu Doliny Źródeł). Po stronie palestyńskiej jest miejscowość Deir Abu Daif, oraz wioski Arabbuna, Fakua, Dajr Ghazala i Jalbun.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Wzgórza są porośnięte przez duży kompleks leśny, w skład którego wchodzą sosny, szarańczyny i eukaliptusy. Znajduje się tutaj rzadkie stanowisko górskiego Irysa Hajnej (hebr. אירוס הגלבוע, Irys ha-Gilboa). W okresie wiosny wzgórza odwiedzają liczni turyści, aby podziwiać jego purpurowe kwiaty. Dla ochrony środowiska naturalnego utworzono tutaj dwa rezerwaty przyrody: w 1970 roku powstał Rezerwat Przyrody Irys ha-Gilboa, a w 2005 roku powstał Rezerwat Gilboa. Można tu spotkać pistacje, migdałowce i szałwię. W południowej części wzgórz rosną wilce purpurowe, złotogłowy, wilczomlecze, ślazy i dziewięćsiły. W południowej i południowo zachodniej części podnóża wzgórz występuje roślinność przystosowana do warunków pustynnych. Są to np. zatrwiany, karczochy i inne. Wzgórza porastają także liczne kwiaty - irysy, farbowniki, narcyzy, cyklameny, miłki, zawilce, maki, jaskier i storczyki. Ze zwierząt można napotkać gazele Thomsona, borsuki, wilki, łasice, hieny pręgowane, lisy, góralki i szakale. Z ptaków są sokoły, jastrzębie, dropie, żołny i saxicola[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Typowa roślinność Wzgórz Gilboa
Turystyka piesza na Wzgórzach Gilboa

Nazwa Wzgórz Gilboa występuje w Biblii. Górę Gilboa i całą okolicę otrzymało w dziale izraelskie pokolenie Menassesa. Jednak objęcie tych ziem w posiadanie było mocno kłopotliwe, ponieważ Kananejczycy byli w tym rejonie bardzo silni. W okresie sędziów, Gedeon na czele 300 Izraelczyków pokonał pod górą Gilboa armię 135 tys. Madianitów i Amalekitów. Gilboa była też milczącym świadkiem jednej z największych tragedii w dziejach Izraela. W bitwie pod Gilboa Filistyni pokonali izraelskiego króla Saula - poległ król Saul i jego trzej synowie[a][2]. Przy okazji tego dramatycznego wydarzenia, góry Gilboa wspominał także późniejszy izraelski król Dawid. Wypowiedziane wówczas przez niego przekleństwo było uznawane za powód dlaczego Wzgórza Gilboa przez długie wieki pozostawały niezalesione[b][3].

W późniejszych wiekach w obrębie Wzgórz Gilboa znajdowało się około piętnastu arabskich wiosek. Współczesne osadnictwo żydowskie rozpoczęło się w latach 20. XX wieku, jednak większość zakładanych osad rolniczych znajdowało się w położonej poniżej Dolinie Charod. Podczas arabskiego powstania w Palestynie (1936-1939) Wzgórza Gilboa służyły jako baza wypadowa do ataków na położone niżej żydowskie osiedla. Tutejsze wioski służyły jako bazy arabskich powstańców. Podczas I wojny izraelsko-arabskiej w 1948 roku Izraelczycy wysiedlili i zniszczyli większość tutejszych arabskich wiosek, przejmując kontrolę nad północną częścią wzgórz[4]. Przez kolejne lata wzgórza stanowiły granicę między Izraelem a okupowanym przez Jordanię terytorium Samarii. Podczas Wojny sześciodniowej w 1967 roku Izraelczycy zajęli całość Wzgórz Gilboa. Państwo Izrael przeprowadziło dużą akcję zalesiania wzgórz. Ortodoksyjni Żydzi założyli tutaj dwa kibuce: Maale Gilboa oraz Meirav (druga nazwa jest zapożyczeniem z Biblii, Merab była jedną z córek izraelskiego króla Saula - por. 2 Sm 21,8). W Ma'ale Gilboa istnieje jesziwa Jeshivat Ma'ale Gilboa. Planowano założenie kolejnej kolonii, która miała nazywać się Mikal, w nawiązaniu do imienia kolejnej córki króla Saula (por. 2 Sm 3,14). Z planów zrezygnowano po gwałtownym sprzeciwie ekologów, którzy uważali, iż nowa osada przyczyni się do zniszczenia naturalnego piękna Wzgórz Gilboa. W wyniku Porozumienia z Oslo w 1993 roku utworzono Autonomię Palestyńską i Wzgórza Gilboa zaczęły ponownie pełnić funkcję wzgórz granicznych. Ze względów bezpieczeństwa w 2002 roku wybudowano mur bezpieczeństwa, oddzielający Izrael od terytoriów Autonomii Palestyńskiej[5].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Po stronie izraelskiej przez całą długość Wzgórz Gilboa przebiega droga nr 667. Jest to malownicza trasa, często wykorzystywana przez turystów. W okolicy poprowadzono kilka szlaków turystycznych. Ze względu na bliskość granicy należy zawsze podporządkowywać się do zaleceń sił bezpieczeństwa[6][7].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Wzgórza Gilboa z północnego zachodu na południowy wschód przebiega droga nr 667. Jadąc nią na północny zachód dociera się do skrzyżowania z drogą nr 675, która łączy drogę nr 60 z drogą nr 71. W środkowej części wzgórz, w pobliżu kibucu Maale Gilboa, od drogi nr 667 schodzi do Doliny Charod droga nr 6666, którą dojeżdża się do skrzyżowania z drogą nr 669 między kibucami Bet Alfa i Nir Dawid. Na południowym wschodzie droga nr 667 zjeżdża do Doliny Bet Sze’an i dociera do drogi nr 90.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zobacz: 1 Księga Samuela 31,1-8: „(1) Filistyni tymczasem walczyli z Izraelem; a mężowie izraelscy uciekli przed Filistynami i padli pobici na wzgórzu Gilboa. (2) Filistyni, rozpoczęli natarcie na Saula i na jego synów, zabijając Jonatana, Abinadaba i Malkiszuę - synów Saula. (3) W końcu walka srożyła się tylko wokół Saula. Wytropili go łucznicy, a on zadrżał na widok łuczników. (4) I odezwał się Saul do swego giermka: Dobądź swego miecza i przebij mnie nim, ażeby nie przyszli ci nieobrzezańcy i nie przebili mnie sami, i nie naigrawali się ze mnie. Lecz giermek nie chciał tego uczynić, gdyż bardzo się bał. Saul więc dobył miecza i sam rzucił się na niego. (5) Gdy giermek zobaczył, że Saul umarł, sam też rzucił się na swój miecz i umarł razem z nim. (6) Umarli więc razem tego dnia Saul i trzej jego synowie, i giermek, i wszyscy jego towarzysze. (7) A gdy Izraelici zamieszkujący tak drugą stronę równiny, jak i Zajordanie, zobaczyli, że wojsko izraelskie uciekło i że polegli Saul i jego synowie, opuścili swoje miasta i pouciekali. Przyszli więc Filistyni i zamieszkali w nich. (8) Nazajutrz przyszli Filistyni obdzierać zabitych i znaleźli Saula i trzech jego synów leżących na wzgórzu Gilboa”. Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  2. Zobacz: 2 Księga Samuela 1,21-23: „(21) Góry Gilboa! Ani rosy, ani deszczu niech na was nie będzie, ani pól żyznych! Tu bowiem została skalana tarcza mocarzy. Nie, tarcza Saula nie była namaszczona oliwą, (22) lecz krwią poległych, tłuszczem mocarzy. Łuk Jonatana nigdy się nie cofał, i miecz Saula nie wracał daremnie. (23) Saul i Jonatan, kochający się i mili przyjaciele, za życia i w śmierci nie są rozdzieleni. Byli oni bystrzejsi od orłów, dzielniejsi od lwów.”. Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.

Przypisy

  1. Gilboa (niem.). W: Das Bibellexikon [on-line]. [dostęp 2012-12-08].
  2. „Winnica”. Marzec 2004, 2004. Mark Warren - dyrektor. Carnegie, Australia: The David Press. PP 328874/00009 (pol.). 
  3. Mt. Gilboa (ang.). W: The Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 2012-12-08].
  4. Góry Gilboa (hebr.). W: Bet Alon [on-line]. [dostęp 2012-12-08].
  5. The Separation Barrier In the West Bank (ang.). W: B'Tselem - The Israeli Information Center for Human Rights in the Occupied Territories [on-line]. 2008. [dostęp 2012-12-08].
  6. Joe Yudin: Off the Beaten Track: Panoramic views from Mt. Gilboa (ang.). W: The Jerusalem Post [on-line]. 2011-10-11. [dostęp 2012-12-08].
  7. Yitzpor Stream, Gilboa, and Kibbutzim Stream (ang.). W: Tiuli [on-line]. [dostęp 2012-12-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]