Inkunabuł
Inkunabuł (z łac. incunabula, powijaki, kołyska) – umowne określenie pierwszych druków, a także pierwocin innych technik graficznych. Naukę zajmującą się badaniem inkunabułów nazywa się inkunabulistyką.
Spis treści |
Ramy czasowe [edytuj]
Za początek powstawania inkunabułów przyjęto datę ukazania się pierwszego inkunabułu: Biblii 42-wierszowej wydanej przez Johannesa Gutenberga w roku 1455. W wielu krajach przyjęto zasadę, że przełom XV i XVI w., ściślej mówiąc dzień 31 grudnia 1500 r., stanowi umowną granicę pomiędzy inkunabułami a innymi starymi drukami. Jednak nie we wszystkich krajach wybrano taką cezurę. Tam gdzie sztuka drukarska dotarła późno, w ostatnich dziesiątkach XV w., np. w Skandynawii, tam rodziły się tendencje do przesunięcia daty inkunabułu na rok 1525 lub, jak w Czechach na rok 1526. Pierwszym inkunabułem wydrukowanym cyrylicą jest „Triod Cwietnaja”, wydana w Polsce prawdopodobnie w roku 1488.
Postinkunabuły [edytuj]
Dzieła, których skład i druk rozpoczęto przed, a ukończono po 1500 r. (najczęściej w 1501 r.) nazywa się postinkunabułami[1]; można tu zaliczyć np. Castigatoriu[m] [...] in corruptoriu[m] librorum sancto Thome d Aquino [...] de Colonny, którego druk ukończono 8 stycznia 1501 r. w Strasburgu czy Opera Hrosvite Celtisa (Norymberga 1501).
Cechy inkunabułu [edytuj]
Inkunabuły formą przypominają rękopis. Brak karty tytułowej, wszystkie dane o autorze, drukarzu, miejscu i roku wydania umieszczone są często na końcu dzieła w kolofonie. Kompozycja strony wczesnych inkunabułów przypomina układ rękopisów. Biblie, dzieła liturgiczne i prawnicze mają układ dwułamowy, a dzieła o treści świeckiej jednołamowy. W dziedzinie ilustracji: malarstwo miniaturowe, marginalne floratury, kolorowany drzeworyt, inicjały uncjalne.
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- H. Szwejkowska, Książka drukowana XV-XVIII wieku: zarys historyczny, Wrocław 1987, s. 60-61. ISBN 8301009020
Zobacz też [edytuj]
